I SA 661/03
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody o odmowie zwrotu nieruchomości, uznając, że organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, który został odrzucony przez Starostę i utrzymany w mocy przez Wojewodę. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, twierdząc, że część nieruchomości stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, uchylając decyzje organów obu instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał sprawę ze skargi M. S., R.S., M. S. i E.S. na decyzję Wojewody M. utrzymującą w mocy decyzję Starosty Powiatu W. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. Skarżący domagali się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która ich zdaniem stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym gruncie objętym lokalizacją. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając, że organy nie wykazały w sposób wystarczający, iż nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Sąd wskazał na naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podkreślając obowiązek organów dokładnego ustalenia stanu faktycznego i zebrania wyczerpującego materiału dowodowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, naruszając tym samym przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kluczowe jest ustalenie, czy upłynął 7-letni termin bez rozpoczęcia prac lub czy utraciła moc decyzja lokalizacyjna, a cel nie został zrealizowany.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (7)
Główne
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 137 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu.
u.g.n. art. 137 § 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do działania w celu załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
u.z.t.w.n. art. 5 § 3
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
Przepis dotyczący wywłaszczenia nieruchomości jako nie nadającej się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Część nieruchomości stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym gruncie. Decyzja lokalizacyjna dotycząca linii duńskiej utraciła moc, a cel nie został zrealizowany, co czyni nieruchomość zbędną. Organy administracji nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego i nie ustaliły stanu faktycznego.
Odrzucone argumenty
Cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym wywłaszczonym gruncie znajdującym się w lokalizacji. Nie może być orzeczony zwrot części nieruchomości znajdującej się poza lokalizacją, jeśli cel został zrealizowany na części objętej lokalizacją.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" nie może być rozumiane tak jak w języku potocznym organ pierwszej instancji powinien zatem wykazać, że nie stała się ona zbędna na cel wykazany w decyzji wywłaszczeniowej nie sposób także się zgodzić z ustaleniami orzekających w sprawie organów administracji, iż w ramach lokalizacji wykonano w pełni zamierzoną inwestycję tzw. linia duńska fabryki domów nie została nigdy zrealizowana nie można uznać za wybudowanie fabryki domów, czy choćby rozpoczęcie prac w tym kierunku, wzniesienia wiaty z parkingiem, umiejscowienia przenośnego baraku, czy zrealizowanie składowiska płyt organ administracji nie ma obowiązku zbadania i ustalenia celu wywłaszczenia, co oczywiście pozostaje w sprzeczności z treścią art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostało to wykonane, czym organ naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skład orzekający
Anna Lech
przewodniczący sprawozdawca
Elżbieta Lenart
członek
Joanna Banasiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, obowiązki organów administracji w zakresie postępowania dowodowego i ustalania stanu faktycznego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości na cele budowlane i późniejszej oceny zbędności na te cele, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego prawa obywateli do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeśli przestała być potrzebna. Pokazuje błędy proceduralne organów administracji i potrzebę dokładnego badania stanu faktycznego.
