I SA 2601/02

I SA 2601/02 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Katarzyna Matczak
Zbigniew Rausz /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz (Spr.) Sędziowie WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Katarzyna Matczak Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. C. i H. C. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy wydania decyzji potwierdzającej uprawnienia skarżących do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa- oddala skargę.
Uzasadnienie
2 I SA 2601/02
UZASADNIENIE
Wojewoda decyzją z dnia 25 września 2002 r. Nr "[...]" utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z 2 lipca 2002 r. Nr "[...]" odmawiającą wydania decyzji potwierdzającej uprawnienia do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. i Z. C. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że H. C. i M. C. wystąpili do Starosty B. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą we wsi M. pow. W. przez ich rodziców J. i Z. C. Do wniosku dołączono kserokopię odpisu orzeczenia Nr "[...]" Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddziału w O. z 20 listopada 1947r stwierdzającego, że J. C. pozostawił nieruchomość rolną we wsi M.
Starosta B. zaskarżoną decyzją odmówił wydania decyzji uprawniającej do otrzymania ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. C. w miejscowości M.
Od decyzji tej M. C. i H. C. złożyli odwołanie, w którym podnosili sprawę bezpodstawnego ich zdaniem przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rodziców, które posiadali we wsi Z. w powiecie B. Wojewoda nie uwzględnił odwołania.
Z orzeczenia Nr "[...]" z 20 listopada 1947r Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w O. wynika, że J. C. (ojciec wnioskodawców) pozostawił we wsi M. gm. M. woj. W. gospodarstwo rolne o pow. 10 ha z budynkami (dom, stodoła, obora). Po przyjeździe do Polski osiedlił się na gospodarstwie rolnym we wsi Z. w powiecie B., które Państwowa Komisja Ziemska w B. nadała mu aktem nadania Nr "[...]" z 20 lutego 1948 r. Z akt sprawy wynika, że akt nadania gospodarstwa J. C. został wykonany orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z 8 listopada 1955 r.
Nr "[...]". Z orzeczenia tego wynika, że J. C. jako repatriant otrzymał gospodarstwo rolne we wsi Z. bez rozliczenia jako ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, a tym samym był zwolniony z obowiązku uiszczenia należności za nadane gospodarstwo.
Otrzymanie ekwiwalentu w postaci gospodarstwa rolnego traktowane jest jako zadośćuczynienie należności przysługujących z tego tytułu uprawnienia, co potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 80/99. Skoro J. C. wykorzystał swoje uprawnienia do otrzymania ekwiwalentu w całości, to jego spadkobiercy nie mają uprawnień do tego ekwiwalentu.
Poruszona w odwołaniu sprawa przejęcia gospodarstwa rolnego we wsi Z. na własność Skarbu Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne może być przedmiotem odrębnego postępowania.
Z dołączonego do akt postanowienia Sądu Rejonowego z 20 listopada 1991 r. sygn. akt "[...]" o stwierdzeniu nabycia spadku po Z. i J. C. wynika, że po śmierci Z. C. jej mąż J. C. odziedziczył z mocy ustawy wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne i był właścicielem całego gospodarstwa, które w roku 1966 przekazał na własność Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne. Zatem w chwili śmierci ("[...]" 1979 r.) J. C. nie posiadał już gospodarstwa rolnego, a zatem spadkobiercy nie mogli nabyć po nim praw do niego.
Na decyzję Wojewody skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli M. C. i H. C., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem skarżący podnosili w skardze, że po ukazaniu się przepisów dotyczących ekwiwalentu za mienie pozostawione za granica w dniu 26 lutego 1992 r. złożyli stosowny wniosek do Urzędu Rejonowego w B. Po 10 latach otrzymali odpowiedź odmowną.
Decyzja organu wojewódzkiego stwierdza, że sprawa bezpodstawnego przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa musi być rozpatrywana w odrębnym postępowaniu nie mówiąc w jakim. Decyzja o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa byłaby właściwa gdyby po jego właścicielach nie było spadkobierców. W tej sprawie tak nie było. Matka skarżących zmarła "[...]" 1965 r., zaś gospodarstwo rolne przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa w 1966 r. To zaś oznacza, że przejęcie nastąpiło z naruszeniem Kodeksu cywilnego bo bez
przeprowadzenia postępowania spadkowego. W ten sposób wydziedziczono skarżących z należnego im spadku po rodzicach.
Ojciec ich złożył podanie do PUR B. o wypłacenie ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą. Otrzymał wówczas odpowiedź negatywną ponieważ wniosek został złożony po terminie.
W tej sytuacji dostał gospodarstwo rolne w miejscowości Z. gmina D. Gospodarstwo to było zrujnowane czego dowodem jest wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości rolnej na Ziemiach Odzyskanych i wpis, że budynki były bardzo zniszczone i nie mogły stanowić rekompensaty za pozostawione mienie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W związku z postanowieniami art. 97 § l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 z póz. zm.), właściwym obecnie do rozpoznania sprawy ze skargi M. C. oraz H. C. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.
Zasady i tryb realizacji prawa do ekwiwalentu przysługującego osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły mienie nieruchome poza obecnymi granicami państwa regulują przepisy art. 212 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, póz. 543) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr 9, póz. 32 z póz. zm.).
Osobą uprawnioną w rozumieniu tych przepisów do ekwiwalentu za pozostawione mienie nieruchome jest osoba, która repatriowała się do kraju z terenów nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa i za pozostawioną na tych terenach nieruchomość miała otrzymać - bądź jej spadkobiercy- na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo wzmiankowany ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą.
Osobą uprawnioną w omawianym przedmiocie jest zatem osoba, która jako spełniająca wymogi określone przepisami prawa miała prawo otrzymać ekwiwalent o jakim wyżej mowa ale go dotąd nie otrzymała.
Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego sprawy niniejszej należy dojść do wniosku, że skarżący mimo, iż są spadkobiercami repatrianta, który posiadał prawo do ekwiwalentu za pozostawioną poza granicami państwa nieruchomość rolną, uprawnienia do ekwiwalentu nie posiadają. Jak bowiem wynika z materiału dowodowego sprawy ojciec skarżących J. C. zrealizował przysługujące mu prawo do ekwiwalentu za pozostawiony we wsi M. woj. W. majątek nieruchomy w oparciu o przepisy dekretu z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr. 49, póz. 279 z póz. zm.). Dekret ten wśród osób, którym przysługiwało pierwszeństwo do otrzymania na jego podstawie gospodarstwa rolnego wymieniał repatriantów (art. 18 ust. l pkt 4), przy czym tym spośród nich, którzy na mocy umów międzynarodowych, zawartych przez Państwo Polskie mieli otrzymać ekwiwalent w zamian za mienie pozostawione za granicą, zarachowano na pokrycie ceny nadania gospodarstwa rolnego wartość pozostawionego przez nich gospodarstwa (art. 23).
Gospodarstwa rolne na podstawie w/w dekretu - co do zasady - nabywano odpłatnie (art. 21 dekretu). Repatrianci - jak ojciec skarżących - zwolnieni byli od obowiązku zapłaty za otrzymaną nieruchomość tak z reformy rolnej jak i osadnictwa rolnego.(art. 12 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym -Dz. U. z 1959 r. Nr 14, póz. 78 z póz. zm.). W ich przypadku nabycie gospodarstwa rolnego następowało w ramach przysługującego im ekwiwalentu.
Państwowa Komisja Osadnictwa Rolnego w B. Aktem Nadania Nr "[...]" z 20 lutego 1948 r. (sprostowanym orzeczeniem Nr "[...]" z 13 kwietnia 1949 r.) nadała na własność J. C. gospodarstwo rolne w Z. o powierzchni 9,01 ha wraz z domem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi.
