I SA/Wa 36/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-03-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
komunalizacjanieruchomościPKPustawa o samorządzie terytorialnymprawo administracyjnezarząd nieruchomościąwłasność Skarbu Państwasąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o komunalizacji nieruchomości kolejowej, uznając, że przedsiębiorstwo PKP miało do niej prawo zarządu wynikające z przepisów prawa obowiązujących przed 27 maja 1990 r.

Sprawa dotyczyła komunalizacji nieruchomości kolejowej, która decyzją Wojewody i Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej miała przejść na własność Gminy B. z mocy prawa. Skarżąca spółka P. S.A. argumentowała, że nieruchomość ta była w posiadaniu przedsiębiorstwa PKP i podlegała przepisom wyłączającym ją z komunalizacji. Sąd administracyjny uznał, że organy błędnie oceniły stan prawny nieruchomości, nie uwzględniając przepisów obowiązujących przed 27 maja 1990 r., które przyznawały przedsiębiorstwu PKP prawo zarządu do nieruchomości kolejowych. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżone decyzje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę P. Spółki Akcyjnej na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującą w mocy decyzję Wojewody o komunalizacji nieruchomości kolejowej na rzecz Gminy B. Spółka P. S.A. kwestionowała prawo gminy do nabycia nieruchomości, powołując się na przepisy ustawy o komercjalizacji PKP oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego, które miały wyłączać takie nieruchomości z komunalizacji. Organy administracji obu instancji uznały, że nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. i należała do terenowego organu administracji, spełniając przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy wprowadzającej przepisy o samorządzie terytorialnym. Sąd administracyjny, analizując sprawę, stwierdził naruszenie przez organy przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności zasad prawdy obiektywnej i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Sąd wskazał, że organy błędnie oceniły stan prawny nieruchomości, opierając się na przepisach ustawy o komercjalizacji PKP, które nie miały zastosowania do oceny stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. Sąd podkreślił, że zgodnie z przepisami obowiązującymi przed tą datą (m.in. rozporządzenie Prezydenta RP z 1926 r. i późniejsze ustawy), przedsiębiorstwo PKP posiadało prawo zarządu i użytkowania nieruchomości kolejowych, co wyłączało możliwość ich komunalizacji. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, uznając, że organy dokonały błędnej oceny prawnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli przedsiębiorstwo PKP posiadało do niej prawo zarządu wynikające z przepisów prawa obowiązujących przed 27 maja 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie oceniły stan prawny nieruchomości, nie uwzględniając przepisów z okresu przed 27 maja 1990 r., które przyznawały przedsiębiorstwu PKP prawo zarządu i użytkowania nieruchomości kolejowych, co wyłączało możliwość ich komunalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

Dz.U. nr 32, poz. 191 ze zm. art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których te organy pełniły funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom, staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin z dniem wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.).

Pomocnicze

Dz.U. nr 32, poz. 191 ze zm. art. 11 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Wyłącza z komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej.

Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm. art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Dotyczy nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe użytkowania wieczystego gruntu wraz z własnością budynków i innych urządzeń, z dniem wejścia w życie ustawy, w przypadku posiadania gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. i braku dokumentów o przekazaniu.

Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm. art. 34a

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Grunty, o których mowa w art. 34, nie podlegają komunalizacji.

Dz. U. Nr 22, poz. 99 art. 87

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek.

Dz. U. R.P. Nr 78, poz. 443 art. 4 § 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe"

Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" prowadziło eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, i obejmowało w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy.

Dz. U. R.P. Nr 78, poz. 443 art. 6 § 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe"

Cały majątek oddany przedsiębiorstwu "Polskie Koleje Państwowe" w użytkowanie i zarząd lub na własność wyodrębniał się z ogólnego majątku Skarbu Państwa.

Dz. U. Nr 32, poz. 159 art. 38

Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

Tereny stanowiące własność Państwa, będące do dnia wejścia w życie tej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodziły w użytkowanie tych jednostek.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - organ obowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu administracji publicznej zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz. U. Nr 153, poz. 1269 art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dz. U. Nr 153, poz. 1269 art. 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie oceniły stan prawny nieruchomości, nie uwzględniając przepisów obowiązujących przed 27 maja 1990 r. przyznających PKP prawo zarządu. Organy naruszyły zasady prawdy obiektywnej i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

Odrzucone argumenty

Argumenty oparte na przepisach ustawy o komercjalizacji PKP z 2000 r. w kontekście oceny stanu prawnego na 1990 r. Argument o wyłączeniu komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, gdy mienie nie podlegało komunalizacji z mocy prawa. Argument o braku istnienia działki w ewidencji gruntów na dzień 27 maja 1990 r.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, co oznacza że stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia tej ustawy w życie tj. w dniu 27 maja 1990 r. Podstawowym zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie stanu prawnego i faktycznego spornej nieruchomości, a przede wszystkim ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co by wykluczało możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe P. było jedynie władztwem faktycznym. Stąd powoływanie się przez skarżącego jak i organy na przepisy art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i skutków poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości, jest w tym postępowaniu całkowicie chybione, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Nie organizacyjne uwarunkowania, a aspekt funkcjonalny - służenie mienia wykonywaniu zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej wyłącza mienie z komunalizacji następującej z mocy prawa. Wadliwie przeprowadzone postępowanie administracyjne skutkowało w niniejszej sprawie niewyjaśnieniem prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Całkowicie bowiem pominięto analizę przepisów prawa obowiązującego do dnia 27 maja 1990 r. w zakresie stanu prawnego mienia przedsiębiorstwa P.. Oznacza to, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej oceny w przedmiocie komunalizacji.

Skład orzekający

Anna Łukaszewska-Macioch

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Siegień

członek

Przemysław Żmich

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego, w szczególności nieruchomości kolejowych, oraz zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w takich sprawach."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego na dzień 27 maja 1990 r. oraz specyfiki nieruchomości kolejowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego, które miało istotne konsekwencje dla samorządów i przedsiębiorstw państwowych. Interpretacja przepisów sprzed lat 90. ma znaczenie praktyczne.

