I SA/BD 127/23

I SA/Bd 127/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 189 k par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 9 stycznia 2023 r. nr BP.503.160.2022.1008.BD2.346031 w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M. K. kwotę 100 (słownie: sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] marca 2022 r. M. K. (skarżący) zwrócił się
do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego
w B. o umorzenie kary pieniężnej nałożonej decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu skarżący wskazał na okoliczności nałożenia kary na skutek ujawnionego naruszenia oraz powołał się na swoją ciężką sytuację materialną i finansową. Strona podniosła, że jest osobą samotną, wynajmuje mieszkanie i zapłata kary zakłóciłaby płynność opłacania rachunków i kosztów życia. Skarżący zaznaczył, że "TAXI" jest jego jedynym źródłem dochodu. Do wniosku załączył dwa zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w B. odmówił umorzenia ww. kary pieniężnej.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył odwołanie. Podniósł, że
jego sytuacja finansowa się zmieniła (pogorszyła). Z uwagi na inflację i koszty utrzymania samochodu skarżący zrezygnował z jego współwłasności i obecnie korzysta jedynie
z użyczenia pojazdu. Odnosząc się do treści decyzji, Skarżący podkreślił, że w 2021 r. wykonywał zawód kierowca-kurier, gdzie głównym zajęciem było dźwiganie ciężkich paczek. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia (zwyrodnienie barku i uszkodzony kręgosłup) musiał zrezygnować z pracy. Skarżący zaznaczył, że nadal poszukuje dodatkowej pracy, ale na terenie miasta [...] i okolic pracy nie ma. Strona podniosła, że nie ma renty ani emerytury, utrzymuje się tylko "z TAXI". Skarżący wskazał, że dodatkowo podjął starania o przywrócenie renty inwalidzkiej, ale jest to długi proces. W związku z powyższym wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie kary pieniężnej.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. Inne (GITD) utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że w przypadku złożenia przez uprawnioną osobę wniosku o umorzenie wierzytelności, organ związany jest przesłankami wymienionymi w art. 189k § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), dalej: "k.p.a.". Dopiero gdy dojdzie do ustalenia, że w sprawie wystąpiła którakolwiek z tych przesłanek, można w granicach uznania administracyjnego rozważać kwestię udzielenia wnioskowanej ulgi. Oznacza to, że organ może przejść do rozważania zasadności złożonego wniosku tylko w przypadku ustalenia, iż w sprawie zaistniała którakolwiek
z przesłanek z art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. Sposób rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie umorzenia nałożonej kary pieniężnej ustawodawca pozostawił swobodnemu uznaniu kierownika państwowej jednostki budżetowej lub dysponentowi części budżetowej.
Inne wskazał, że jak wynika z oświadczenia
o majątku, dochodach i źródłach utrzymania strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ ustalił, że miesięczny dochód strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosi ok. [...] zł netto miesięcznie. Zgodnie
z oświadczeniem strony dochód we wskazanej wysokości dotyczy zarówno roku ubiegłego, jak i bieżącego. Z dokumentu PIT-36 za 2021 r. wynika, że dochód strony wyniósł [...] zł. Zgodnie z tymi samymi dokumentami wypełnionymi przez stronę, średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą: [...] zł czynsz/ogrzewanie, [...] zł - gaz, prąd, woda, kanalizacja. Organ podkreślił, że zarówno w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, jak i w oświadczeniu
o stanie majątkowym strona nie wskazała żadnych innych wydatków. Ponadto strona podała, że nie posiada żadnego innego majątku, informując jednocześnie w odwołaniu, że nie jest już współwłaścicielem samochodu osobowego [...] z 2004 r. Dodatkowo wskazała, że posiada zadłużenie na kwotę ok. [...] zł.
Dokonując analizy powyższych zestawień organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane nadzwyczajne okoliczności, które determinowałyby udzielenie stronie ulgi w spłacie należności. Organ podkreślił, że postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie jest szczególnego rodzaju postępowaniem, gdzie inicjatywa dowodowa strony jest niezbędna do ustalenia stanu faktycznego. Organ bowiem nie zna z urzędu sytuacji materialnej i życiowej strony. Nie jest także w stanie sam, tj. bez udziału strony ustalić okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W ocenie organu sytuacja strony nie przemawia za uznaniem jej za nadzwyczajną.
