I SA/BD 115/23

I SA/Bd 115/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Szulc /przewodniczący/
Joanna Ziołek
Leszek Kleczkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 116 par. 1-2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi T. K. i M.H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 9 stycznia 2023 r., nr BDSPB02-005/2023 w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członków zarządu i likwidatorów jako osób trzecich za zobowiązania spółki 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu solidarnie na rzecz T. K. i M. H. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. nakazuje zwrócić solidarnie T. K. i M. H. ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 3.474 zł (słownie: trzy tysiące czterysta siedemdziesiąt cztery złote) tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Kierownik Bura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. decyzją z dnia [...] r., wydaną wskutek uchylenia decyzji z dnia [...] r. w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 240/22, orzekł o solidarnej odpowiedzialności T. K. i M. H. jako osób trzecich za zaległości E.-P. sp. z o.o.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, Dyrektor Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: "O.p."), regulujące kwestię odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Podniósł, że jak wynika z art. 116 § 1 O.p. do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest ustalenie pozytywnych przesłanek odpowiedzialności w postaci bezskuteczności egzekucji oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia tej funkcji przez członka zarządu. Ponadto konieczne jest ustalenie, czy nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność. Dyrektor ARiMR podkreślił, że zadaniem organu administracji jest wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną należność oraz bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu.
W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji wykazał bezskuteczność egzekucji wobec E.-P. sp. z o.o. W niniejszej sprawie Dyrektor ARiMR w T. wszczął postępowania egzekucyjne w oparciu o tytułu wykonawcze z dnia [...] r. oraz [...] r. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...] r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku E.-P. sp. z o.o. w likwidacji, w związku z ustaleniem, że po przeprowadzeniu szeregu czynności egzekucyjnych przewidzianych w przepisach prawa, w postępowaniu egzekucyjnym nie zostanie uzyskana kwota przewyższająca wydatki egzekucyjne, a dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe i bezskuteczne.
Jeżeli chodzi o przesłankę pełnienia funkcji członków zarządu przez T. K. i M. H. w okresie powstania zobowiązania, to zdaniem organu odwoławczego, nie budzi ona wątpliwości. Przesłanka ta została jednoznacznie wykazana przez organ I instancji, wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie jest kwestionowana przez strony. W szczególności ustalono, że T. K. był prezesem zarządu spółki E.-P. w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., natomiast M. H. była członkiem zarządu w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Od dnia [...] r. do dnia [...] r. T. K. i M. H. pełnili funkcję likwidatorów E.-P. sp. z o.o. w likwidacji. Na tej podstawie organ I instancji określił, że zobowiązania do zwrotu wypłaconych środków z tytułu programu rolnośrodowiskowego za lata 2010-2015 powstały w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji z dnia [...] r., czyli w dniu [...] r. W tym okresie T. K. i M. H. pełnili funkcje członków zarządu spółki E.-P.. Z kolei zobowiązanie do zwrotu środków wypłaconych z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za 2014 r. powstało w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji z dnia [...] r., czyli w dniu [...] r. T. K. i M. H. pełnili w tym czasie funkcję likwidatorów spółki E.-P. w likwidacji. Organ podkreślił, że z mocy art. 116b § 3 O.p., do odpowiedzialności likwidatorów przepisy art. 116 i art. 116a O.p. stosuje się odpowiednio. Tym samym zrealizowana została przesłanka polegająca na ustaleniu, że osoby wskazane w petitum zaskarżonej decyzji pełnili funkcję członków zarządu spółki E.-P. lub jej likwidatorów.
