I SA/Bd 186/24

I SA/Bd 186/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 13 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2024 r., Nr 0401-IEE.7113.130.2023.4 w przedmiocie odmowy zwolnienia wierzytelności z rachunku bankowego oddala skargę
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku T. Sp. z o.o. w P. (skarżąca) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych [...] września 2021 r. oraz [...] lipca 2022 r., obejmujących należności z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za
2021 r.
Zawiadomieniem z [...] października 2021 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2021 r. doręczono Spółce [...] października 2021 r. Zawiadomieniami z [...] lipca 2022 r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego odpowiednio w [...] Bank S.A., [...] Bank [...] S.A. oraz [...] Bank [...] S.A. Zawiadomienia wraz
z odpisami tytułów wykonawczych nr [...]
i [...] z dnia [...] lipca 2022 r. doręczono Spółce [...] lipca 2022 r.
Pismem z [...] października 2023 r. Spółka złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności znajdującej się na rachunku bankowym w Banku [...] S.A. Wskazała, że kwota [...]zł ma zostać przeznaczona na wynagrodzenia dla pracowników zgodnie z załączoną listą płac.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. postanowieniem z [...] listopada 2023 r. w oparciu o art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego", a także nie został wskazany inny składnik majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Jednocześnie podkreślił, że zgodnie z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenie za pracę.
W złożonym zażaleniu Spółka podtrzymała stanowisko zawarte we wniosku z [...] października 2023 r. wskazując, że wszystkie środki pieniężne znajdujące się w Banku [...] S.A. zostały przekazane do organu egzekucyjnego, który powinien wypłacić je zgodnie z art. 890 § 2 ustawy Kodeks postępowania cywilnego adekwatnie do przedstawionej listy płac. W dalszej części zażalenia przedstawiono przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wspólnika - H. K.. Biorąc pod uwagę zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną pracownika, spółka wniosła o zwolnienie wnioskowanej kwoty z egzekucji.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy ww. postanowienie. Organ wyjaśnił, że instytucja zwolnienia z egzekucji służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości i pozwala na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy prowadzona jest ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Niemniej jednak uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, gdyż z samej swej istoty stosowanie środków przymusu, celem doprowadzenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym, niesie dla zobowiązanego określone dolegliwości. Taka sytuacja jest następstwem zaniechania dobrowolnej zapłaty ciążących zaległości
i konieczności wszczęcia egzekucji. Zobowiązany musi zatem liczyć się z tym, że
w toku postępowania egzekucyjnego będą podejmowane działania zmierzające bezpośrednio do wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym, które
w jego odczuciu będą dolegliwe.
W ocenie Dyrektora, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a zatem zastosował jeden z mniej uciążliwych środków, realizując zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie ustalił innych praw i składników majątkowych, z których przeprowadzenie skutecznej egzekucji byłoby możliwe. Spółka również takich składników majątku nie wskazała.
Organ podał, że jak słusznie zauważył organ egzekucyjny, zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a. wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.
Odnosząc się do pozostałych kwestii zażalenia, Dyrektor wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec H. K. jest odrębnym postępowaniem egzekucyjnym i nie ma wpływu na egzekucję prowadzoną z majątku Spółki.
W złożonej skardze skarżąca Spółka wniosła, aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddał H. K. pieniądze, które zatrzymuje w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz oddał pieniądze z tytułu pracy w Spółce, w kwocie [...]zł, które zatrzymał Urząd Skarbowy w I., jednocześnie, aby Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w I. - P. S. rozliczył się z pobranych pieniędzy z depozytu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] października 2024 r. Spółka ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę. Podniosła, że przedmiotem sporu jest sprawa ochrony pracownika i jego wynagrodzenia. W tym kontekście powołała się na art. 24 Konstytucji RP stwierdzając, że prymat ma wierzytelność pracownika z tytułu wynagrodzenia za pracę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane
w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a.
w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
Z p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych wyżej przepisów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w B., utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego
o odmowie zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego
w [...] Bank S.A.
Wyjaśnić należy, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem skuteczne. Z tego względu, organowi egzekucyjnemu przysługuje swoboda wyboru środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane wobec zobowiązanego. Z jednej strony, organ ma obowiązek stosowania środków egzekucyjnych, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku;
z drugiej, winien stosować środki przewidziane w ustawie, a także brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 1 i § 2 u.p.e.a.).
Zwolnienie z egzekucji, o jakim mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., służy realizacji zasady ogólnej ograniczenia uciążliwości egzekucji. W myśl tego przepisu, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przez zwolnienie spod egzekucji należy przy tym rozumieć niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego – art. 1a pkt 21 u.p.e.a. Rozstrzygnięcia w tym przedmiocie wydawane są w oparciu o uznanie administracyjne. Z tego powodu, postanowienia takie podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony
w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wystąpienia wszystkich przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a., nie obliguje go do zastosowania zwolnienia przewidzianego w tym przepisie, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość (por. wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15).
Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 9/22, zgodnie z którym "ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a., zobowiązany powinien wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy
z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zobowiązany powinien nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Trafna jest zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, jak w rozpatrywanej sprawie, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu podkreślił, iż w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ustalono innych praw i składników majątkowych Spółki mogących być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Strona skarżąca tego ustalenia skutecznie nie podważyła. Brak np. ruchomości, nieruchomości czy innych wierzytelności, z których możliwe byłoby skuteczne wyegzekwowanie dochodzonych należności. Zatem zajęcie przedmiotowego rachunku bankowego może być jedynym środkiem egzekucyjnym, natomiast skarżąca Spółka nie wskazała innych składników swego majątku, umożliwiających wyegzekwowanie dochodzonych należności. Jak wskazuje organ egzekucyjny, postępowanie egzekucyjne prowadzone jest od września 2021 r. i wyegzekwowano od początku 2023 r. kwotę [...]zł, gdy łączna kwota egzekwowanych zaległości wraz
z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi wynosi [...] zł. Nie ustalono żadnego innego majątku Spółki, z którego można prowadzić egzekucję. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że w tytule przelewu dokonanego przez bank w ramach zajęcia podano, iż do rachunku nastąpił zbieg egzekucji. Powyższe oznacza, że również inne organy egzekucyjne dokonały zajęcia rachunku bankowego.
Należy również zwrócić uwagę na wyrażany w orzecznictwie - podzielany przez skład orzekający pogląd - że egzekucja z rachunku bankowego jest jednym
z łagodniejszych i najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji, strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń
i rozliczeń pieniężnych, i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji, natomiast rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (v. wyrok NSA z 9 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 1635/21).
Zdaniem tut. Sądu, organy orzekające w sprawie w sposób prawidłowy rozważyły przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. uznając, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej Spółki. Nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Podkreślić należy, że w pojęciu "ważnego interesu" zobowiązanego mieści się zazwyczaj ochrona wartości powszechnie cenionych, wysoko usytuowanych w ich hierarchii, takich jak: życie, zdrowie ludzkie, rodzina, możliwość zarobkowania, przy czym chodzi o ochronę w sytuacjach obiektywnie nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych, trudnych do zapobieżenia i odwrócenia. Argumenty wskazane
w skardze nie stanowią podstawy do zwolnienia spod egzekucji wierzytelności
z rachunku bankowego w [...] Bank S.A. Oczywiście – co do zasady – prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego jest dla niego uciążliwe. Niemniej jednak ta okoliczność nie stanowi podstawy do uwzględnienia skargi. Podobnie jak podnoszona w niej okoliczność dotycząca obowiązku wypłaty wynagrodzenia H. K. – pracownikowi Spółki. Zasadnie organ wskazuje na istnienie prawnej możliwości dokonania wypłaty z rachunku na wynagrodzenie pracownika. Zgodnie bowiem z art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty
o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Stosownie do art. 81 § 5 tej ustawy, przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.
Nie budzi zatem wątpliwości, że zajęcie rachunku bankowego nie oznacza braku możliwości wypłaty z niego środków na wynagrodzenia pracownika. Dla zrealizowania tego celu nie jest konieczne zwolnienie wierzytelności z rachunku bankowego. Istotna jest okoliczność, że ustawodawca uregulował instytucję wypłat na wynagrodzenia pracowników (art. 81 u.p.e.a.), bez konieczności zwolnienia z rachunku bankowego
w rozumieniu art. 13 u.p.e.a. Wskazanie przez organ powyższego rozwiązania prawnego, nie narusza podanego w skardze art. 24 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej. Państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy."
Bez wpływu na ocenę kwestii zwolnienia spod egzekucji wskazanego składnika majątku pozostają podnoszone w skardze okoliczności dotyczące: postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H. K.; żądania, aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddał H. K. pieniądze, które zatrzymuje w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz oddał pieniądze z tytułu pracy w Spółce,
w kwocie [...]zł, które zatrzymał Urząd Skarbowy w I., jednocześnie, aby [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w I. rozliczył się z pobranych pieniędzy z depozytu.
Odnosząc się do powyższego, Sąd zauważa, że postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku skarżącej Spółki jest odrębnym postępowaniem egzekucyjnym od postępowania prowadzonego wobec pracownika. Stąd też kwestie dotyczące egzekucji z innego składnika majątkowego jakim jest emerytura pracownika oraz zagadnienie rozliczenia przez komornika sądowego zdeponowanych kwot, nie mogą być oceniane w granicach przedmiotowej sprawy. Organ zasadnie podnosi, że nie dotyczą one postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej Spółki, lecz postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec odrębnego podmiotu – osoby fizycznej będącej pracownikiem tej Spółki.
W świetle przedstawionych okoliczności, w ocenie tut. Sądu, niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z zajętego rachunku bankowego skarżącej potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakiejkolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na Spółce obowiązku. Skarżąca natomiast nie wykazała, aby jej obiektywnie istniejący ważny interes przemawiał za zwolnieniem z egzekucji zajętej wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazane przez nią okoliczności dotyczące wypłaty wynagrodzenia mogą być zrealizowane w ramach instytucji z art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. Pozostałe natomiast zarzuty jako dotyczące egzekucji z majątku osoby fizycznej, wykraczają poza zakres przedmiotowy postępowania prowadzonego z majątku skarżącej Spółki. Nie dowodzą przy tym konieczności zastosowania wnioskowanego zwolnienia spod egzekucji. Ponadto, skarżąca nie wskazała innych składników swojego majątku Spółki, z których organ mógłby przeprowadzić efektywną egzekucję prowadzoną wobec majątku Spółki, a nie pracownika. W tej sytuacji, organy obu instancji - działając w ramach uznania administracyjnego - nie przekroczyły granic tego uznania, przyjmując, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie (zob. wyrok z 30 stycznia 2024 r. sygn. akt
I SA/Bd 697/23).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.