GITD zaznaczył, że powziął wątpliwość co do rzetelności przedstawionej sytuacji faktycznej strony. Podkreślił, że z doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że utrzymanie siebie i gospodarstwa domowego nie sprowadza się jedynie do opłaty za czynsz/ogrzewanie i szeroko rozumiane media. Strona w żaden sposób nie przedstawiła informacji chociażby o ponoszonych wydatkach na najbardziej podstawowe potrzeby takie jak: wyżywienie, środki czystości, odzież czy leki - tym bardziej, że sama wskazała, że ma uszkodzony kręgosłup i zwyrodnienie barku. Organ zauważył, że strona była dwukrotnie wzywana przez organ I instancji do przesłania materiału dowodowego, który przedstawia jej sytuację, po to, aby organ mógł ustalić stan faktyczny i zestawić go z przesłankami udzielenia ulgi.
Z materiału dowodowego nie wynika, aby problemy zdrowotne strony ograniczały
w sposób znaczny jej zdolności zarobkowania. Strona poza wskazaniem, że posiada zadłużenie na ok. [...] zł nie przedstawiła tytułów tego zadłużenia oraz harmonogramu spłat. Zdaniem organu, na tle tak przedstawionego przez stronę materiału dowodowego należałoby uznać, że przy dochodzie [...] zł miesięcznie i zdeklarowanych wydatkach [...] zł, stronie pozostaje kwota wolnych środków. Jednak powyższe ustalenie jest wynikiem zestawienia oświadczeń strony i w ocenie organu nie można dać mu wiary. GITD stwierdził, że strona z pewnością ponosi wydatki związane z innymi podstawowymi potrzebami oraz dodatkowo w założeniu organu czyni starania, aby spłacić zadłużenie, zatem nierealne jest, aby nie miała dodatkowych źródeł dochodu i całą resztę niezbędnych wydatków pokrywała z kwoty [...]zł, która teoretycznie jest jedyną kwotą wolnych środków.
W ocenie organu, wiek strony oraz przedstawiona sytuacja zdrowotna nie pozbawiają jej możliwości zarobkowania w większej wysokości. Istnieje więc realna perspektywa na poprawienie sytuacji finansowej. To z kolei prowadzi do wniosku, że udzielenie najdalej idącej ulgi w spłacie należności, byłoby przedwczesne. Bowiem dla możliwości zastosowania tej ulgi przepisy wymagają sytuacji nadzwyczajnej i okoliczności zupełnie niezależnych od strony. Takie w ocenie organu, w sprawie nie wystąpiły. Strona bowiem nie została pozbawiona w sposób zupełny i trwały pracy, a ponadto z materiału dowodowego nie wynika, aby względy zdrowotne uniemożliwiały jej pracę w większym rozmiarze czy uniemożliwiały podjęcie dodatkowego zajęcia zarobkowego. Organ zauważył, że mimo tak przedstawionej struktury zarobków i wydatków, strona nawet nie sygnalizuje niebezpieczeństwa skierowania się po pomoc społeczną, rozumianą jako przejęcie przez państwo zadań związanych z dostarczeniem podstawowych środków egzystencji.
Dodatkowo organ wskazał, że inflacja oraz wynikający z niej wzrost cen dotyczy wszystkich obywateli. Nie jest to zjawisko dotykające jakąś konkretną grupę społeczną, a wszystkich obywateli. Zatem w ocenie GITD, nie można uznać za okoliczność przemawiającą za udzieleniem ulgi taką, która dotyczy każdego bez wyjątku. Nie jest to zatem okoliczność nadzwyczajna o charakterze indywidualnym, dotykająca jedynie konkretne gospodarstwo domowe, czy mająca wpływ na konkretne gospodarstwo domowe. Jest to sytuacja powszechna i w związku z tym ustawodawca przewidział pewnego rodzaju rozwiązania, które chociaż przejściowo mogą pozytywnie wpłynąć na wydatki obywateli np. wakacje kredytowe czy obniżenie podatków na wybrane produkty żywnościowe.
Organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie rzeczywistej sytuacji strony zależy jedynie od niej. Organ nie ma bowiem narzędzi do samodzielnego ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy. To zaś, że strona przedstawia informacje w sposób niekompletny, a nawet nierealny sprawia, że organ nie może ustalić stanu faktycznego odpowiadającemu rzeczywistości i w konsekwencji uniemożliwia organowi ocenę czy zaistniały przesłanki do udzielania ulgi w spłacie.
GITD stwierdził, że strona nie wykazała okoliczności niezależnych od siebie, które nagle i niespodziewanie obniżyły jej dochody. W ocenie organu z materiału dowodowego nie można również wyprowadzić wniosku, że stronę obejmuje ryzyko skierowania po pomoc społeczną. Również materiał dowodowy nie pozwala wnioskować, że strona cierpi na poważną i przewlekłą chorobę, która wymaga dużego nakładu finansowego. Wobec powyższego analiza materiału dowodowego nie doprowadziła organu do przekonania
o zasadności wnioskowanej ulgi.
Odnosząc się do przesłanek ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego, organ wyjaśnił, że o ważnym interesie dłużnika można mówić np. w przypadku znacznego obniżenia zdolności płatniczych zobowiązanego, spowodowanych ważnym zdarzeniem losowym. Chodzi tu między innymi o okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, na które strona nie miała wpływu. Pojęcie interesu publicznego powinno być natomiast oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej strony interes społeczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. W ocenie organu brak jest uzasadnionych podstaw, aby uznać, że wystąpiła sytuacja, w której interes publiczny winien ustąpić interesowi dłużnika.
Reasumując GITD stwierdził, że organ wydający zaskarżoną decyzję prawidłowo zgromadził i ocenił przedstawiony przez stronę materiał dowodowy, nie przekraczając granic swobodnej oceny, czyli postąpił w zgodzie z art. 80 k.p.a. Rozstrzygnięcie organu I instancji nie miało charakteru dowolnego, lecz było wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja wydana przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wskazał, że w pismach kierowanych do organu przedstawił swoją sytuację materialną i życiową. Podniósł, że po poniesieniu opłat na czynsz i media w wysokości [...] zł niewiele zostaje mu na jedzenie i leki. Skarżący podkreślił, że nie może korzystać z publicznej opieki zdrowotnej, ponieważ nie jest
w stanie zarobić tyle, żeby opłacić składkę zdrowotną. Podał, że ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2021 r., od tamtej pory intensywnie poszukuje pracy, ale bez rezultatu. Skarżący stwierdził, że nałożona na niego kara jest nieosiągalna. Podkreślił, że brak badania technicznego wynikał ze zwykłego roztargnienia. Zaraz po kontroli skarżący pojechał na stację diagnostyczną i przegląd techniczny został przeprowadzony
z wynikiem pozytywnym. W związku z powyższym Skarżący wniósł o całkowite umorzenie kary pieniężnej.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wskazane wyżej kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty są zasadne.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jednocześnie oświadczając, że ma możliwości techniczne umożliwiające udział w rozprawie zdalnej. Z kolei Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy, jednak nie zastosował się do wymogu wskazanego
w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. i nie podał adresu elektronicznego zgodnie z art. 74a § 1 pkt 3 p.p.s.a., zamiast tego wskazał "adres e-mail", co nie jest równoznaczne z tym wymogiem. Rozprawa zdalna nie może być przeprowadzona przy użyciu adresu e-maila.
Spór w sprawie sprowadza się oceny zasadności odmowy umorzenia kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 189k § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony,
w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez:
1) odroczenie terminu wykonania administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty;
2) odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty;
3) umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części;
4) umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części.
W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że dokonując oceny istnienia przesłanki ważnego interesu strony, organ winien dokonać analizy zdolności płatniczej strony w odniesieniu do sytuacji aktualnej w dacie wydania decyzji, nie zaś w dacie powstania wymagalności kary. Pojęcia ważnego interesu nie można jednak ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych.
Sąd przyjmuje, że kryterium ważnego interesu strony funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony, wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków związanych z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia).
Norma wynikająca z art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. została oparta na konstrukcji uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za właściwy.