Przechodząc do rozważenia przesłanek egzoneracyjnych organ podkreślił, że niemożliwa do wykazania była przesłanka z art. 116 § 1 pkt 2 w związku z art. 116b § 3 O.p., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec spółki E.-P. jako bezskuteczne, wskazując przy tym, że w celu ustalenia majątku spółki pracownik skarbowy sporządził raport, z treści którego wynikało, że spółka ta nie figuruje i nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem wskazanym przez wierzyciela. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ujawniono ruchomości podlegających zajęciu, rachunków bankowych wykazujących obroty, źródła stałych dochodów pozwalających na szybkie zaspokojenie wierzyciela, wierzytelności ani żadnych pojazdów mechanicznych. Jedynym majątkiem, jaki wskazali T. K. i M. H., składając wniosek o upadłość w dniu [...] r., były udziały w spółkach o łącznej wartości nominalnej w wysokości [...] zł, mające według strony realną wartość "0" zł. Ponadto T. K. i M. H. wskazali stan środków pieniężnych na rachunku spółki w kwocie [...]zł.
Organ podkreślił, że "wskazanie majątku", o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 2 O.p., nie może być tożsame ze spłatą części zadłużenia przez dłużnika. W momencie dokonania wpłaty kwoty [...]zł, czyli w dniu [...] r., przeciwko spółce E.-P. nie było jeszcze prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu wskazywane mienie musi umożliwiać zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części. W przedmiotowej sprawie kwota [...]zł stanowiła zaledwie 7,6% kwoty ustalonej jako podlegającej zwrotowi na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G..
Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnego interpretowania przez organ I treści przepisu art. 116 § 1 pkt 1 lit a O.p., organ odwoławczy podkreślił, że interpretacja możliwości zastosowania przesłanki egzoneracyjnej, określonej w tym przepisie oparta została przez organ I instancji na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wprost wynika zasadność uwzględnienia celu postępowania upadłościowego, jakim jest w pierwszym rzędzie możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego zaspokojenia z mienia spółki. Cel ten w przedmiotowej sprawie nie mógł jednak zostać zrealizowany, bowiem na dzień [...] r. (dzień złożenia wniosku o upadłość), spółka E.-P. posiadała tylko jednego wierzyciela, czyli ARiMR. Uwzględniając okoliczności sprawy, przytoczone orzecznictwo sądowoadminiostracyjne oraz przepisy prawa upadłościowego, w ocenie organu odwoławczego, w zaskarżonej decyzji słusznie przyjęto, że działania polegające na złożeniu wniosku o upadłość nie mogły doprowadzić do zwolnienie T. K. i M. H. od odpowiedzialności za zobowiązania spółki E.-P.. Zdaniem organu odwoławczego kierunek interpretacji przepisu zawartego w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p., przedstawiony w odwołaniu, opiera się wyłącznie na wykładni językowej, a całkowicie pomija wykładnię systemową i celowościową. Przytoczone przez organ I instancji orzecznictwo uwzględnia natomiast szerszy kontekst znaczeniowy wskazywanego przepisu, w szczególności wykładnię systemową i teleologiczną.
Organ rozważył również kwestię przedawnienia i wskazał, że organ I instancji, prawidłowo określił ostateczne daty na wydanie decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, określając je odpowiednio na dzień [...] r. i [...] r.
W złożonej skardze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie normy art. 116 § 1 ust. 1 lit. a O.p. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez organ, że strona nie wykazała przesłanki egzoneracyjnej w postaci złożenia przez stronę wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Zdaniem strony wykazała ona w postępowaniu wyjaśniającym, że wniosek ten został złożony w terminie - przed upływem 30 dni od powstania niewypłacalności spółki, tj. przed upływem 30 dni do spłaty zobowiązania do zwrotu płatności orzeczonym na rzecz wierzyciela wobec spółki. Skarżący wskazali, że sąd wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości ze względów prawnych wobec spółki, powołując się na przesłankę, iż posiadanie przez dłużnika jednego wierzyciela stanowi o braku podstaw do prowadzenia upadłości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego tylko z punktu widzenia jej legalności, tj. z punktu widzenia zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze z zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślenia wymaga, że przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu pisemne wypowiedzenie się w sprawie, wyznaczając mu 10- dniowy termin.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie uznał, że skarżący ponoszą odpowiedzialności jako członkowie zarządu E.-P. spółki z o.o. w likwidacji za zaległości tej spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych oraz z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem organu w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do odpowiedzialności skarżących jako osób trzecich za powstałe zaległości. Natomiast skarżący uważają, że nie ponoszą tej odpowiedzialności, gdyż złożyli wniosek o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie.
