I SA 2393/02

I SA 2393/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-06-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Emilia Lewandowska
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędziowie WSA Emilia Lewandowska, NSA Marek Stojanowski (spr.), Protokolant Ewelina Dębna, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Zarządu Miasta L. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1999 r., nr [...] oraz decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1998 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
I SA 2393/02
UZASADNIENIE
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. nr [...] działając w trybie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa po rozpatrzeniu wniosków Zarządu Miasta L. oraz Z.K., A.W., S. i H.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1999r. nr [...] zmieniającą własną decyzję z dnia [...] sierpnia 1998r. nr [...] w ten sposób, że uchylono w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 1997r. nr [...] i stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w L. oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2, uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 1999r. i orzekł, że decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w L. oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 została wydana z naruszeniem prawa.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpoznając sprawę podał, że Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] października 1997 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980 r. w sprawie wywłaszczenia nieruchomości położonej w L., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2 .
Od tej decyzji wnieśli odwołania A.W. i Z.K. oraz S. i H.S. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż decyzja wywłaszczeniowa została podjęta z naruszeniem norm prawa materialnego i procesowego. Natomiast S. i H.S. dodatkowo stwierdzili, że nie brali udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 1998 r. uchylił powołaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 1997 r. oraz umorzył postępowanie przed tym organem. W uzasadnieniu decyzji organ centralny stwierdził, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ w dacie wydania orzeczenia nadzorczego był organem pierwszej instancji w sprawach wywłaszczeń.
I SA 2393/02
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jest więc organem właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1997 r. i wydania merytorycznej decyzji w sprawie. W niniejszej sprawie poddaną weryfikacji nadzorczej decyzję wydał Prezydent Miasta L. jako organ administracji państwowej stopnia podstawowego, to w myśl art. 17 pkt 2 kpa w zw. z art. 157 § 1 kpa (w brzemieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1998 r.) organem wyższego stopnia był Wojewoda [...]. Zatem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 1997 r. została wydana przez organ właściwy rzeczowo, natomiast Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jest organem drugiej instancji w przedmiotowej sprawie.
W rozpoznawanej sprawie decyzja organu centralnego z dnia [...] sierpnia 1998 r. o umorzeniu postępowania nie była źródłem nabycia praw przez stronę. Prowadzenie ponownego postępowania w sprawie w sytuacji kiedy istnieją podstawy do wydania przez organ centralny merytorycznej decyzji w drugiej instancji byłoby sprzeczne z interesem społecznym jak również z prawem strony do żądania rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. W ocenie organu centralnego istnieją przesłanki do zmiany powołanej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podstawie art. 154 § 1kpa.
Weryfikowana przez Wojewodę [...] w trybie nadzoru decyzja wywłaszczeniowa została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64) i w tym w aspekcie tj. zgodności z przepisami tej ustawy, zostało przeprowadzone postępowanie nadzorcze.
Zgodnie z art. 6 ust.1 powołanej ustawy, ubiegający się o wywłaszczenie nieruchomości był zobligowany, przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego, wystąpić do właściciela takiej nieruchomości o jej dobrowolne odstąpienie. W wezwaniu należało podać m.in. termin w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy, a także oferowaną cenę nabycia. Miejski Zarząd Gospodarki Terenami w L. w dniu [...] stycznia 1980 r. sporządził ofertę nabycia nieruchomości, w której wyznaczył 14 dniowy termin dla właścicieli do złożenia oświadczenia w tej sprawie. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w dniu 25 stycznia 1980 r., nastąpiło przed upływem terminu określonego w wezwaniu. Organ wywłaszczeniowy wszczął postępowanie z naruszeniem art. 16 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy z 12
I SA 2393/02
marca 1958 r., ponieważ koniecznym elementem wniosku było przedstawienie wyników rokowań albo przeszkody do prowadzenia rokowań. W przedmiotowej sprawie natomiast w dniu wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego nie upłynął jeszcze termin wyznaczony w ofercie. Oznacza to, że organ wywłaszczeniowy nie dał stronie możliwości dobrowolnego odstąpienia nieruchomości.
W ocenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wszczęcie postępowania z naruszeniem obowiązku przeprowadzenia rokowań spowodowało, iż całe postępowanie wywłaszczeniowe było niedopuszczalne. Naruszenie powołanego art. 6 ustawy wywłaszczeniowej ma charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Organ centralny wskazał przy tym, że zarzut nieprawidłowego ustalenia w decyzji wywłaszczeniowej powierzchni nieruchomości nie jest trafny. Organ wywłaszczeniowy przyjął powierzchnię nieruchomości na podstawie załączonego do wniosku wywłaszczeniowego wykazu zmian gruntów sporządzonego przez Okręgowe Przedsiębiorstwo Geodezyjne - Kartograficzne w L., co było zgodne z wymogiem z art. 16 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Nie ma to jednak wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.
Kwestia ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została zbadana już w postępowaniu nadzorczym rozstrzygniętym ostateczną decyzją Ministra Administracji i Gospodarki Przestrzennej z dnia [...] marca 1992 r. więc pozostawiono ją poza zakresem niniejszego rozstrzygnięcia.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie stwierdził, aby weryfikowana decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa ).
Od powyższej decyzji do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1999 r. wpłynął wniosek w trybie art. 127 § 3 kpa o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez Zarząd Miasta L. W uzasadnieniu wskazano, iż nie można zgodzić się z poglądem, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] września 1980 r. została podjęta z naruszeniem norm prawa materialnego i procesowego. Skierowanie oferty o dobrowolne odstąpienie nieruchomości pod budowę osiedla "[...]" przez Miejski Zarząd Gospodarki Terenami L., zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o rozprawie wywłaszczeniowo -odszkodowawczej Z. i Z.K. oraz H. i S.S. oraz ich stawiennictwo na rozprawie potwierdzają, że brali oni udział w
I SA 2393/02
postępowaniu wywłaszczeniowym. Ponadto Zarząd Miasta L. zarzucił, że organ nadzoru nie zbadał, iż weryfikowana decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] września 1980 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Z.K., A.W. oraz S. i H.S. zarzucili zaś, iż w decyzji z dnia [...] września 1980 r. bezpodstawnie ustalono powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości jako [...] m2 , a nie jak wynika to z wielu dokumentów – [...] m2.
Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że zgodnie z art. 6 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie nieruchomości był zobligowany, przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego, do wystąpienia do właściciela nieruchomości o jej dobrowolne odstąpienie. W wezwaniu należało podać m.in. termin w jakim właściciel powinien odpowiedzieć na ofertę i proponowany termin zawarcia umowy, a także oferowaną cenę nabycia. Miejski Zarząd Gospodarki Terenami w L. sporządził taką ofertę w dniu [...] stycznia 1980r. wyznaczając 14 dniowy termin do złożenia przez właścicieli oświadczenia w tej sprawie, natomiast wszczęcie postępowania nastąpiło już w dniu 25 stycznia 1980r., a więc przed upływem terminu określonego w wezwaniu, który liczył się od dnia doręczenia oferty. Wszczęcie postępowania przez organ wywłaszczeniowy nastąpiło zatem z naruszeniem art. 16 ust. 2 pkt 7 powołanej ustawy z 12 marca 1958r., gdyż obligatoryjnym warunkiem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego było przedstawienie wyników rokowań albo przeszkody do ich prowadzenia. Organ wywłaszczeniowy nie dał stronie postępowania możliwości dobrowolnego odstąpienia nieruchomości i tym samym rażąco naruszył przepis art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. co oznacza, że zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przyznał, że faktycznie, co zostało potwierdzone postanowieniem Prokuratora Rejonowego - sygn. akt [...] z dnia [...] października 1997r. - wywłaszczenie winno objąć całą działkę o powierzchni [...] m2 ale faktycznie wywłaszczono, na skutek sfałszowania poprzez przerobienie powierzchni z [...] m2 na [...] m2, tylko część działki o powierzchni [...] m2 . Okoliczność udokumentowanego fałszerstwa nie stanowi jednak wady nieważności decyzji określonej w art. 156 § 1 kpa lecz okoliczność wymienioną w art. 145 § 1 pkt 1 kpa stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania wywłaszczeniowego.