Organ podnosi, że: w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane nadzwyczajne okoliczności, które determinowałyby do udzielenia stronie ulgi w spłacie należności; postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie jest szczególnego rodzaju postępowaniem, gdzie inicjatywa dowodowa strony jest rzeczywiście niezbędna do ustalenia stanu faktycznego. Organ bowiem nie zna z urzędu sytuacji materialnej
i życiowej strony. Nie jest także w stanie sam, tj. bez udziału strony ustalić okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W ocenie organu, sytuacja strony nie przemawia za uznaniem jej za nadzwyczajną. Organ powziął wątpliwość co do rzetelności przedstawionej sytuacji faktycznej strony. Podaje, że z doświadczenia życiowego należy wyprowadzić wniosek, że utrzymanie siebie i gospodarstwa domowego nie sprowadza się jedynie do opłaty za czynsz/ogrzewanie i szeroko rozumiane media. Strona w żaden sposób nie przedstawiła informacji chociażby o ponoszonych wydatkach na najbardziej podstawowe potrzeby takie jak: wyżywienie, środki czystości, leki - tym bardziej, że sama wskazała, iż ma uszkodzony kręgosłup i zwyrodnienie barku. Zdaniem organu z materiału dowodowego nie wynika, aby problemy zdrowotne strony ograniczały w sposób znaczny jej zdolności zarobkowania. Strona poza wskazaniem, że posiada zadłużenie na ok. [...] zł nie przedstawiła tytułów tego zadłużenia oraz harmonogramu spłat. Na tle tego organ uznał, że przy dochodzie [...] zł miesięcznie i zdeklarowanych wydatkach [...] zł stronie pozostaje kwota wolnych środków. Jednak powyższe ustalenie – jak wywodzi organ - jest wynikiem zestawienia oświadczeń strony i w ocenie organu nie można dać mu wiary. Organ wskazał, że strona z pewnością ponosi wydatki związane z innymi podstawowymi potrzebami oraz dodatkowo czyni starania, aby spłacić zadłużenie, zatem nierealne jest, aby nie miała dodatkowych źródeł dochodu i całą resztę niezbędnych wydatków pokrywała z kwoty [...]zł, która teoretycznie jest jedyną kwotą wolnych środków.
Z kolei Skarżący kwestionuje odmowę umorzenia ww. kary pieniężnej i powołuje się na trudną sytuację życiową, zdrowotną i przede wszystkim finansową. Podnosi, że nie jest w stanie zapłacić kary w wysokości [...] zł, ponadto ma znaczne zadłużenia ([...] zł).
Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że z akt administracyjnych wynika, iż Skarżący utrzymuje się z przychodu osiąganego z działalności gospodarczej ("Taxi") i uzyskuje dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie. Korzysta
z opodatkowania podatkiem dochodowym w formie karty podatkowej, a zatem z formy przewidzianej dla "mniejszych" podatników. W 2021 r. był zatrudniony na pracę i osiągał z tego tytułu przychód, według PIT – dochód wyniósł [...] zł. Obecnie dochodu
z tego źródło przychodu nie uzyskuje ze względów zdrowotnych. Prawdą jest, że
w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżący wskazał, że koszty czynszu z tytułu wynajmu mieszkania ponosi w kwocie [...]zł, a opłaty z tytułu kosztów gazu, prądu, wody, kanalizacji wynoszą [...] zł. W uzupełnieniu wniosku z dnia [...] czerwca 2022 r. podał: "Mój bilans zysków i strat wygląda następująco: są miesiące, że wychodzę odrobinę na plus (około [...] zł), ale w większości bilans wychodzi ujemny" nie starcza na opłacenie składki ZUS.