Czy kolejowa ziemia zawsze należała do gminy? Sąd wyjaśnia zasady komunalizacji mienia.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 36/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Siegień
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) sędzia WSA Jerzy Siegień asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Marcin Michrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2007 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K., zwanych dalej "[...]", utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę B. w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32, poz. 191 ze zm.) własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O.
W uzasadnieniu decyzji komunalizacyjnej z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wojewoda [...] podał, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę B. prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] nastąpiło z urzędu stosownie do przepisu art. 17a powołanej wyżej ustawy, o czym strony postępowania zostały poinformowane zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...]. Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. gmina nabywa własność nieruchomości, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowi własność Skarbu Państwa i należy do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego lub przedsiębiorstw, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom. W przypadku spełnienia tych przesłanek wojewoda jako organ właściwy potwierdza decyzją przepływ własności Skarbu Państwa na własność gminy. Wyłączeniu z komunalizacji podlega mienie, które bezpośrednio przed wejściem w życie ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) znajdowało się pod zarządem innych niż Państwo państwowych osób prawnych. Do jednostek tych należały przedsiębiorstwa państwowe.
W księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 1999 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia z dniem 31 grudnia 1985 r. własności powyższej nieruchomości przez Skarb Państwa w drodze zasiedzenia. Przedmiotowa nieruchomość stanowi fragment linii kolejowej nr [...] B. i jest zabudowana torem głównym zasadniczym linii nr [...]. Organ podał, iż w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia [...] stycznia 2006 r. zwrócił się do stron postępowania o przedstawienie wszelkich dowodów mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, a w szczególności o przedstawienie dokumentów na potwierdzenie prawa zarządu P. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Przeprowadzone w tym zakresie postępowanie oraz analiza dokumentów zgromadzonych w postępowaniu dotyczącym spornej nieruchomości prowadzonym w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) wykazała, że P. nie posiada dokumentów potwierdzających prawo zarządu do nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji. Wobec powyższego Wojewoda [...] stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, do którego należały uprawnienia władcze wynikające z przepisów obowiązującej w tym dniu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99). Spełniała zatem warunki określone w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a wobec stwierdzenia braku wyłączenia spod komunalizacji na podstawie odrębnych przepisów organ stwierdził, że z mocy prawa stała się ona własnością Gminy B.
W odwołaniu od decyzji Wojewody [...] do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej P. podniosły, że organ pierwszej instancji w sposób nieuprawniony ustalił, iż w dacie 27 maja 1990 r. Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości; co najwyżej mógł być jej posiadaczem samoistnym, zważywszy na sposób nabycia jej własności (zasiedzenie). W sposób nieuprawniony Wojewoda przesądził także o pozytywnej przesłance komunalizacji przyjmując, że nieruchomość należała w sensie prawnym w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji. Strona podniosła ponadto, że organ pominął przesłanki z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nim do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego P. i stosownie do art. 34a nie podlegają komunalizacji. W tym stanie sprawy organ winien był ustalić również stan posiadania nieruchomości w oparciu o ewidencję istniejącą na dzień 5 grudnia 1990 r. Odwołujący powołał się na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r. K30/03 (Dz. U. Nr 69, poz. 625), z którego wynika, że grunty, które w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowały się w posiadaniu P., co do których P. nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów nie stały się własnością Gminy z mocy prawa. Grunty te pozostały własnością Skarbu Państwa. Gminy zaś mogły, co podniósł Trybunał Konstytucyjny, starać się o ich przekazanie przez okres 13 lat. Trybunał Konstytucyjny wskazał także iż: "Należy przyjąć, że celem zakwestionowanego przepisu było wyłączenie określonych gruntów spod komunalizacji i zapewnienie PKP stabilnej sytuacji prawnej w zakresie wykonywania prawa użytkowania wieczystego w stosunku do nieruchomości wskazanych w art. 34 ustawy o komercjalizacji PKP." W tym stanie sprawy dodatkową negatywną przesłanką komunalizacji nieruchomości Skarbu Państwa jest ich posiadanie przez P. w dniu 5 grudnia 1990 r. Ponadto P. wskazały, że organ pierwszej instancji orzekł o komunalizacji działki, która w dniu 27 maja 1990 r. nie istniała w ewidencji gruntów, gdyż nieruchomość oznaczona jako działka [...] powstała z podziału dawnej działki oznaczonej nr [...] dokonanego dopiero w 1996 r.