Należy zauważyć, że sprawa ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r., I SA/Bd 240/22 uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego.
W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle tego przepisu ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Sąd nie może zatem formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu oraz reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności (pkt 1).
W myśl art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 O.p.).
W świetle powyższych unormowań organ podatkowy powinien wykazać, że skarżący pełnili funkcję członków zarządu spółki E.-P. w okresie kiedy powstały zaległości, bezskuteczność egzekucji oraz zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki.
Wskazać należy, że zaległości spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] zł wynikają z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z dnia [...] r., a zaległości spółki z tytułu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości [...] zł z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z dnia [...] r. Decyzje te mają charakter ustalający i termin zwrotu wypłaconych środków (60 dni od doręczenia decyzji) mijał odpowiednio - jak wynika ze wskazanego wyżej wyroku - w dniu [...] r. i [...] r.
Organ ustalił, że T. K. był prezesem zarządu spółki w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., a M. H. była członkiem zarządu spółki od dnia [...] r. do dnia [...] r. Nadto, zgodnie z zaleceniami Sądu zawartymi w powyższym wyroku, organ ustalił, że obydwoje byli też likwidatorami spółki od dnia [...] r. W myśl art. 116b § 1 i § 3 O.p. likwidatorzy odpowiadają za zaległości podatkowe spółki powstałe w czasie likwidacji i do odpowiedzialności tej stosuje się art. 116 O.p.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że w okresie powstania zaległości wynikających z decyzji z dnia [...] r. wyżej wymienione osoby pełniły funkcję członków zarządu spółki E.-P., natomiast w okresie powstania zaległości wynikających z decyzji z dnia [...] r. pełnili oni funkcję likwidatorów tej spółki. Zatem ponoszą oni odpowiedzialność za te zaległości jako osoby trzecie.
Kolejną przesłanką, którą powinien wykazać organ jest bezskuteczność egzekucji. Pojęcie bezskuteczności egzekucji nie zostało zdefiniowane ani w przepisach podatkowych, ani w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, lecz nie oznacza to, że dopuszczalne jest pojmowanie go w każdy dowolny sposób. Pojęcie to należy rozumieć zgodnie z dyrektywami wykładni językowej i powiązać je z celem postępowania egzekucyjnego. W języku potocznym pod pojęciem bezskuteczności rozumie się nieprzynoszenie pożądanych rezultatów, daremność, bezowocność ("Słownika Języka Polskiego", pod redakcją M. Szymczaka, Warszawa 1978, t. I, s. 150). Celem egzekucji jest doprowadzenie do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z powyższym o skuteczności egzekucji można mówić wówczas, gdy zostanie osiągnięty oczekiwany rezultat, a więc zostanie wyegzekwowana kwota długu. W uchwale z dnia 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08 NSA uznał, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu. Wobec spółki E.-P. w likwidacji było prowadzone postępowania egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. umorzył te postępowania, wskazując, że z uwagi na nieujawnienie w jego toku majątku dłużnika, dalsze prowadzenie postępowania nie doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Organ stwierdził, że zaistniały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze nie podniesiono żadnych zarzutów podważających dokonane w tym zakresu ustalenia organu. Zatem organ prawidłowo uznał, że została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji.
Organ powinien wykazać także istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości spółki. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 10 sierpnia 2009 r., II FPS 3/09 NSA stwierdził, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 O.p. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Badanie przez organ podatkowy "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustaloną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy.
Ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło we "właściwym czasie", powinna być dokonywana w świetle przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: "u.p.u."). Organ pierwszej instancji powołał w tym zakresie na przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. W myśl art. 10 u.p.u upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie natomiast z art. 11 u.p.u. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (ust. 1a). Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (ust. 2). Przepis art. 21 u.p.u. stanowi zaś, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami (ust. 2).