Powyższe wskazuje, że nie jest tak jak podał organ, że kwota, która pozostaje po zapłaceniu czynszu wynosi [...] zł, lecz są także miesiące, gdy pozostaje Skarżącemu [...] zł. Sąd zauważa, że w przypadku działalności gospodarczej faktycznie dochody mogą być zróżnicowane w poszczególnych miesiącach. Oczywiście wymagało wyjaśnienia, co rozumie Skarżący przez tę "nadwyżkę", o której napisał w piśmie z dnia [...] czerwca 2022 r. i jakie zatem są faktycznie dochody, które pozostają po opłaceniu czynszu z tytułu wynajmu mieszkania. Zauważyć należy, że Skarżący nie posiada żadnej nieruchomości, lokalu mieszkalnego. W odwołaniu natomiast podał, że ze względu na panującą inflację i rażący koszt utrzymania samochodu był "zmuszony do rezygnacji ze współwłasności" pojazdu i korzysta tylko z jego użyczenia. Podkreślił, że wykonywał zawód kierowcy – kuriera, "gdzie głównym zajęciem było dźwiganie ciężkich paczek", jednak z pracy tej musiał zrezygnować ze względu na pogarszający się stan zdrowia (zwyrodnienie barku i uszkodzony kręgosłup szyjny). Poszukuje pracy i podjął starania
"o przywrócenie grupy inwalidzkiej".
Sąd dostrzega, że organ I instancji dwukrotnie wzywał skarżącego do przedstawienia sytuacji ekonomicznej, jednakże wezwania te koncentrowały się na przedstawieniu zbiorczych danych z księgi przychodów i rozchodów oraz bilansu zysków i strat. Powyższe nie dotyczyło skarżącego, który jak już wyżej podano korzysta
z opodatkowania w formie karty podatkowej. W związku z tym na etapie postępowania odwoławczego organ obowiązany był skierować wezwanie z pytaniami dotyczącymi konkretnej sytuacji skarżącego i wezwać go do przedłożenia dowodów na poparcie okoliczności podanych w piśmie z dnia [...] czerwca 2022 r. i w odwołaniu z dnia [...] września 2022 r. oraz ustosunkowania się do wątpliwości organu co do pokrywania wydatków choćby związanych z utrzymaniem (wyżywieniem, ubraniem itd.). Organ odwoławczy nie tylko, że nie skierował takiego wezwania, to przede wszystkim nie wyznaczył terminu do wypowiedzenia się w sprawie zabranego materiału dowodowego. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział
w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko
w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.).
Powyższe regulacje prawne dotyczą nie tylko organu I instancji, ale również organu odwoławczego, tym bardziej w sytuacji, gdy w odwołaniu powołano się na "pogorszenie" się sytuacji materialnej, finansowej skarżącego, a organ wskazuje na niewiarygodność oświadczenia o posiadanych dochodach.
W tym kontekście należy podkreślić, że istotą postępowania odwoławczego zgodnie z obowiązującą w polskiej procedurze administracyjnej zasadą dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) jest dwukrotne merytoryczne badanie sprawy przez organy administracji I i II stopnia. Obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma zatem charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem II instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ I instancji.
W konsekwencji w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać wszelkie zmiany stanu prawnego
i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy ocenia zatem materiał dowodowy, uwzględniając zarówno stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ w I instancji, jak i te zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym. W związku z tym, organ II instancji powinien ustalić stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z regulacjami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., biorąc pod uwagę datę orzekania przez ten organ, a nie wyłącznie przez organ I instancji.
Podkreślić należy, że jeżeli na etapie odwołania podnoszone są argumenty dotyczące pogorszenia się sytuacji materialnej, to należało wezwać stronę do doprecyzowania tych wyjaśnień i potwierdzenia jej dowodami (w szczególności dokumentami). W razie wątpliwości po stronie organu odwoławczego co do złożonych oświadczeń, organ ten powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowych wyjaśnień albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi I instancji stosownie do art. 136 k.p.a., czego jednak nie uczynił. Skarżący powinien też być wezwany do wyjaśnienia kwestii związanych z utrzymaniem, aczkolwiek Sąd nie wymaga, aby dowodami (dokumentami) wykazywał zakup żywności, odzieży czy środków czystości, bowiem są to wydatki konieczne i powszechnie ponoszone. Wyjaśnić należało, czy np. wyzbycie się współwłasności pojazdu wiązało się z uzyskaniem z tego tytułu przychodu (np. na skutek sprzedaży) przez Skarżącego, aczkolwiek należy mieć na uwadze, że jest to pojazd ([...]) rocznik 2004, a zatem prawie dwudziestoletni. Sąd zauważa, że Skarżący reagował na wezwania i starał się do nich stosować, o czym świadczy posługiwanie się przez niego pojęciem "zysków i strat" w piśmie z dnia [...] czerwca 2022 r., czyli terminu, który wskazywał organ I instancji w wezwaniu, pomimo że termin ten użyty w wezwaniu go nie dotyczył, bowiem skarżący nie jest przedsiębiorcą prowadzącym księgi rachunkowe. Świadczyć to może o niezrozumieniu tych pojęć.
Minimum, którego organ odwoławczy obowiązany był dopełnić, to wyznaczenie terminu na podstawie art. 10 §1 k.p.a., a czego nie wykonał. Nie można zatem wykluczyć, że w sytuacji wyznaczenia ww. terminu, skarżący złożyłby wyjaśnienia i stosowne dowody, czego obecnie nie można z góry wyeliminować. To już powoduje, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. należy ocenić jako mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że skarżący jest wprawdzie przedsiębiorcą jednak zaliczanym do tzw. małych przedsiębiorców. Należy też mieć na uwadze, że Skarżący nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, lecz samodzielnie występował i wypowiadał się
w sprawie. W związku z tym należy także uwzględnić art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skarżący w swym odwołaniu od decyzji organu I instancji odmawiającej udzielenia ulgi podnosił, że sytuacja jego pogorszyła się na skutek "panującej inflacji". W tym zakresie organ stwierdził, że "inflacja oraz wynikający z niej wzrost cen dotyczy wszystkich obywateli. Nie jest to zjawisko dotykające jakąś konkretną grupę społeczną, a wszystkich obywateli. Zatem w ocenie organu nie można uznać za okoliczność przemawiającą za udzieleniem ulgi, taką która dotyczy każdego bez wyjątku. Nie jest to zatem okoliczność nadzwyczajna o charakterze indywidualnym, dotykająca jedynie konkretne gospodarstwo domowe, czy mająca wpływ na konkretne gospodarstwo domowe. Jest to sytuacja powszechna i w związku z tym ustawodawca przewidział pewnego rodzaju rozwiązania, które chociaż przejściowo mogą pozytywnie wpłynąć na wydatki obywateli np. wakacje kredytowe czy obniżenie podatków na wybrane produkty żywnościowe."
Odnosząc się do powyższego – co do zasady – słusznego poglądu, w ocenie Sądu, nie można całkowicie pomijać argumentów skarżącego, że skutki inflacji mogą stanowić także element pogarszającej się sytuacji finansowej szczególnie osób, których dochody są niskie.
Reasumując, organ wezwie skarżącego do przedłożenia dowodów na poparcie swojej argumentacji, wyznaczy termin do wypowiedzenia się w sprawie w celu umożliwienia zapoznania się z materiałem dowodowym. Wezwanie do przedłożenia dowodów nie może mieć ogólnego, szablonowego charakteru niedostosowanego do tego konkretnego wnioskodawcy.
Z kolei skarżący obowiązany jest do skrupulatnego zastosowania się do wezwania organu, podania - w wyznaczonym przez organ terminie - dokładnie swojej sytuacji finansowej, wielkości i źródła utrzymania (w tym na wyżywienie, środki czystości, odzież, komórkę itd.). Na skarżącym ciąży obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek uprawniających do zastosowania ulgi. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, tj. dochodów i wydatków. Nie można ich przedstawiać wybiórczo. Zgromadzenie materiału dowodowego, w oparciu o który organ administracyjny podejmuje decyzję wymaga współdziałania skarżącego, który będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem wniosku powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy. To na skarżącym ciąży obowiązek bardzo dokładnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i zdrowotnej wraz ze złożeniem stosownej dokumentacji na jej poparcie, w tym dokumentacji medycznej. Nie wystarczy napisać, że brakuje skarżącemu na zapłatę kary, lecz należy przedstawić dokładne wyliczenie dochodów i wydatków. Jeżeli wydatki są większe od dochodów z tytułu tzw. "Taxi", to obowiązany jest wskazać źródło ich pokrycia. Również powinien przedłożyć dokumentację medyczną potwierdzającą chorobę kręgosłupa i barku, co ma ograniczać możliwości wykonywania pracy, jak podnosi. Jeżeli jest wspomagany przez inne osoby, to powinien wskazać je, celem umożliwienia organowi ewentualnego zweryfikowania jego twierdzeń i ich przesłuchania czy przyjęcia od nich choćby pisemnych wyjaśnień. Skarżący powinien też podać tytułem czego ma dług w wysokości [...] zł i czy go spłaca.
Jeżeli po skierowaniu wezwania i wyznaczeniu terminu na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. nadal będą braki w materiale dowodowym w tym zakresie, wówczas skarżący nie będzie mógł zarzucać organowi wadliwości w prowadzeniu i ocenie materiału dowodowego oraz w związku z tym postawieniu stosowych wniosków. Jednakże organ odwoławczy, aby na taki stan sprawy mógł się powołać, uprzednio obowiązany jest do wyznaczenia terminu na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. Po wyznaczeniu skarżącemu przez organ terminu do przedłożenia dowodów i wypowiedzenia się w sprawie, organ obowiązany będzie uwzględnić sytuację majątkową skarżącego, a następnie odniesie możliwości finansowe stąd wynikające do wysokości kary, przy założeniu niezagrożenia możliwości bytowych i egzystencjalnych skarżącego oraz zastosuje prawidłową wykładnię k.p.a.
Zdaniem Sądu sytuacja strony wymaga także bardziej szczegółowego rozważenia w kontekście wartości składających się na przesłankę "interesu publicznego". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15 stwierdził, że bywają bowiem takie sytuacje, w których już sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi, np. nie ma możliwości ściągnięcia kary w pełnej wysokości,
a sytuacja ekonomiczna strony wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie. Nie można bowiem wykluczyć, że pełna analiza przesłanki "interes publiczny" wyrażająca się m.in. w uwzględnieniu realnego prawdopodobieństwa wyegzekwowania przedmiotowej zaległości podatkowej, doprowadziłaby organ do innego sposobu załatwienia sprawy.
Interes publiczny wymaga pełniejszego wniknięcia w sytuację majątkową skarżącego, aby nie doprowadzić do generującego koszty egzekwowania kary nieściągalnej.
W uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego należy zatem ustalić i wskazać jaka jest szansa na wyegzekwowanie całej należności. Następnie należy poddać ocenie wniosek o umorzenie, uwzględniając także aspekt sprawy sprowadzający się do zagadnienia, czy zasadne byłoby zaniechanie przymusowego dochodzenia spornej w tej sprawie zaległości, ponieważ pozwoliłoby to na zaoszczędzenie publicznych wydatków oraz sił aparatu fiskalnego w sprawie, która być może nie rokuje szans na skuteczność egzekucji.
Sąd w obecnym składzie przywołany pogląd NSA podziela.
Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a.
Wydanie zatem decyzji w ramach art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a. musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą
z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie
w uzasadnieniu decyzji.
Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, tj.: 1) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, 2) art. 10 § 1 k.p.a. nie wyznaczając terminu do wypowiedzenia się na etapie postępowania odwoławczego. Sąd uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3, a w rezultacie naruszono art. 189k § 1 pkt 3 k.p.a., bowiem organ przedwcześnie uznał brak wykazania ważnego interesu przez skarżącego oraz interesu publicznego.
Podkreślić należy, że nawet w przypadku stwierdzenia przesłanki umorzenia, organ nie ma obowiązku udzielenia ww. ulgi, ponieważ należy to do uznania tego organu. Ustawodawca bowiem użył w art. 189k § 1 k.p.a. zwrotu "może udzielić ulg", a zatem organ nie ma obowiązku ich udzielenia. Niemniej jednak odmowa uwzględnienia wniosku nie może mieć charakteru dowolnego, stąd przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji musi być dokonane z zachowaniem wszelkich rygorów wynikających z przepisów prawa, w tym przypadku z k.p.a.
Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że nie ma kompetencji do umorzenia kary pieniężnej, jak również nie może nakazać Organowi jej umorzenia. Stwierdza wyłącznie, że
w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów k.p.a., jednocześnie nie przesądza, czy istnieją przesłanki umorzenia kary, bowiem byłoby to przedwczesne.
W tej sytuacji tut. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego, w kwocie [...]zł, na co składa się zwrot wpisu sądowego.