I SA 2509/03

I SA 2509/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Dzbeńska /przewodniczący/
Jerzy Siegień /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie WSA Monika Nowicka Asesor WSA Jerzy Siegień /spr./ Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] Oddziału Rejonowego w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA 2509/03
UZASADNIENIE
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] października 2003 r. po rozpatrzenia wniosku Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] października 2000 r., stwierdzającą nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obecnej działki nr ewid. [...], natomiast w części dotyczącej obecnej działki nr ewid. [...], uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w tej części.
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] lutego 1951 r., wydaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm.), orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w K. przy ul. [...] (obecnie [...]), zapisanej w księdze wieczystej nr hip. [...], stanowiącej współwłasność J. i B. małżonków B., I. M., D. K. i Z. G.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji z dnia [...] lutego 1951 r. wystąpił K. B. oraz J. B. - spadkobiercy J. i B. małżonków B. (postanowienie Sądu Rejonowego W. z dnia [...] listopada 1992 r. sygn. akt [...]), a także D. K.
Decyzją z dnia [...] października 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił Oddział Rejonowy Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...]. Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] kwietnia 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Oddział Rejonowy Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] wniósł na decyzję z dnia [...] kwietnia 2001 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 7 stycznia 2003 r. (I SA 1397/01) uchylił zaskarżoną decyzję wskazując na konieczność wyjaśnienia czy między władzą okupacyjną a właścicielem nieruchomości istniał cywilnoprawny stosunek najmu lub dzierżawy, bowiem zajęcie nieruchomości na jeden z celów określonych w art. 2 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. na podstawie umowy dzierżawy oraz posiadanie takiej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu przez podmiot wymieniony w art. 1 ust. 1 dekretu w ramach zawartej umowy, nie spełnia warunków wywłaszczenia danej nieruchomości w trybie jego przepisów.
Po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny K. B., J. B. oraz D. K. wycofali swój wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r. w części dotyczącej obecnej działki nr ewid. [...]. Uwzględniając ten wniosek organ centralny umorzył postępowanie nadzorcze w tej części i dokonał oceny decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1951 r. jedynie w części dotyczącej obecnej działki nr ewid. [...].
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Oddziału Rejonowego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2003 r. stwierdził, że stosownie do art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., dopuszczalność wywłaszczenia była uzależniona od łącznego spełnienia następujących przesłanek:
- zajęcia nieruchomości bez tytułu prawnego w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.,
- zajęcia na cele wymienione w art. 1 ust. 2 lub w art. 2 pkt 1,
- użytkowania nieruchomości nadal na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu lub przeznaczenia w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów na te cele i częściowe lub całkowite zagospodarowanie z funduszy publicznych bądź też przeznaczenia nieruchomości do zagospodarowania w pierwszej kolejności planu,
- władania nieruchomością przez Skarb Państwa, związki samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa państwowe w dniu wejścia w życiu dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r.
Z umowy najmu zawartej w dniu [...] września 1943 r. wynika, że nieruchomość przy ul. [...] była przedmiotem umowy najmu zawartej między rządem Generalnej [...] i właścicielem nieruchomości – J. B., na podstawie której najemca zobowiązał się do płacenia czynszu. A zatem w świetle oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2003 r. nie można uznać, aby nastąpiło w tej sytuacji zajęcie nieruchomości uzasadniające wywłaszczenie w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast ustalił ponadto na podstawie treści pisma J. B. z dnia [...] marca 1950 r., że w dniu [...] stycznia 1945 r. przedmiotową nieruchomość zajęło Wojsko Polskie, uznając tym samym, iż w 1945 r. przedmiotowa nieruchomość została zajęta na cele wojskowe, wskazane w art. 2 pkt 1 lit. c dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.
W dniu [...] maja 1947 r. nieruchomość przy ul. [...] została natomiast zajęta przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w K., który władał nią także w dniu [...] kwietnia 1948 r.
Jak wynika z decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1951 r. przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona jako zajęta na cele użyteczności publicznej. Jednakże działalność Urzędu Bezpieczeństwa, zdaniem organu centralnego, nie może być utożsamiana z realizacją celu użyteczności publicznej, który cechuje ogólna dostępność i pożyteczność. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast powołał się ponadto w tej kwestii na pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 4 września 1996 r. sygn. akt IV SA 60/95, wyrok z dnia 25 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 1213/97).
Skoro zatem nieruchomość w dniu [...] kwietnia 1948 r. nie była zajęta na cel użyteczności publicznej, ani na żaden z innych celów wymienionych w przepisach dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uznał, iż orzeczenie z dnia [...] lutego 1951 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organ centralny nie stwierdził również, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., bowiem wywłaszczona nieruchomość - w zakresie objętym wnioskiem (działka nr ewid. [...]) - stanowi własność Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojskową Agencję Mieszkaniową.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 12 listopada 2003 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.).
Kontrola sądowoadministracyjna aktów lub czynności organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie nie może zostać uwzględniona.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138, z późn. zm.), dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.
Przepisy powyższe wyznaczały więc następujące trzy przesłanki, które musiały być spełnione łącznie, aby mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości:
1) zajęcie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r.:
a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej,
b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa,
c) na cele wojskowe,
d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze,
e) pod zalesienia lub na melioracje,
f) na cele użyteczności publicznej;
2) użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomości na wyżej wymienione cele;
3) władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, związek samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie dekretu.
Przy czym dla oceny, czy przesłanka wymieniona w art. 2 pkt 1 została spełniona, miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. (wyrok SN z 17 września 2001 r. III RN 214/00, OSNAP 2002 nr 13, poz. 298);
Stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności decyzji wywłaszczeniowej, wydanej na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia.
Jak wynika z decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r. przedmiotowa nieruchomości została wywłaszczona jako zajęta w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele użyteczności publicznej. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast bezspornie ustalił, że nieruchomość ta nie była zajęta na cele użyteczności publicznej zarówno w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r., jak również nie była użytkowana na ten cel po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.
Z umowy najmu zawartej w dniu [...] września 1943 r. wynika, że nieruchomość przy ul. [...] była przedmiotem umowy najmu zawartej między rządem Generalnej [...] i właścicielem nieruchomości – J. B., na podstawie której najemca zobowiązał się do płacenia czynszu. A zatem nie można uznać, aby nastąpiło w tej sytuacji władcze zajęcie nieruchomości wbrew woli jej właściciela, w rozumieniu przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.
W dniu [...] maja 1947 r. nieruchomość przy ul. [...] została natomiast zajęta przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w K., który władał nią także w dniu [...] kwietnia 1948 r., i na którego wniosek ją wywłaszczono. Działalność Urzędu Bezpieczeństwa, jak trafnie podniósł organ orzekający w sprawie, nie może być utożsamiana z realizacją celu użyteczności publicznej.
W rozpatrywanej sprawie nie zaistniał również żaden z innych celów uzasadniających wywłaszczenie, wymienionych w art. 2 pkt 1 powołanego dekretu. Nawet bowiem gdyby przyjąć na podstawie treści pisma J. B. z dnia [...] marca 1950 r., co nie zostało jednak potwierdzone innym dowodem, że w dniu [...] stycznia 1945 r. przedmiotową nieruchomość zajęło Wojsko Polskie i władało nią do dnia [...] maja 1945 r., to zajęcie nieruchomości na cele wojskowe nie stanowiłoby podstawy do jej wywłaszczenia, bowiem nieruchomość ta nie była użytkowana na cele wojskowe po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. W dniu [...] maja 1947 r. nieruchomość przy ul. [...] została bowiem zajęta przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w K., który władał nią także w dniu wywłaszczenia. Zgodnie natomiast z art. 2 ustawy z dnia 31 grudnia 1944 r. o powołaniu Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 19, poz. 99) Wojewódzkie Urząd Bezpieczeństwa Publicznego znajdowały się w resorcie podległym Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego a nie Ministrowi Obrony Narodowej. Wywłaszczona nieruchomość nie była więc w tym okresie zajęta na cele wojskowe.
Wywłaszczenie nieruchomości, w przypadku gdy nie zostały spełnione przesłanki art. 1 i art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., stanowi rażące naruszenie tych przepisów w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., bowiem wywłaszczona nieruchomość - w zakresie objętym wnioskiem (działka nr ewid. [...]) - stanowi własność Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojskową Agencję Mieszkaniową.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.