I SA 950/03

I SA 950/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Lech
Elżbieta Sobielarska /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Skarżony organ
Minister Kultury
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech WSA Monika Nowicka Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2004 r. sprawy ze skarg A. D. i J. D. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 1998 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Kultury na rzecz A. D. i J. D. kwotę po 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SA 950/03
UZASADNIENIE
Minister Kultury po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2003r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Generalnego Konserwatora Zabytków z dnia [...] maja 1998r. Nr [...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej plebanii kościoła ewangelicko – augsburskiego przy ul. [...] w Z.
W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia [...] maja 1998r. Główny Konserwator Zabytków odmówił skreślenia wyżej opisanego budynku z rejestru zabytków wpisanego do niego decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków
w L. z dnia [...] maja 1972r.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności określone w art. 16 ustawy o ochronie dóbr kultury (tj. Dz. U.
z 1998r. Nr 99 poz. 1150) dopuszczające skreślenia obiektu z rejestru zabytków.
Obiekt dawnej plebanii ewangelicko – augsburskiej położony przy głównej arterii urbanistycznej, był jednym z pierwszych murowanych budynków w Z.
i stanowi cenny relikt nieistniejącej dziś społeczności [...] w tym mieście.
A. i J. D. obecni właściciele (od 1998r.) zabytkowej nieruchomości wnieśli skargę do NSA na decyzję Głównego Konserwatora Zabytków z dnia [...] kwietnia 2000r. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2001r. (sygn. akt I SA 906/00) NSA uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdził między innymi "całkowite zniszczenie nie sprowadza się do zaistnienia stanu zerowego budynku, ale również do stanu, gdy odbudowany budynek nie będzie zawierał starych elementów, bo ze względów technicznych nie możliwym jest ich zachowanie, a powstanie nowego budynku będzie imitowało zabytek", z tych względów uznał, że sprawa wymaga dodatkowych ustaleń w aspekcie zastosowania art. 16 ustawy
o ochronie dóbr kultury (tj. Dz. U. z 1998r. Nr 99 poz. 1150).
Po wyroku NSA Minister Kultury zwrócił się do Zespołu Ekspertów
ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego Ośrodka Dokumentacji Zabytków o wydanie opinii w przedmiotowej sprawie.
W wykonanej przez rzeczoznawcę Ministra Kultury D. M, opinii z dnia [...] sierpnia 2002r. poprzedzonej oględzinami z udziałem strony postępowania i pracownika Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury,
I SA 950/03
stwierdzono, że budynek plebanii, mimo złego stanu technicznego nadal posiada wartości zabytkowe.
Zdaniem autora opinii elementy, które uległy zniszczeniu (miedzy innymi: część konstrukcji stropów, więźby dachowej, pokrycia dachu) prawie przy każdym remoncie kapitalnym ulegają modernizacji, odtworzeniu lub zastąpieniu nowymi konstrukcjami, bez pomniejszania wartości zabytkowej obiektu.
Z konserwatorskiego punktu widzenia nadal jest możliwa realizacja takiego projektu remontu i adaptacji obiektu, w którym dla historycznego wyglądu ulic [...] i [...] budynek ten byłby autentycznym świadkiem XIX wiecznej historii miasta.
Nie można zgodzić się, zdaniem Ministra Kultury, z zarzutem strony, że w wyżej wymienionej opinii nie udzielono odpowiedzi pozwalającej ustalić harmonogram prac przy zabytku i zakres dalszych działań, a także wpływ nowej konstrukcji dachu na zachowaną zabytkową substancję oraz jaki będzie procentowy stosunek elementów zabytkowych po renowacji do zupełnie nowej odbudowy i czy w związku z tym obiekt w dalszym ciągu byłby zabytkiem, czy też jego atrapą.
Minister Kultury podnosi, że zgodnie z art. 75 KPA opinia rzeczoznawcy jest jednym z dowodów w sprawie, a o skreśleniu z rejestru zabytków powinny ostatecznie zadecydować przesłanki określone w art. 16 ust. 1 ustawy o ochronie dóbr kultury.
W konkluzji stwierdza, że budynek plebanii pomimo złego stanu technicznego powinien być zachowany, ze względu na niekwestionowane wartości zabytkowe mające znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturowego.
Od decyzji z dnia [...] marca 2003r. A.i J. D. złożyli skargę do NSA
i wnieśli o jej uchylenie zarzucając zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962r. o ochronie dóbr kultury (tj. Dz. U. z 1998r. Nr 99 poz. 1150);
2) nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia (art. 7, 77 § 1 KPA);
3) naruszenie art. 30 ustawy o NSA.
I SA 950/03
W uzasadnieniu podali, że zaskarżona decyzja wydana została wyłącznie
w oparciu o opinię, której treść w żaden sposób nie wyjaśnia stanu faktycznego sprawy, nie jest bowiem oparta na rzetelnych badaniach stanów fundamentów i ich wytrzymałości, stopnia zawilgocenia ścian i dokładnych badań drewna w pozostałej więźbie dachowej.
Zdaniem skarżących, opinia wykonana na zlecenie Ministra Kultury została wydana w oparciu o pobieżne oględziny i nie dała odpowiedzi na postawione przez NSA podstawowe pytanie:, "jakie części budynku powinny być odtworzone przy adaptacji, a jakie jego części zdatne do odtworzenia zachowają swoją wartość historyczną". W opinii podano wprawdzie, że należy zachować architektoniczny wystrój ścian od strony ulicy [...] i [...] (pomijając fakt, że skrzydło od ulicy [...] zostało dobudowane w XX wieku), podziały, (jakie, skoro żadne nie zachowały się) i materiał stolarki okiennej oraz drzwiowej, chociaż z tej samej opinii wynika, że stolarka ta dawno nie istnieje. Biegły zezwala na współczesne kształtowanie wnętrza, choć po kolejnych przebudowach nie jest ono objęte ochroną konserwatorską, świadczy to zdaniem strony o nie znajomości materiału dowodowego.
Biegły Ministra Kultury w opracowanej przez siebie opinii nie odnosi się też do ustaleń [...] Ośrodka [...] i Ochrony Środowiska [...] w L.z dnia [...] listopada 1997r., jak i do opinii opracowanej na zlecenie skarżących.
Stwierdza tylko ogólnikowo, że opinia wykonana na zlecenie skarżących nie zawiera harmonogramu prac nie zwracając uwagi na jej zapis, że ustalenie takiego harmonogramu nie jest możliwe, bowiem budynek po rzetelnym zbadaniu jego stanu technicznego nie nadaje się do odbudowania i w każdym momencie grozi katastrofą budowlaną.
Zdaniem wnoszących skargę opinia wykonana na zlecenie Ministra Kultury została wydana z "konserwatorskiego punktu widzenia, bez uwzględnienia podstawowych zasad sztuki budowlanej". Nie wystarczy stwierdzić, że budynek posiada walory historyczne, ale należy dokładnie ustalić, czy walory te są możliwe do zachowania, a budynek nadaje się do odbudowania. Do skargi załączyli bogatą dokumentację fotograficzną obiektu w aktualnym stanie.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
I SA 950/03
Podtrzymał jednocześnie swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że zgodnie z art. 16 ustawy o ochronie dóbr kultury (tj. Dz. U. z 1998r. Nr 99 poz. 1150) nie jest możliwe uwzględnienie żądania wnoszących skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, oraz ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271
ze zm.) sprawy, w których skargi wpłynęły przed 01 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja naruszyła przepisy KPA, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W aktach administracyjnych znajdują się dwie opinie biegłych.
Jedna wykonana na zlecenie Ministra Kultury, ponownie rozpatrującego sprawę po wyroku NSA z 16 listopada 2001r., i druga wykonana na zlecenie skarżących.