Z orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z 8 listopada 1955 r. Nr "[...]" o wykonaniu w/w aktu nadania - w którym zgodnie z art. 31 ust. 2 dekretu z 6 września 1946 r należało między innymi określić warunki nabycia gospodarstwa - wynika, że gospodarstwo rolne Nr "[...]" położone w Z. zostało nadane J. C. w formie ekwiwalentu bez ponoszenia przez niego odpłatności przewidzianej w/w dekretem. To zaś oznacza, że ojciec skarżących przysługujące mu prawo do rekompensaty za pozostawione poza granicami państwa mienie nieruchome zrealizował w formie prawem przewidzianej. Faktu tego nie zmienia
okoliczność, iż decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z 9 kwietnia 1966 r. Nr "[...]" w/w nieruchomość rolna położona w Z stanowiąca własność J. C. została na jego wniosek (z 26 listopada 1965 r.) przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 28 maja 1962 r. o przejmowaniu niektórych nieruchomości rolnych w zagospodarowanie lub na własność Państwa oraz zaopatrzeniu emerytalnym właścicieli tych nieruchomości i ich rodzin (Dz. U. Nr 38, póz. 166) w zamian za emeryturę. Tak więc w skład spadku po J. C. nie wchodziły już uprawnienia do ekwiwalentu za mienie nieruchome o jakim wyżej mowa.
Słusznie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jeżeli skarżący kwestionują decyzję z kwietnia 1966 r. o przejęciu na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność ich ojca ( co potwierdza również treść skargi), to nie mogą tego czynić w tym postępowaniu, ponieważ jego przedmiotem nie była wzmiankowana decyzja..
Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie decyzji Starosty B. nie w pełni odpowiada wskazanym § 5 ust. l w/w rozporządzenia. Rady Ministrów z 13 stycznia
1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr. 9, póz. 32 z póz. zm.), który to przepis organu powołał obok art. 212 ust. l i 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w podstawie prawnej swej decyzji z 2 lipca 2002 r. Otóż Starosta B. powołując się na cytowany przepis rozporządzenia odmówił C. M. i C. H. wydania decyzji potwierdzającej uprawnienia do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez J. i Z. C. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.
Tymczasem przytoczony w podstawie prawnej decyzji przepis § 5 ust. l rozporządzenia, o którym mowa nie daje podstawy organowi do wydania decyzji potwierdzającej - lub nie - uprawnienia do omawianego ekwiwalentu lecz jedynie do stwierdzenia w drodze decyzji wartości pozostawionych nieruchomości na podstawie oświadczenia złożonego przez osobę uprawnioną lub na podstawie operatu szacunkowego, o którym mowa w § 4 ust. 2 a. Posiadanie uprawnień do ekwiwalentu mógł organ administracji publicznej potwierdzić zaświadczeniem - a nie decyzją - wydawanym na podstawie § 5 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z 13 stycznia 1998 r. w brzmieniu
obowiązującym do dnia wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 21 sierpnia 2001 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości (Dz.. U. Nr 90, póz. 499).
Natomiast po dniu wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 21 sierpnia 2001 r. organ zgodnie z obecnym brzmieniem § 5 ust. l mógł wydać decyzję stwierdzającą wartość pozostawionych nieruchomości.
Decyzja stwierdzająca wartość pozostawionych nieruchomości winna zgodnie z treścią § 5 ust. 2 rozporządzenia zawierać także wskazanie osoby uprawnionej bo tylko osobie uprawnionej do ekwiwalentu może być przez organ administracyjny stwierdzona wartość pozostawionych przez nią lub jej poprzednika prawnego nieruchomości. Skarżący jako nieuprawnieni do wzmiankowanego ekwiwalentu (ponieważ ojciec ich go otrzymał w postaci gospodarstwa rolnego w Z.) nie mogli prawnie skutecznie domagać się realizacji prawa do ekwiwalentu, a co za tym idzie również wydania przez Starostę B. decyzji stwierdzającej wartość pozostawionych za granicą przez ich rodziców nieruchomości. Zainteresowani mogli otrzymać decyzję tylko negatywnie odnoszącą się do ich żądania.
W tych okolicznościach zdaniem Sądu należy dojść do wniosku, że uchybienie prawa (o którym wyżej mowa) jakiego dopuścił się Starosta B. przy wydaniu decyzji z 2 lipca 2002 r. nie miało w istocie wpływu na wynik sprawy.
Z tych względów uznając skargę za niezasadną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) orzekł jak w sentencji.