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 4 kwietnia 2006 r. o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa przez Gminę B. z dniem 27 maja 1990 r. własności spornej nieruchomości. Za niezrozumiały Komisja uznała zarzut odwołującego się, że skoro Skarb Państwa nabył własność nieruchomości przez zasiedzenie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 1999 r., to w dniu 27 maja 1990 r. był jedynie jej posiadaczem samoistnym, a nie właścicielem. Przeczy temu zarówno treść wspomnianego postanowienia, w którym jako datę nabycia własności nieruchomości podano dzień 31 grudnia 1985 r., jak też istota instytucji zasiedzenia. Zdaniem organu, Skarb Państwa oczywiście był właścicielem rzeczonej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., która należała do właściwego terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że P. niewłaściwie odczytuje treść rozstrzygnięcia zamieszczonego w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r. Omawiając obszernie powyższy wyrok Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że przytoczony w odwołaniu fragment uzasadnienia wyroku odnosi się do komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a nie do komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy, czyli do komunalizacji na mocy konstytutywnej decyzji wojewody.
Za nietrafny Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała zarzut dotyczący niedokonania przez Wojewodę ustaleń w zakresie posiadania nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. oraz pominięcia przesłanek określonych w art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. wskazując, że data ta ma wyłącznie znaczenie w zakresie nabycia przez państwową osobę prawną z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu wraz z własnością budynków i innych urządzeń, a nie w zakresie komunalizacji mienia. Ponadto w przepisach powyższego artykułu chodzi o te grunty które wprawdzie w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowały się w posiadaniu P., jednakże od dnia 27 maja 1990 r. nie były już własnością Skarbu Państwa, ale jak w niniejszej sprawie własnością gminy. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie podzieliła również poglądu odwołującego się, że organ pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcie odnośnie nieruchomości nieistniejącej w ewidencji gruntów na dzień 27 maja 1990 r. W tym zakresie Komisja wskazała na postanowienie Sądu Rejonowego w Olkuszu wydane w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości składającej się z ww. działek.
W skardze na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2006 r. P. wniosły o uchylenie tej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r.
Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 , art. 138 § 1 k.p.a., art. 5 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych oraz art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej dotyczył mienia ogólnonarodowego (państwowego) które w dniu 27 maja 1990 należało do wskazanych w tym przepisie podmiotów. Grunty znajdujące się w posiadaniu P. w dniu 27 maja 1990 r., zdaniem strony skarżącej, należy zakwalifikować jako służące wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, co zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. stanowi okoliczność wyłączającą ich komunalizację. Dodatkową negatywną przesłanką komunalizacji przedmiotowej nieruchomości jest jej posiadanie przez P. w dniu 5 grudnia 1990 r. Ponadto P. było wówczas przedsiębiorstwem państwowym utworzonym w celu zarządzania i eksploatacji państwowych kolei użytku publicznego - zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.), które gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewniało jego ochronę (art. 16 cyt. ustawy). Zgodnie z art. 46 ust. 2 tej ustawy dla przedsiębiorstwa państwowego P. funkcję organu założycielskiego wykonywał Minister Transportu Żeglugi i Łączności, a zatem organ administracji centralnej, a nie organ administracji terenowej. W tym stanie rzeczy, zdaniem skarżącego, co do nieruchomości P. nie występuje pozytywna przesłanka komunalizacji określona w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia, przy czym w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn, niż w niej wskazane.
Przedmiotem decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] września 2006 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. jest komunalizacja mienia Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, co oznacza że stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia tej ustawy w życie tj. w dniu 27 maja 1990 r.
W myśl art. 5 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.
Podstawowym zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie stanu prawnego i faktycznego spornej nieruchomości, a przede wszystkim ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co by wykluczało możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe P. było jedynie władztwem faktycznym.
Ustalenie stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. musi być w sposób oczywisty oparte o obowiązujące w tym dniu przepisy. Stąd powoływanie się przez skarżącego jak i organy na przepisy art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i skutków poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości, jest w tym postępowaniu całkowicie chybione, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy.
Nietrafne jest również powołanie się przez stronę skarżącą na art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r. Fakt, że funkcję organu założycielskiego pełnił w stosunku do przedsiębiorstwa państwowego minister, nie przesądza o tym, że przedsiębiorstwo wykonywało zadania należące do właściwości administracji rządowej. Nie organizacyjne uwarunkowania, a aspekt funkcjonalny - służenie mienia wykonywaniu zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej wyłącza mienie z komunalizacji następującej z mocy prawa. Poza tym w sprzeczności pozostaje równoczesne twierdzenie o braku podstaw do komunalizacji z mocy art. 5 ust 1 i przekonanie o istnieniu podstawy wyłączenia mienia z komunalizacji w oparciu o art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Z brzmienia art. 11 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że ma on zastosowanie wyłącznie do składników mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1 - 3, a więc co do zasady podlegających komunalizacji z mocy prawa. Nie można więc mówić o wyłączeniu składnika mienia z komunalizacji z mocy prawa, jeżeli to mienie komunalizacji nie podlegało.
Tak więc, przytoczone wyżej zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Niemniej za uzasadnione należy uznać zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 7 i art. 77 § 1 kpa. zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Z akt sprawy wynika, że status przedsiębiorstwa P. wobec mienia będącego przedmiotem orzekania, Wojewoda [...] ustalał w oparciu o dokumentację przedstawioną przez P. przy wniosku o uwłaszczenie na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", nie biorąc pod uwagę, że przepisy tej ustawy ustanawiają całkowicie odrębne przesłanki nabycia praw majątkowych przez przedsiębiorstwo, a co za tym idzie także odrębne kryteria oceny spełnienia tych przesłanek. W konsekwencji ustalenia organu w zakresie stanu prawnego nieruchomości sprowadziły się do stwierdzenia, że "przeprowadzone w tym zakresie postępowanie oraz analiza dokumentów zgromadzonych w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 34 wykazały, że P. S.A. w K. nie posiada dokumentów potwierdzających prawo zarządu do nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji". Należy przy tym zwrócić uwagę, że "przeprowadzone w tym zakresie postępowanie" ograniczone zostało do żądania wylegitymowania się przez P. dokumentami wskazującymi na posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości. Nie zwrócono uwagi na okoliczność, że dla oceny przesłanek komunalizacji z mocy prawa niezbędne są ustalenia odnoszące się do przedsiębiorstwa państwowego "[...]" - poprzednika prawnego skarżącej P. S.A., a nie do podmiotu, który złożył wniosek o uwłaszczenie na podstawie przepisów ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego " [...]". Trzeba ponadto zwrócić uwagę, że w postępowaniu administracyjnym nie znajduje zastosowania zasada, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 k. c.). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 kpa to na organie administracji publicznej ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
Wadliwie przeprowadzone postępowanie administracyjne skutkowało w niniejszej sprawie niewyjaśnieniem prawdy obiektywnej (art. 7 kpa). Całkowicie bowiem pominięto analizę przepisów prawa obowiązującego do dnia 27 maja 1990 r. w zakresie stanu prawnego mienia przedsiębiorstwa P.. Skutkuje to tym, że ocena prawna w zakresie posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe P. w dniu 27 maja 1990 r. tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, dokonana przez organy obu instancji budzi zasadnicze wątpliwości.
Przedmiotowa nieruchomość, jak wynika z akt sprawy, stanowi fragment linii kolejowej nr [...] relacji B., czego organy nie kwestionują. Wpisanie własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] lutego 1999 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia z dniem 31 grudnia 1985 r. własności nieruchomości przez zasiedzenie. Jak wynika z przedłożonego przez P. wykazu budowli według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., znajdującego się w aktach administracyjnych, tory główne zasadniczej linii nr [...] zostały wybudowane w 1938 roku. Zatem można przyjąć, iż władztwo na nieruchomości, na której je wybudowano, trwa co najmniej od roku 1938. Status przedsiębiorstwa "[...]" był w tym czasie określony w przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. R.P. Nr 78, poz. 443). Przepis art. 4 ust. 1 zd. 1 tego rozporządzenia stanowił, że przedsiębiorstwo "[...]" prowadzi eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji i w tym celu obejmuje w zarząd i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Zaś na mocy art. 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia cały majątek, oddany w myśl art. 4 przedsiębiorstwu "[...]" w użytkowanie i zarząd lub na własność przedsiębiorstwa, wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa. Oznacza to, że jeżeli przedmiotowa działka znajdująca się pod linią kolejową pozostawała w eksploatacji P., to z mocy prawa powstał zarząd i użytkowanie tej nieruchomości. Ten tytuł prawny podlegał dalszym przekształceniom z mocy szczególnych przepisów prawa - art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. Nr 32, poz. 159) stanowiącego, że tereny stanowiące własność Państwa, będące do dnia wejścia w życie tej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych, przechodzą w użytkowanie tych jednostek. Następnie art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodziły w zarząd tych jednostek. Taki stan prawny istniał w dniu 27 maja 1990 r.
Oznacza to, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej oceny w przedmiocie komunalizacji. Decyzja stwierdzająca nabycie z mocy prawa przez Gminę B., w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., własności nieruchomości, do której przedsiębiorstwu państwowemu "[...]" przysługiwało prawo zarządu wynikające z przepisów prawa, narusza powołany przepis art. 5 ust. 1 w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nie dostrzegł tego organ odwoławczy, który wadliwą decyzję komunalizacyjną utrzymał w mocy.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.