Opinia wykonana na zlecenie Ministra Kultury, stwierdza, że budynek istnieje w terenie i nie uległ całkowitemu zniszczeniu, ponieważ:
1) zachowane są mury konstrukcyjne, sklepione piwnice, także część konstrukcji dachu i dekoracja architektoniczna w stopniu pozwalającym na jej odczytanie i naprawę;
2) wnętrze uległo dewastacji w zakresie stolarki, schodów, podłóg, części konstrukcji stropów oraz wyposażenie i instalacje;
3) dewastacji uległy elementy, które przy każdym remoncie kapitalnym są modernizowane lub odtwarzane bez pomniejszania zabytkowych wartości obiektu;
4) nadal posiada wartości zabytkowe, historyczne i artystyczne.
W konkluzji stwierdza, że z konserwatorskiego punktu widzenia nadal możliwa jest realizacja projektu remontu i adaptacji budynku, w związku z czym, brak jest
I SA 950/03
merytorycznych podstaw do skreślenia nieruchomości położonej w Z. przy ulicy [...] i [...] z rejestru zabytków.
Druga opinia, wykonana na zlecenie skarżących dotyczy stanu technicznego plebanii ewangelicko – augsburskiej i została wykonana przez rzeczoznawcę budowlanego.
Biegły stwierdza w niej, że:
1) stan budynku nie pozwala na ustalenie pierwotnego układu funkcjonalnego, elementy wykończenia budynku znajdują się w stanie szczątkowym, jedynie wyprawa ścian zewnętrznych jest w stanie nadającym się do identyfikacji;
2) budynek znajduje się w stanie ruiny a dotyczy to przede wszystkim konstrukcji drewnianych, belki stropowe są zmurszałe, więźba dachowa również;
3) ściany zewnętrze znajdują się w bardzo złym stanie, są odspojone
i poprzesuwane cegły w przed sklepieniach nadproży, widać pęknięcia biegnące przez całą wysokość ścian;
4) cegły są zmurszałe miejscami występują ubytki cegły na głębokość
15 cm., grożą zarwaniem;
5) powierzchnie sklepień piwnic są zmurszałe, zagrzybione, brak zaprawy spowodował rozluźnienie cegieł i deformację sklepień, ściany posadowione są na warstwie słabo powiązanych polnych kamieni;
6) obecny kształt nie jest pierwotną formą obiektu, skrzydła dobudowano w XX wieku, a zachowane ściany wewnętrzne pochodzą z różnych okresów, nie ma śladu po pierwotnym podziale wewnętrznym
i elementach jego wykończenia.
Rezultatem powyższych ustaleń biegły stwierdził, że ze względu na wartość techniczną budynek powinien zostać rozebrany. Przywrócenie budynku do stanu użytkowania musiałoby polegać na jego odbudowie niemal od podstaw, natomiast w obecnym stanie stanowi zagrożenie dla otoczenia.
W związku z powyższym należy przypomnieć, że organ administracji publicznej powinien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
I SA 950/03
Z przedstawionych powyżej opinii, sporządzonych przez osoby kompetentne wynikają zupełnie różne wnioski. Organ wydający decyzję w sprawie, uznał za trafne tylko te, wynikające z opinii wykonanej na jego zlecenie, nie ustosunkował się do wniosków opinii wykonanej na zlecenie skarżących, czym naruszył przepis art. 77
i 80 KPA w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Kolejnym uchybieniem, było naruszeniem przez organ art. 107 § 3 KPA, zgodnie, z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, ale także przyczyn z powodów, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Wydając zaskarżoną decyzje organ ograniczył się tylko do wypełnienia pierwszej części dyspozycji powyższego przepisu, pomijając całkowitym milczeniem, niekorzystną z jego punktu widzenia drugą opinię, dotyczącą szczegółowego stanu technicznego obiektu zabytkowego.
Powyższe uchybienia wskazują, że przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne naruszyło zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 KPA).
Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art.145 § 1 pkt. 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.