“Czy państwo może zatrzymać Twoją ziemię, gdy przestaje być potrzebna? Sąd administracyjny odpowiada.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA 661/03 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2004-10-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2003-03-20 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Lech /przewodniczący sprawozdawca/ Elżbieta Lenart Joanna Banasiewicz Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz WSA Elżbieta Lenart Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2004 r. sprawy ze skargi M. S., R.S., M. S. i E.S. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję nr [...] Starosty Powiatu W. z dnia [...] marca 2002 r., 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Wojewody M. na rzecz M. S., R. S., M. S. i E. S. po 300 (trzysta) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewoda M., decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...] marca 2002 r. o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ul. [...]o powierzchni 18715 m2. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda M. przedstawił następujący stan sprawy: decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2002 r. Starosta Powiatu W. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzednich współwłaścicieli, podając, iż cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zrealizowany na całym wywłaszczonym gruncie znajdującym się w lokalizacji. Tak więc z uwagi na to, że nie następuje zwrot nieruchomości objętej lokalizacją, nie może być orzeczony zwrot części wywłaszczonej nieruchomości znajdującej się poza lokalizacją. Od decyzji z dnia [...] marca 2002 r. Starosty Powiatu W. odwołanie złożyli M. S., E. S., R. S. i M. S., wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku o zwrot działek zbędnych na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, podnosząc przy tym, iż w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] oraz części działki nr [...] z obrębu [...] (dawna działka [...]) ma zastosowanie przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda M. stwierdził, że będąca przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomość o pow. 18715 m2 oznaczona jako działki nr [...] (obecnie dz. [...] i część dz. [...]), [...] (obecnie dz. [...] i część dz. [...]), [...] (obecnie dz. [...] i część dz. [...]) i [...] (obecnie część dz. nr [...]) wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Dzielnicowego W. z dnia [...] czerwca 1975 r., znak: [...] w związku z przeznaczeniem jej, zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] i nr [...] z dnia [...] października 1974 r. pod budowę fabryki domów – linia duńska i radziecka dla Zjednoczenia Budownictwa "W". Mający zastosowanie w sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" nie może być rozumiane tak jak w języku potocznym lub też na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, albowiem ustawodawca odsyła do art. 137, w którym zawarł definicję legalną tego pojęcia. Stosownie do ust. 1 tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu siedmiu lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Ust. 2 art. 137 przewiduje, że jeżeli w przypadku o którym mowa w ust. 1 pkt. 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Orzekając o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości organ pierwszej instancji powinien zatem wykazać, że nie stała się ona zbędna na cel wykazany w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 1975 r. w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w latach 1975-1976 na wywłaszczony teren oznaczony jako działka nr [...]oraz część działek nr [...], [...] i [...] znajdujący się w lokalizacji inwestycji objętej decyzjami nr [...] i nr [...] z dnia [...] października 1974 r. wydano pozwolenie na wykonanie robót budowlanych nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. w ramach którego utwardzono parking dla samochodów przewożących materiały budowlane, wykonano rząd suwnic, betoniarnię i lampy oświetleniowe znajdujące się przy ogrodzeniu wyżej oznaczonego terenu. Starosta Powiatu W. miał prawne podstawy do uznania, iż działka oznaczona obecnie jako działka nr [...] i część działek nr [...], [...], [...] nie stały się zbędne na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 1975 r. w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z akt sprawy wynika, że pozostała część nieruchomości, o zwrot której ubiegają się następcy prawni byłego właściciela nieruchomości, znajdująca się poza granicami powołanych wyżej decyzji lokalizacyjnych z dnia [...] października 1974 r. stanowiąca działkę nr [...] (część dawnej dz. nr [...]), działkę nr [...] (dawna działka nr [...]), część działki nr[...] (dawna działka nr [...]) oraz część działki nr [...] (dawna działka nr [...]) wywłaszczona została na wniosek byłego właściciela w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr. 10 z 1974 r., poz. 64), jako nie nadająca się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele i jako taka nigdy nie była niezbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu, to jest pod budowę fabryki domów. Zwrot części nieruchomości, której wywłaszczenie nastąpiło na wniosek byłego właściciela nie może zostać uwzględniony z powodu braku przesłanek określonych w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na decyzję Wojewody M. złożyli skargę M. S., R. S., M. S. i E.S., wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi podnieśli, iż orzekające w sprawie organy administracji, stanęły na stanowisku, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym wywłaszczonym gruncie znajdującym się w lokalizacji. W związku z tym, skoro nie następuje zwrot nieruchomości objętej lokalizacją, nie może zostać orzeczony zwrot części nieruchomości znajdującej się poza lokalizacją. W ocenie skarżących nieprawdziwe jest zarówno powyższe ustalenia faktyczne dotyczące realizacji celu wywłaszczenia, jak i wyciągnięty stąd wniosek. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również stanowiskiem przedstawicieli doktryny, teza o niedopuszczalności zwrotu części nieruchomości dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy została ona nabyta w drodze umowy, a przesłanki zwrotu nie zachodzą w odniesieniu do części nieruchomości wywłaszczonej w drodze decyzji administracyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2001 r., sygn. akt II SA/Gd910/00; G. Bieniek i inni – Komentarz do ustawy o gospodarce gruntami, Zielona Góra 2000, tom II, s. 182). Logiczne uzasadnienie tego stanowiska wynika z faktu, iż w razie zawarcia dobrowolnej umowy mają do niej w pełni zastosowanie przepisy prawa cywilnego, w szczególności zaś zasada autonomii woli stron. Taki zatem pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji nie znajduje oparcia w treści art. 136 ustawy o gospodarce gruntami. W sprawie niniejszej cała nieruchomość została wywłaszczona na mocy wyżej wymienionej decyzji. Przy czym z decyzji tej nie wynika, by została ona wydana na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Ponadto decyzja ta określa cel wywłaszczenia w odniesieniu do całości nieruchomości nią objętej. Wobec tego ustalenia organu odwoławczego, iż część nieruchomości stanowiąca działkę nr [...] (dawniej część działki nr [...]), działkę nr [...] (dawna działka nr [...]), część działki nr [...] (dawna działka nr [...]) oraz część działki nr [...] (dawna działka nr [...]) została wywłaszczona na wniosek byłego właściciela w trybie art. 5 ust. 3 tejże ustawy jest błędne. Uzasadnienie zaś tego stanowiska sformułowaniem "z akt sprawy bezspornie wynika" bez wskazania konkretnych ku temu podstaw uznać należy za niedopuszczalne. Nie sposób także się zgodzić z ustaleniami orzekających w sprawie organów administracji, iż w ramach lokalizacji wykonano w pełni zamierzoną inwestycję oraz że lokalizacją objęte zostały tylko działki gruntu wskazane w zaskarżonej decyzji. Odnośnie pierwszej w wymienionych wyżej kwestii, podkreślenia wymaga okoliczność, iż tzw. linia duńska fabryki domów nie została nigdy zrealizowana. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1977 r. została bowiem uchylona decyzja o lokalizacji tejże inwestycji. Wykonanie zaś linii radzieckiej nie objęło wszystkich wywłaszczonych gruntów, które są od dwudziestu lat wydzierżawiane przez ich obecnych właścicieli. Organy administracji nie przeprowadziły postępowania dowodowego odnośnie powyższych okoliczności poprzestając w tym zakresie na "opinii" Burmistrza Gminy B. z dnia [...]marca 2000 r. Z kolei na niezgodność ze stanem rzeczywistym ustalenia, iż działki gruntu oznaczone obecnie jako: nr [...] (dawniej części działki nr [...]), działkę nr [...](dawna działka nr [...]), części działki nr [...] (dawna działka nr [...]) oraz część działki nr [...] (dawna działka nr [...]) nie były przeznaczone na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu wskazuje zaświadczenie Dyrekcji Rozbudowy Miasta W. z dnia [...] grudnia 1974 r., z którego treści wynika, iż z przeznaczenia pod budowę Fabryki Domów wyłączona została jedynie część działki nr [...], to jest obecnie działki nr [...]. Przy czym jednak decyzja wywłaszczona objęła już całą nieruchomość o powierzchni łącznej 18715 m2. Podobnie też w zawiadomieniu z dnia [...]maja 1975 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego mowa jest o powierzchni 18715 m2. Rzeczywisty stan faktyczny sprawy wykazuje zatem, iż nie jest wykluczony zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, a orzekające organy naruszyły art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przy czym ostateczne rozstrzygnięcie tego zagadnienia wymagało zbadania sprawy z punktu widzenia reguł zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zawartych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednakże, orzekające w sprawie organy administracji, poprzestając na dokonanych przez siebie ustaleniach nie przeprowadziły w wystarczającym zakresie postępowania dowodowego w przedmiocie przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości określonych w art. 137 ustawy o gospodarce gruntami. I choć organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji, iż w obecnym stanie prawnym pojęcie zbędności nieruchomości ma znaczenie normatywne, to jednak w istocie nie odniósł się do tejże kwestii, ograniczając się do częściowych i niepełnych ustaleń. Mianowicie organ ten stwierdza, iż "w latach 1975-1976 na wywłaszczony teren oznaczony jako działka nr [...] oraz część działek nr [...], [...] i [...]... wydano pozwolenie na wykonanie robót budowlanych nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r." Stwierdzenie to nie może być uznane za logiczne i jasne. Dotyczy ono poza tym jedynie części wywłaszczonej nieruchomości, pomija fakt, iż decyzje lokalizacyjne dotyczyły odrębnych zamierzeń inwestycyjnych (linia radziecka i duńska), co wynika także z decyzji wywłaszczeniowej, a przede wszystkim nie daje jakichkolwiek podstaw do określenia rzeczywistego momentu rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, co jest oczywiście istotne z punktu widzenia treści art. 137 ust. 1 pkt. 1 ustawy o gospodarce gruntami. Mając na uwadze brzmienie powołanego tu przepisu uznać należy, iż również dowód z przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji wizji lokalnej na wywłaszczonej nieruchomości nie wskazuje chwili, w której rozpoczęto prace, a jedynie aktualny stan wywłaszczonych działek, który zdaje się potwierdzać, że ich faktyczne wykorzystanie nie jest zgodne z celem wywłaszczenia. Wyniki oględzin nie wskazują także kto wykonał prace, zawierając ogólnikowe sformułowania – działka zabudowana wiatą..., działka stanowi drogę. Ponadto podkreślenia wymaga, iż rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu polegającego na wybudowaniu fabryki domów musi się wiązać z konkretnymi robotami i nakładami inwestycyjnymi wskazującymi na wykonanie takiego właśnie obiektu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2002 r., sygn. akt [...]). Nie można uznać za wybudowanie fabryki domów, czy choćby rozpoczęcie prac w tym kierunku, wzniesienia wiaty z parkingiem, umiejscowienia przenośnego baraku, czy zrealizowanie składowiska płyt. Tym bardziej, że działki te nie będąc wykorzystane na cel wywłaszczenia, są dzierżawione i ich aktualny stan może być wynikiem działań podjętych przez dzierżawców. Dodatkowo zaś organ pierwszej instancji zwolnił się z obowiązku badania zasadności wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości podając, iż pominięcie działek nr [...], [...] i [...] (tu bez wskazania czy chodzi o działkę nr [...] – dawniej nr [...], czy też działkę [...] dawniej nr [...] i jak organ ten ustosunkowuje się do oceny zbędności drugiej działki nr [...] w decyzji lokalizacyjnej (także bez wskazania, którą decyzje organu miał na uwadze) uniemożliwia zbadanie, czy inwestycje na niej zrealizowane dokonane zostały zgodnie z celem wywłaszczenia. Stwierdzenie to jest kuriozalne, ponieważ prowadzi do wniosku, iż organ administracji nie ma obowiązku zbadania i ustalenia celu wywłaszczenia, co oczywiście pozostaje w sprzeczności z treścią art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na istnienie takiego obowiązku wskazuje także orzecznictwo. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 1994 r. (sygn. akt IV SA 1153/93), jeżeli cel wywłaszczenia nie został sprecyzowany w akcie stanowiącym podstawę wywłaszczenia, to cel ten powinien być ustalony na podstawie innych dowodów. Tak zatem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie została poprzedzona ustaleniem, iż w ciągu siedmiu lat od kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Żaden natomiast z orzekających w sprawie organów nie zajął się – choćby zdawkowo – kwestią istnienia, bądź nie, przesłanki z art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce gruntami. Nie ulega wszak wątpliwości, iż to na organie administracji ciąży obowiązek ustalenia, czy w sprawie zachodzą (obydwie) przesłanki wymienione w tym przepisie. Tymczasem decyzja lokalizacyjna nr [...] z dnia [...] października 1974 r. (dotycząca linii duńskiej) została uchylona, a zatem w myśl powołanego wyżej przepisu nieruchomość wywłaszczona pod realizację tej części inwestycji stała się zbędną i podlega zwrotowi. Mając przy tym na uwadze treść decyzji wywłaszczeniowej, uznać trzeba, iż chodzi tu o całą działkę dawny nr [...] (obecnie nr [...] i nr [...]) oraz dawny nr [...]