W judykaturze wskazuje się, że wymienione w art. 11 u.p.u. przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość mają charakter alternatywny i równorzędny i dlatego zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości przedsiębiorców (por. wyrok WSA we Wrocławiu w wyroku z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 973/09; wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13). Art. 11 ust. 1 u.p.u. określa niewypłacalność także jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie prawa upadłościowego (A. Jakubecki, F. Zedler, Komentarz do art. 11 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2011) podkreśla się, że z istoty porządku prawnego wynika, że każdy powinien wykonywać swe wymagalne zobowiązania w terminie. Zasada ta obowiązuje wszystkich i wszystkie zobowiązania. Tym bardziej zatem musi obowiązywać przedsiębiorców. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje więc nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje zobowiązania, które są wymagalne (por. wyroki NSA: z dnia 17 maja 2016 r., II FSK 798/14 i z dnia 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). W orzecznictwie podnosi się również, że w art. 11 ust. 1 u.p.u. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów (por. wyroki NSA: z dnia 10 kwietnia 2015 r., II FSK 853/13; z dnia 11 kwietnia 2014 r., I FSK 656/13; z dnia 25 października 2016 r., II FSK 2557/14). Wniosek o ogłoszenie upadłości można uznać za złożony we właściwym czasie tylko wtedy, gdy nie upłynęło więcej niż trzydzieści dni od chwili, gdy przedsiębiorca zaprzestał płacenia długów (art. 21 ust. 1 u.p.u. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.).
Z decyzji organu pierwszej instancji wynika, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu 29 grudnia 2016 r. Natomiast w dniu 28 lutego 2017 r. Sąd Rejonowy Wydział V Gospodarczy w Toruniu wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości E. - P. sp. z o. o. w likwidacji oraz obciążeniu wnioskodawcy kosztami postępowania. Po zbadaniu wszystkich przesłanek warunkujących możliwość ogłoszenia upadłości wnioskodawcy Sąd stwierdził, że przedmiotowa spółka posiada jednego wierzyciela, jakim jest ARiMR, co w świetle przepisów art. 1 Prawa upadłościowego wyklucza możliwość prowadzenia postępowania upadłościowego w stosunku do dłużnika, gdy w sprawie występuje tylko jeden wierzyciel. Zatem, podstawą oddalenia wniosku o upadłość było to, że spółka ma tylko jednego wierzyciela.
Organ pierwszej instancji uznał, a w ślad za nim organ odwoławczy, że "nie doszło tutaj do skutecznej ekskulpacji, gdyż działania stron były pozorne i miały na celu obejście prawa." Według organu celem zgłoszenia wniosku o upadłość jest, aby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego zaspokojenia z mienia spółki, co nie może mieć miejsca przy jednym wierzycielu. Zatem działanie skarżących miało na celu pokrzywdzenie jedynego wierzyciela – ARiMR. Organ uznał więc, że złożenie wniosku o upadłość w dniu [...] r. nie stanowiło okoliczności zwalniającej skarżących od odpowiedzialności za zaległości wynikające w wymienionych wyżej decyzji.
Stanowisko to pozostaje jednak w całkowitej sprzeczności z poglądem wyrażonym przez Sąd w wyroku z dnia 18 maja 2022 r., I SA/Bd 240/22. W wyroku tym Sąd podkreślił, że znane jest mu "orzecznictwo odmawiające członkom zarządu prawa do powołania się na przesłankę egzoneracyjną w sytuacji, gdy wniosek został zwrócony lub nie został należycie opłacony, lub też oddalono go z powodu braku środków na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. W niniejszej sprawie jednak mamy do czynienia z sytuacją odmienną - wniosek został rozpoznany merytorycznie i został oddalony z powodów, na które skarżący nie mieli wypływu; nie sposób obarczyć ich negatywnymi skutkami tego, że spółka miała »tylko« jednego wierzyciela. Skarżący zrobili to, co do nich należało, tj. złożyli wniosek o upadłość (osobną kwestia pozostaje ocena, czy zrobili to we »właściwym czasie«). Zdaniem Sądu uznać zatem należy, że otwarta pozostaje możliwość powołania się przez skarżących na cytowaną wyżej przesłankę egzoneracyjną odwołującą się do złożenia wniosku o upadłość »we właściwym czasie«. Uznając odmiennie, organ dokonał błędnej wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p." Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni stanowisko zawarte w wyroku odnośnie zakresu i podstaw prawnych odpowiedzialności skarżących za zaległości spółki.
W istocie zatem w powyższym wyroku uznano, że skarżący celem uwolnienie się od odpowiedzialności mogą powoływać się okoliczność złożenia dniu [...] r. wniosku o ogłoszenie upadłości, mimo że wniosek ten został oddalony przez sąd gospodarczy z tego względu, że w sprawie występuje tylko jeden wierzyciel. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. zarówno organ, jak i sąd ponownie rozpatrujący sprawę są związani tym poglądem. Jeżeli organ nie zgadzał się z tym stanowiskiem, to mógł wnieść od powyższego wyroku skargę kasacyjną. W tym zakresie więc organ naruszył art. 153 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższy pogląd Sądu.
Organ nie wykonał także zaleceń Sądu wynikających z wyroku z dnia 18 maja 2022 r., I SA/Bd 240/22 w zakresie ustalenia, czy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie. Organ pierwszej instancji wskazał, że "pierwsze powiadomienie pełnomocnika członków zarządu spółki o konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych miało miejsce w dniu [...] r., kiedy pełnomocnikowi spółki została doręczona decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G.: 0032-2016-021 ustalająca E. - P. Sp. z o. o. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010-2015 w łącznej wysokości [...] zł." W konsekwencji organ uznał, że skoro zgodnie z art. 21 ust. 1 i ust. 2 u.p.u. dłużnik jest obowiązany nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, to złożenie tego wniosku przez skarżących w dniu [...] r., oznacza, że został on złożony we właściwym czasie.
Należy jednak podkreślić, że we wskazanym wyroku Sąd wyraźnie stwierdził, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, gdy utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a w przypadku osoby prawnej także wtedy, gdy zobowiązania przekroczą wartość jej majątku. Termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości liczy się od dnia, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia upadłości. Dniem tym jest dzień, w którym nastąpiło zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań, albo w którym zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika.
W rozpatrywanej sprawie organ nie ustalił kiedy spółka zaprzestała wykonywania wymagalnych zobowiązań bądź kiedy zobowiązania przekroczyły wartość majątku dłużnika, oraz kiedy upływał termin trzydziestu dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1 u.p.u. w brzmieniu obowiązującym od [...] r.), przy czym dla stwierdzenie niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenia się tylko jednej z dwóch wymienionych w art. 11 u.p.u. przesłanek. Dniem, w którym wystąpiła podstawa ogłoszenia nie może być natomiast wskazany przez organ pierwszej instancji dzień pierwszego powiadomienia pełnomocnika członków zarządu spółki o konieczności zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, tj. [...] r. W decyzji organu drugiej instancji brak w ogóle wskazania takiego dnia. W tym zakresie organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także art. 153 p.p.s.a. Ponownie więc rozpatrując sprawę organ ustali kiedy spółka E. - P. zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań bądź dokona analizy sytuacji majątkowej spółki i ustali kiedy zobowiązania przekroczyły wartość jej majątku, oraz kiedy upływał termin na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.
Trzeba również wskazać, że kwestię przedawnienia prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej reguluje art. 118 § 1 O.p., a nie jak przyjął organ art. 70 § 1 O.p. Ponownie rozpatrując sprawę organ zastosuje ten pierwszy przepis i najpierw ustali, kiedy w tej sprawie następuje przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni regulacje prawne u.p.u. i O.p. obowiązujące w czasie właściwym dla wystąpienia przesłanek odpowiedzialności skarżących jako osób trzecich.
Mając powyższe uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Zwrotu nadpłaconego wpisu od skargi dokonano na podstawie art. 225 p.p.s.a.