I SA 2393/02
Organ centralny przyznał, że zasadnym jest zarzut Zarządu Miasta L., że w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, które nie pozwalają na stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 1980 r. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość w momencie wywłaszczenia stanowiła grunt orny klasy II. Obecnie nieruchomość ta na skutek przekształceń i zmian w ewidencji gruntów wchodzi w skład 4 różnych działek budowlanych nr [...], [...], [...] i [...] zabudowanych budynkami wielomieszkaniowymi. Przy ul. [...] i [...] znajdują się dwa budynki o [...] mieszkaniach, z których większość posiada status własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego (pismo Spółdzielni Mieszkaniowej - użytkownika wieczystego działek nr [...] i [...] z dnia 16 listopada 1999 r.). Obecny stan faktyczny wyklucza przywrócenie poprzedniego stanu faktycznego (działki rolnej) i prawnego. W tej sytuacji nie można stwierdzić nieważności decyzji z dnia [...] września 1980r. lecz jedynie zgodnie z art. 158 § 2 kpa należy ograniczyć się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa.
Skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Zarząd Miasta L. i zarzucając naruszenie art.6 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958r.o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów art.7, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, domagał się jej uchylenia.
W uzasadnieniu podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, gdyż zgodnie z art.6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ubiegający się o wywłaszczenie Miejski Zarząd Gospodarki Terenami w L. skierował ofertę o dobrowolne odstąpienie nieruchomości do B.K. i innych w dniu 14 stycznia 1980r. Właściciele tych nieruchomości nie zajęli stanowiska, co do dobrowolnego ich odstąpienia na rzecz Skarbu Państwa. Dlatego też zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo –
I SA 2393/02
odszkodowawczej z dnia 4 lutego 1980r. zostało skierowane do wszystkich właścicieli występujących w księdze wieczystej Kw. nr [...]. W związku z tym, zdaniem skarżącego, Zarzut Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa, iż przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego należy wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości nie jest trafny. Art. 6 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. stanowi też, że umowa o dobrowolne odstąpienie nieruchomości może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podtrzymując jednocześnie swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na istotne zagadnienia o charakterze procesowym. Po pierwsze stosownie do treści art.1 i art.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1271), z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły wżycie przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po drugie z treści art.97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika jednoznacznie, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie czy określona decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z wad, o których mowa w art.156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że nie jest istotą tego postępowania rozpatrywanie kwestii
I SA 2393/02
merytorycznych, a więc ponowne rozpatrzenie sprawy. Inaczej mówiąc, postępowanie nadzorcze prowadzone w oparciu o art. 156 - 158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami wskazanymi w art. 156 § 1 k.p.a.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi, należy odnieść się do istoty instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. W tej mierze można odwołać się do motywów uchwały Sądu .Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92 (OSNCAP i US 1992r, nr 12, poz. 211).
W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy pokreślił, że decyzja administracyjna obarczona ciężkim wadami wymienionymi w treści art. 156 §1 k.p.a. wywołuje skutki prawne, lecz nie takie, które powinna powodować decyzja prawidłowa, ale dotknięta ułomnościami o charakterze podmiotowym i przedmiotowym. Te ułomne skutki prawne decyzji nie są, uznawane przez prawo i w celu ich cofnięcia eliminuje się taką decyzję z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Zasadniczy sens tej instytucji prawnej polega więc na tym, że w każdym przypadku decyzja dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 §1 k.p.a. powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego, a tym samym powinny być zawieszone skutki prawne, które decyzja taka wywołała. Wyjątek od tej zasady polegający na tym, że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.) nie może być rozumiany i stosowany w taki sposób, iż podważony zostanie cel, któremu ta instytucja służy. Sąd Najwyższy zwracał również uwagę na to, że w ocenie tego, czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, nie powinny być brane pod uwagę także późniejsze zdarzenia, które stworzyć mogą przeszkody w przywróceniu uprawnień lub nadaniu obowiązkom ich pierwotnego kształtu. Nie są to bowiem bezpośrednie skutki wykonania nowej decyzji administracyjnej, lecz zamierzone lub nieprzewidziane następstwa tego, że decyzja administracyjna, choć obciążona ciężkimi wadami, istnieje w obrocie prawnym i korzysta z domniemania legalności.
Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa i może mieć
I SA 2393/02
miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 § 1 kpa. Przepis ten w pkt. 2 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie.
Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.
Odnosząc powyższe rozważania do sprawy niniejszej należy wskazać, że przy jej rozpoznawaniu doszło, po stronie organu administracji, do naruszenia przepisów o właściwości. Przedmiotem postępowania w postępowaniu nadzorczym była ocena legalności powołanej decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980r o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu. Wojewoda [...] rozpoznając sprawę jako organ I instancji decyzją z dnia [...] października 1997r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1980r. W wyniku rozpoznania odwołania, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 1998r. uchylił w/w decyzję Wojewody [...] i umorzył postępowanie przed tym organem. W uzasadnieniu podał, że Wojewoda [...] nie był organem właściwym do przeprowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ w dacie wydania orzeczenia nadzorczego był organem I instancji w sprawach wywłaszczeń i dlatego to Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast jest właściwy do przeprowadzenia postępowania nadzorczego (w tym i do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1980r.). Następnie działając w trybie art. 154 kpa i art. 138 kpa Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 1999r. zmienił własną decyzję z dnia [...] sierpnia 1998r. w ten sposób, że uchylił ( ponownie ) w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 1997r. i stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w L.,
I SA 2393/02
oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...], o powierzchni [...] m2 i pouczył, że od tej decyzji przysługuje wniosek, w trybie art. 127§3 kpa, o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 1999r. i orzekł, że decyzja Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 1980r.w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został wydana z naruszeniem prawa.
Analizując powyższe decyzje wydane przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast należy wskazać, iż mamy tu do czynienia z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 pkt 1 kpa tzn., że przy rozpoznawaniu sprawy doszło do naruszenia przepisów dotyczących właściwości (instancyjnej). Już decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1998r. jest dotknięta tą wadą. Od samego początku bowiem, właściwym do wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzorczego oraz wydania decyzji w tym przedmiocie, był Wojewoda [...], ponieważ to on był organem wyższego stopnia nad Prezydentem Miasta L., który wydał decyzję z dnia [...] września 1980r. o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu. Taki stan rzeczy znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998r. sygn. akt III RN 83/98, w którym stwierdzono, że właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji (czyli w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu i o odszkodowaniu). Zresztą późniejsze stanowisko organu centralnego wyrażone w decyzji z dnia [...] czerwca 1999r. potwierdza to rozumowanie. Konsekwencją zaś takiego stanu rzeczy było to, iż każda kolejna decyzja wydana następnie przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w tej sprawie, była już dotknięta w/w wadą dotyczącą właściwości.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję z dnia [...] czerwca 1999r. w oparciu o art. 154 kpa i art. 138 § 1 pkt 2 kpa połączył ze sobą dwa tryby postępowania, a mianowicie tryb nadzwyczajny z trybem zwykłym, czego mu w tym postępowaniu nie wolno było uczynić. Oznacza to, że w powyższym akcie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do własnej decyzji z dnia [...] sierpnia 1998r. zastosował tryb nadzwyczajny, zaś do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1997r. tryb zwykły. Jeżeli organ centralny zauważył, że wydana przez niego decyzja jest wadliwa, to w żadnym razie nie powinien jej weryfikować działając w trybie art., 154 kpa,
I SA 2393/02
a powinien to był uczynić w trybie przepisu art. 156 § 1 kpa. Tego typu postępowanie stanowi bowiem naruszenie prawa i to w sposób rażący.
Jeżeli nawet Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił własną decyzję w trybie przepisu art. 154 kpa, to nie mógł jednocześnie w tym samym trybie rozstrzygać odnośnie decyzji organu niższego stopnia. Przepis ten bowiem mówi w § 1, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona (...). W omawianej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i
Rozwoju Miast zarówno uchylił decyzję i jednocześnie ją zmienił, co było niedopuszczalne. Jeśli nawet uruchomił tryb z art. 154 kpa, to ewentualnie można rozważać jego zastosowanie, jedynie do decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 1998r. Nie mógł on być jednakże stosowany w odniesieniu do decyzji organu niższego rzędu tj. decyzji Wojewody [...]. W zaistniałej sytuacji, w stosunku do decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1997r., wystąpiła więc III instancja, zaś co do decyzji rozpatrzonej w trybie art. 154 kpa - II instancja. Ponadto orzekając o nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z [...] października 1997 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast naruszył przepisy o właściwości. Zgodnie z art. 157 § 1 kpa organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji, jest organ wyższego stopnia, zaś Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie jest takim organem w stosunku do Prezydenta Miasta L. Skoro wszystkie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast były dotknięte wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, to należało je usunąć z obrotu prawnego stosownie do art. 135 ppsa.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji.
Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.