. Bez znaczenia jest tu ustalenie organu, iż działka nr [...] znajduje się w ogrodzeniu Wytwórni Elementów Wielkopłytowych. Wskazane tu grunty były przeznaczone na realizację linii duńskiej, lokalizacja tej inwestycji utraciła moc, a zatem nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia i podlega zwrotowi. Znamienne jest przy tym, iż byli właściciele, ani ich następcy prawni nie zostali dotychczas powiadomieni o tejże decyzji. Została ona ujawniona dopiero w toku przeglądania akt sprawy po wydaniu decyzji obecnie zaskarżonej. Powyższe powoduje zatem, iż organ administracji nie dopełnił obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego, zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i w konsekwencji nie mógł też dokonać oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Oznacza to, iż doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze podniesiono również, że postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości toczyło się przed organami administracji blisko sześć lat, przy czym organ pierwszej instancji potrzebował na zajęcie stanowiska niemal pięciu lat. W tym czasie podjęto także decyzję w sprawie uregulowania stanu prawnego objętej wywłaszczeniem działki nr [...] (część dawnej działki nr [...]), która według tejże decyzji ma powierzchnię 474 m2 zamiast rzeczywistych 589 m2. Na pozostałej części działki znajduje się budynek wniesiony przez jednego z dzierżawców – firmę M. Okoliczności te wskazują na rażącą opieszałość organów administracji i podejmowanie przez nie działań naruszających interes społeczny oraz interes skarżących. W odpowiedzi na skargę Wojewoda M.wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowano przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr. 46, poz. 543 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części. Z przedstawionych materiałów nie wynika, czy cała wywłaszczona nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, a skarżący wskazują na możliwość zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, gdyż stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W myśl art. 137 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami – nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu siedem lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo, 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w pkt. 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Oznacza to, że uznanie nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia rozpatrywane winno być w dwóch płaszczyznach: to jest zbędność w sensie faktycznym oraz w sensie prawnym. O zbędności w sensie faktycznym można mówić wtedy, gdy upłynęło siedem lat od daty, kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu. Wymaga to od organu poczynienia ustaleń faktycznych, które nie będą odnosić się do obecnego stanu nieruchomości, lecz stanu, który miał miejsce w okresie siedmiu lat od wywłaszczenia. Zbędność w sensie prawnym ma miejsce wówczas, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie został zrealizowany. Oznacza to, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to nieruchomość nie może być uznana za zbędną mimo utraty mocy decyzji administracyjnych, o których mowa wyżej. Organy prowadzące postępowanie nie ustaliły w sposób precyzyjny tych wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzone oględziny nieruchomości wykazały co obecnie znajduje się na gruncie, co nie wyjaśnia przesłanek zwrotu nieruchomości. Skarżący w czasie tych oględzin nie wskazali, które części nieruchomości uznają za możliwe do zwrotu, gdyż stały się ich zdaniem zbędne na cel wywłaszczenia. Wymagać to może zaczerpnięcia opinii biegłego celem wskazania na gruncie granic wywłaszczonych nieruchomości, a także granic lokalizacji inwestycji. Organ prowadzący postępowanie przed wydaniem decyzji obowiązany jest bowiem wyjaśnić dokładnie stan faktyczny i w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dążąc do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatelski. W sprawie niniejszej nie zostało to wykonane, czym organ naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI