I SA 2610/03

I SA 2610/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /sprawozdawca/
Daniela Kozłowska /przewodniczący/
Maria Tarnowska
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2005 r. sprawy ze skargi "[...]" [...] Spółdzielnia [...] w S. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz "[...]" [...] Spółdzielni [...] w S. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze z odwołania [...] Spółdzielni [...] "[...]" w S., zwanej dalej "Spółdzielnią", od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa przez Kopalnię [...] "[...]" w S. użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz własności położonego na niej budynku.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem [...] grudnia 1990 r., przez Kopalnię [...] "[...]" w S. użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz własności położonego na niej budynku.
Od powyższej decyzji Spółdzielnia złożyła odwołanie, w którym podniosła, że na przedmiotowej działce wybudowała pawilon, organ zaś z naruszeniem art. 200 ust. 1,3 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ) stwierdził nabycie budynku przez Kopalnię.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zważył, że zgodnie z art. 127 § 1 kpa odwołanie od decyzji służy stronie. Stroną zaś jest osoba posiadająca interes prawny (art. 28 kpa). Spółdzielnia nie przedstawiła żadnego tytułu prawnego, z którego wynikałyby jakiekolwiek prawa rzeczowe względem przedmiotowego gruntu jak i posadowionego na nim budynku. Załączone do odwołania dokumenty świadczą jedynie o tym, że w latach 1962-1974 wybudowała na przedmiotowej nieruchomości pawilon handlowy, jednak dokumenty te nie kreują żadnych praw rzeczowych do nieruchomości. Interes prawny odwołującej się w postępowaniu uwłaszczeniowym nie wynika z faktu poniesienia nakładów na budynek. Roszczenia z tytułu poniesionych nakładów mogą być natomiast zgłaszane w postępowaniu przed sądem cywilnym.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia zarzuciła naruszenie art. 28 i 29 kpa oraz art. 204 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast polegającego na przyjęciu, że Spółdzielnia nie jest stroną, a zatem nie ma legitymacji do złożenia odwołania od decyzji o uwłaszczeniu. Skarżąca podała, że swój interes prawny dostatecznie wykazała wskazując na przepis art. 204 ust. 1 i 3 i ew. art. 208 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z którego wywodzi roszczenie o ustanowienie na jej rzecz użytkowania wieczystego i nieodpłatnego ustanowienia odrębnej własności pawilonu handlowego. Skarżąca dołączyła do odwołania odpis pozwu złożonego do Sądu Okręgowego w K., przed którym toczyło się postępowanie na podstawie art. 204 powołanej ustawy o zobowiązanie Skarbu Państwa do złożenia oświadczenia woli ustanowienia na rzecz Spółdzielni użytkowania wieczystego. Podniosła także zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa przez nieprzestrzeganie zasady zawieszenia postępowania i zakończenie postępowania uwłaszczeniowego przed prawomocnym rozstrzygnięciem w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym w K. (sygn. akt [...]) w sprawie o ustanowienie użytkowania wieczystego. Skarżąca powołała się na stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w analogicznym stanie faktyczno-prawnym w sprawie ze skargi Spółdzielni o sygn. akt I SA 2675/01 uznał, że prawem chronionym przepisem art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest roszczenie spółdzielni zgłoszone w trybie art. 204 w/w ustawy. Jeżeli spółdzielnia zgłasza roszczenie co do tej samej nieruchomości, której uwłaszczenia domaga się podmiot w trybie art. 200 ustawy, to rozstrzygnięcie zgłoszonego do sądu roszczenia jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa w stosunku do rozstrzygnięcia w trybie art. 200. Uwłaszczenie nie może bowiem naruszać praw osób trzecich. Skarżąca zwracała się do Wojewody [...] o zawieszenie z urzędu postępowania uwłaszczeniowego, jednak organ nie wydał w tej sprawie postanowienia.
Pismem procesowym z dnia [...] listopada 2003 r. skarżąca zmodyfikowała zakres skargi wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r. oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie uwłaszczenia Kopalni [...] "[...]" w S. przedmiotową nieruchomością. Rozszerzenie zaskarżenia o żądanie stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji skarżąca motywowała tym, że do gruntu przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] grudnia 1990 r. Skarb Państwa nie miał jeszcze statusu właściciela, gdyż stał się on własnością Skarbu Państwa dopiero na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Skarb Państwa własności gruntu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. a dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. Nt 3, poz. 132). Oznacza to, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. uwłaszczająca Kopalnię [...] "[...]" w S. przedmiotową nieruchomością została wydana bez podstawy prawnej, co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy uwzględniając stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 28 kpa w związku z art. 204 powołanej wyżej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Postępowanie administracyjne, którego dotyczy skarga, toczyło się na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami w przedmiocie nabycia przez Kopalnię [...] "[...]" w S. prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz prawa własności budynku znajdującego się na tym gruncie.
Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. stwierdzającej uwłaszczenie Kopalni wniosła Spółdzielnia, która powołała się na okoliczność, iż przed Sądem Apelacyjnym w K. toczy się postępowanie z jej powództwa o zobowiązanie Skarbu Państwa do złożenia oświadczenia woli w trybie art. 204 powołanej ustawy ustanawiającego prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmawiając skarżącej do prawa wniesienia odwołania w ogóle nie odniósł się do tej okoliczności, a negatywną ocenę legitymacji Spółdzielni oparł wyłącznie na stwierdzeniu, iż nie wykazała ona tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości będącej przedmiotem decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...].
Taka argumentacja jest niewystarczająca wobec treści przepisu art. 200 ust. 4 ustawy stanowiącego, że nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać praw osób trzecich.
W procesie uwłaszczeniowym toczącym się na podstawie przepisów art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami (uprzednio art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79, poz. 464) prawa osób trzecich objęte zostały ochroną, której treść polega na tym, iż prawa majątkowe osób trzecich stanowią przeszkodę w uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej mieniem pozostającym w jej zarządzie. W razie zbiegu uprawnień państwowej osoby prawnej do uwłaszczenia mieniem Skarbu Państwa bądź mieniem komunalnym z uprawnieniami osoby trzeciej mającymi swoje źródło w normie ustawowej – do tej samej nieruchomości, pierwszeństwo mają uprawnienia osób trzecich. Orzecznictwo sądowe w tej kwestii, odnoszące się do uprawnień byłych właścicieli realizujących prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, nie pozostawia w tym względzie żadnej wątpliwości (por. wyrok SN z dnia 6.04.1995 r. III ARN 8/95 (OSNP 1995/18/223), uchwała 7 sędziów SN z dnia 27. 01.2000 r. III ZP 14/99 (OSNAP 2000/8/294), wyrok NSA z dnia 31.02.2002 r. I SA 3224/01 niepublik., wyrok NSA z dnia 11.07.2003 r. I SA 2312/01 niepublik.)
W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 maja 2003 r. I SA 2675/01 (niepublik.) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że takim prawem korzystającym z ochrony, o której mowa w powołanym przepisie, jest także roszczenie spółdzielni zgłoszone w trybie art. 204 ustawy. Zatem, jeżeli do nieruchomości, co do której toczy się postępowanie o uwłaszczenie państwowej osoby prawnej, zgłoszone zostało przez spółdzielnię we właściwym trybie roszczenie przewidziane w art. 204, to rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonego roszczenia stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Pogląd ten Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.
Skoro zatem w dniu wniesienia odwołania od decyzji uwłaszczeniowej przed Sądem Apelacyjnym w K. zawisła sprawa cywilna z powództwa Spółdzielni realizującej przysługujące jej roszczenie z art. 204 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to umarzając postępowanie odwoławcze z braku legitymacji odwołującej się Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast naruszył przepisy art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 28 kpa i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z tej przyczyny, mając na względzie okoliczności faktyczne i prawne istniejące w dniu złożenia odwołania, skargę należało uwzględnić.
Jeśli chodzi natomiast o zgłoszone przez skarżącą żądanie stwierdzenia przez Sąd nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] wydanej w przedmiocie uwłaszczenia Kopalni, to podkreślić należy, iż przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kontrola legalności orzeczenia o uwłaszczeniu, a jedynie kwestia procesowa uprawnienia Spółdzielni do wniesienia odwołania. Skoro w sprawie uwłaszczenia nie zapadła ostateczna decyzja rozstrzygająca co do istoty, to nie może być obecnie przedmiotem oceny Sądu nieprawomocna jeszcze decyzja Wojewody [...] w tej sprawie. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarczy, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów dwu instancji. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celu, dla którego postępowanie to jest prowadzone (patrz wyrok NSA z dnia 12.11.1992 r. V SA 721/92 (ONSA 1992/3-4/95, a także wyrok NSA z dnia 31.10.2001 r. I SA 836/00 niepublik.). Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy i art. 152 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.