I SA 775/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2025-03-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjneegzekucja administracyjnagrzywna w celu przymuszeniaobowiązek niepieniężnyszczepienia ochronnewymagalność obowiązkuzarzuty w postępowaniu egzekucyjnymwyrok Trybunału Konstytucyjnegoprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie Wojewody o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji grzywny nałożonej za niewykonanie obowiązku niepieniężnego (szczepień ochronnych).

Skarżąca kwestionowała egzekucję grzywny nałożonej za niewykonanie obowiązku niepieniężnego polegającego na poddaniu dziecka szczepieniom ochronnym, podnosząc zarzut braku wymagalności obowiązku z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący przepisów regulujących obowiązkowe szczepienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że zarzuty dotyczące obowiązku niepieniężnego nie mogą być podstawą do kwestionowania egzekucji grzywny, która stanowi odrębne postępowanie pieniężne.

Sprawa dotyczyła skargi A. B. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wojewoda nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku niepieniężnego polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W związku z niewykonaniem obowiązku i nieuiszczeniem grzywny, wystawiono tytuł wykonawczy do egzekucji należności pieniężnych. Skarżąca wniosła zarzuty, podnosząc m.in. brak wymagalności obowiązku z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznający przepisy dotyczące określania terminu szczepień za niezgodne z Konstytucją. Wojewoda oddalił zarzuty, wskazując, że grzywna podlega ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, a organ egzekucyjny nie bada wymagalności pierwotnego obowiązku niepieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę, podzielając stanowisko organu. Sąd podkreślił, że choć obowiązek uiszczenia grzywny jest wtórny wobec obowiązku niepieniężnego, to egzekucja grzywny ma charakter odrębny. Zarzuty dotyczące wykonania obowiązku niepieniężnego nie mogą być rozpoznawane w postępowaniu dotyczącym egzekucji grzywny. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym zakwestionowane przepisy miały zastosowanie do stanów faktycznych sprzed utraty ich mocy obowiązującej, a obowiązek szczepienia był wymagalny. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązku niepieniężnego na wniosek Inspektora Sanitarnego nie wpływało na legalność zaskarżonego postanowienia dotyczącego grzywny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zarzuty dotyczące wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji grzywny, która ma charakter odrębny.

Uzasadnienie

Egzekucja grzywny w celu przymuszenia, choć wtórna wobec obowiązku niepieniężnego, toczy się w odrębnym postępowaniu pieniężnym. Kwestionowanie nieistnienia lub niewymagalności obowiązku niepieniężnego nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności obowiązku pieniężnego w postaci grzywny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 33 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 6 lit. a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 6 lit. c

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 34 § § 2 pkt 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 124 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 119 § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 59 § § 1 pkt 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 59 § § 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.z.z.c.z. art. 17 § ust. 11

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych art. § 5

Argumenty

Skuteczne argumenty

Egzekucja grzywny w celu przymuszenia ma charakter odrębny od egzekucji pierwotnego obowiązku niepieniężnego. Zarzuty dotyczące wykonania obowiązku niepieniężnego nie mogą być rozpoznawane w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym grzywny. Obowiązek szczepienia ochronnego był wymagalny w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, pomimo wyroku TK dotyczącego przepisów proceduralnych.

Odrzucone argumenty

Brak wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący przepisów regulujących obowiązkowe szczepienia ochronne. Kwestionowanie zasadności i wymagalności pierwotnego obowiązku niepieniężnego w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym grzywny.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma więc charakter wtórny i akcesoryjny (zależny) względem obowiązku niepieniężnego w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia grzywien toczy się odrębna egzekucja kwestionowanie nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym (wykonania szczepień ochronnych) nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez Wojewodę postanowienia.

Skład orzekający

Mirella Łent

przewodniczący sprawozdawca

Urszula Wiśniewska

sędzia

Joanna Ziołek

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odrębności postępowania egzekucyjnego w zakresie grzywny nałożonej w celu przymuszenia oraz relacji między egzekucją obowiązku niepieniężnego a pieniężnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji egzekucji grzywny za niewykonanie obowiązku szczepień ochronnych, ale zasady dotyczące odrębności postępowań egzekucyjnych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu szczepień ochronnych i związanych z nimi konsekwencji prawnych, w tym egzekucji administracyjnej i wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Czy grzywna za brak szczepień może być egzekwowana, gdy przepisy budzą wątpliwości konstytucyjne?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bd 775/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek
Mirella Łent /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 27 września 2024 r. nr WFB.VI.3151.156.2021-21 w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu [...] września 2021 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] września 2021 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec A. B. (dalej jako: skarżąca), opiekuna prawnego małoletniej A. B. ur. [...] listopada 2016 r., w celu wyegzekwowania obowiązku niepieniężnego polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jednocześnie jako środek egzekucyjny wskazano grzywnę w celu przymuszenia.
W toku postępowania egzekucyjnego Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. nałożył na zobowiązaną grzywnę
w wysokości [...] zł celem przymuszenia i wezwał do wykonania w terminie 120 dni, ciążącego na niej obowiązku. W związku z niewykonaniem przez zobowiązaną obowiązku oraz nieuiszczeniem nałożonej grzywny, w dniu [...] maja 2024 r. Wojewoda [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i skierował sprawę do egzekucji należności pieniężnych.
W dniu [...] lipca 2024 r. do Wojewody [...] wpłynęło pismo Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] lipca 2024 r.
w sprawie przekazania zgłoszonych przez skarżącą zarzutów opartych o art. 33 § 2 pkt 6 lit. a ustawy z [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.", tj. braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku, a także o art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. (braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b).
Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i lit. c u.p.e.a. oddalił zarzuty.
W dniu [...] września 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o ponowne rozpoznanie zarzutów i o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów.
W uzasadnieniu organ wskazał, że nieuiszczone w terminie grzywny w celu przymuszenia podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie egzekucyjnej, co wynika wprost z art. 124 u.p.e.a. Ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Wojewodę nie zostało umorzone, zawieszone ani wstrzymane na skutek wniesienia skargi do sądu administracyjnego,
a obowiązek o charakterze niepieniężnym nie został wykonany, zdaniem organu należało stwierdzić, że obowiązek uiszczenia grzywny celem przymuszenia był wymagalny.
Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą zarzutów i wskazanych przez nią wyroków organ stwierdził, że dotyczą one wymagalności obowiązku szczepień ochronnych i z tego powodu mogłyby ewentualnie zostać przywołane
w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Wojewodę na wniosek Państwowego Inspektora Sanitarnego w B.. Stwierdził, że rozpatrywanie powyższych kwestii na obecnym etapie stanowiłoby skorzystanie przez zobowiązaną z nieprzysługującego środka odwoławczego. Ponadto zauważył, że organ egzekucyjny nie ma uprawnień do badania wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym - uczynić to może jedynie wierzyciel obowiązku niepieniężnego, którym w tym przypadku jest ww. organ inspekcji sanitarnej. Organ wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B. jest wyegzekwowanie grzywny celem przymuszenia. Zdaniem organu zobowiązana nie przedstawiła żadnego argumentu świadczącego
o braku wymagalności obowiązku wynikającego z zastosowania ww. środka egzekucyjnego.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Przedmiotowe postanowienie zaskarżyła w całości i zarzuciła mu naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. przez egzekwowanie grzywny, mimo, że podlegała ona umorzeniu, gdyż wydano ją w postępowaniu wszczętym na podstawie przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją. Mając na uwadze powyższe, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, zważył co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia
z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. Wojewoda [...] nałożył na A. B. grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] września 2021 r., tj. poddania córki – A. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Po wystawieniu tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] maja 2024 r. dotyczącego egzekucji nieuiszczonej grzywny, skarżąca w piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r. wniosła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej – braku wymagalności obowiązku.
Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. Wojewoda [...] oddalił zarzuty, a po wniesieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu
w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.
Podkreślenia wymaga, że skarżąca zaskarżyła do tut. Sądu postanowienie Wojewody z dnia [...] września 2024 r. w sprawie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, wynikających z wydanego na podstawie m.in. art. 119 § 1 u.p.e.a postanowienia w przedmiocie nałożenia na skarżącą jako zobowiązaną grzywny w celu przymuszenia do spełnienia obowiązku niepieniężnego
w zakresie czynności poddania małoletniej córki, nad którą sprawuje prawną pieczę, obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Należy zauważyć, że z jednej strony postanowienie o nałożeniu grzywny
w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy
i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma więc charakter wtórny i akcesoryjny (zależny) względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. Istnieje zatem ścisły związek między sprawą egzekucji grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku niepieniężnego, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny.
Z drugiej jednak strony sam ustawodawca wyraźnie postanowił, że nałożone w drodze postanowienia organu egzekucyjnego grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 u.p.e.a.), co należy interpretować w ten sposób, że w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia grzywien toczy się odrębna egzekucja, a zatem
w sensie formalnym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny (por. wyrok NSA z dnia 5 września 2023 r., II GSK 1619/22).
W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego
z postanowienia o nałożeniu grzywny (por. art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest następnie kierowany z urzędu lub na podstawie wniosku wierzyciela do egzekucji administracyjnej. Zobowiązanemu przysługuje też prawo wniesienia zarzutów dotyczących obowiązku pieniężnego (por. art. 122 § 3 u.p.e.a.).
Jak to już wskazano pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. skarżąca wniosła zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny. Wymagalność obowiązku należy rozumieć jako taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Brak wymagalności obowiązku występuje wówczas, gdy obowiązek istnieje, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie. Brak wymagalności obowiązku skarżąca upatruje w tym, że w toku postępowania przymuszającego do zaszczepienia dziecka złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a także wniosła skargę do sądu administracyjnego. Dla uzasadnienia swoich racji skarżąca powołała się na wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r., I OSK 845/16 dotyczący zawieszenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa na skutek wniesienia przez zobowiązanego zarzutu. Skarżąca przywołała też wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19, w którym przyjęto, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia
5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku wyraźnie stwierdzono, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn Trybunał określił, że zakwestionowane przepisy utracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.
Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika też, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wskazywał termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że Program Szczepień Ochronnych zawierał nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej przez TK sprawy, w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazywał Główny Inspektor Sanitarny w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazywał przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Zdaniem
TK uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. Sytuacja, w której treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP) jest niedopuszczalna.
Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 24 września 2024 r., II GSK 973/24
z powyższego wynika, że zakwestionowane przez Trybunał przepisy mają zastosowanie do przeszłych stanów faktycznych i prawnych, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone w okresie do utraty ich mocy obowiązującej z dniem 12 listopada 2023 r. Trybunał w powyższym wyroku upoważnił organy i sądy do stosowania zakwestionowanych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Co istotne odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałaby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
We wskazanym wyroku NSA doszedł do przekonania, mając na uwadze materię objętą niniejszym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również utratę mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów z dniem 12 listopada 2023 r., że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny. Jednocześnie w wyroku tym nie podzielono odmiennych poglądów wyrażanych przez NSA w innych orzeczeniach.
Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje stanowisko zajęte przez NSA
w powyższym wyroku z dnia 24 września 2024 r., II GSK 973/24.
Treść podniesionego przez skarżącą zarzutu wskazuje, że zakwestionowała ona w istocie brak podstawy normatywnej nałożenia obowiązku niepieniężnego - poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, pomimo iż sprawa dotyczy obowiązku pieniężnego w postaci grzywny w celu przymuszenia. Strona utożsamia kwestię wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaszczepienia dziecka oraz wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19 z brakiem wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i lit. c u.p.e.a.).
Jak to już jednak zaznaczono, choć obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma charakter wtórny względem obowiązku niepieniężnego, to jednak
w zakresie przymusowego uiszczenia grzywny toczy się odrębna egzekucja. Tym samym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym egzekucji należności pieniężnej nie podlegają rozpoznaniu zarzuty dotyczące wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym i nie istnieje obowiązek ponownego badania wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Innymi słowy, kwestionowanie nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym (wykonania szczepień ochronnych) nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania wymagalności obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez Wojewodę postanowienia. W kontrolowanej sprawie ocenie podlegał wyłącznie zarzut dotyczący obowiązku o charakterze pieniężnym, a nie okoliczność czy obowiązek niepieniężny został nałożony zasadnie, czy też nie i czy nadal jest wymagalny. Jedynie dla porządku należy zauważyć, że tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym został wystawiony w dniu [...] września 2021 r. Tym samym postępowanie egzekucyjne w zakresie tego obowiązku było wszczęte
i prowadzone przed utratą mocy obowiązującej zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów prawnych, tj. przed dniem [...] listopada 2023 r. W rezultacie obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był wymagalny. Niepodważalnym przy tym jest fakt niewykonania u córki skarżącej obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i nieuiszczenia nałożonej grzywny w celu przymuszenia, stąd koniecznym było wystawienie tytułu wykonawczego.
W świetle powyższego podniesiony przez skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku uiszczenia grzywny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i lit. c u.p.e.a.) jest nieuzasadniony. Zasadnie zatem Wojewoda, w sposób zgodny z przepisem art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, prawidłowo stwierdzając, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia jest nadal wymagalny. Zobowiązana nie wskazała również na inne okoliczności, wymienione
w przepisie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia nie jest wymagalny. W szczególności nie wykazano, że wyeliminowano z obrotu prawnego ostateczne postanowienie z dnia [...] maja 2022 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia.
WSA dostrzega, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo z dnia [...] września 2024 r. którym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19, zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A. B. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2021 r. dotyczącego wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym. Postanowieniem z dnia [...] października 2024 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., umorzył to postępowanie. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela. Z art. 59 § 6 u.p.e.a. wynika, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego
z przyczyny określonej w art. 59 § 1 pkt 6 pozostają w mocy skutki związane
z zastosowaniem środka egzekucyjnego. W piśmiennictwie podkreśla się, że umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi, przez uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, do przywrócenia stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji. Jest to w pełni uzasadnione w przypadku, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte lub było prowadzone z naruszeniem prawa. Skutek taki nie następuje jednak
w przypadkach wskazanych w art. 59 § 6 u.p.e.a., ponieważ egzekucja była wówczas wszczęta i prowadzona w sposób zgodny z prawem (por. P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex/el 2023, Komentarz do art. 60).
W rezultacie umorzenie przez Wojewodę [...] postępowania
w zakresie wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, nie oznacza, że zaskarżone postanowienie narusza prawo.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI