I SA 2391/02

I SA 2391/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-07-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Banasiewicz
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Wiśniewska
Sygn. powiązane
OSK 1549/04 - Wyrok NSA z 2005-06-27
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie NSA Maria Wiśniewska NSA Joanna Banasiewicz Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2004 r. sprawy ze skarg A. W. oraz Gminnej Spółdzielni "[...]" w Z. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu oddala skargi
Uzasadnienie
I SA 2391/02
UZASADNIENIE
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2002r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosków:
- A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] oraz decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]oraz
- Gminnej Spółdzielni "[...]" w Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2002 r. Nr [...] w części stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] oraz decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania i ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...],
utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2002 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] oraz decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. nr [...] w części dotyczącej przyznania i ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczenie wyżej wymienionej nieruchomości oraz odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...] oraz decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia wyżej wymienionej nieruchomości położonej w Z., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...].
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpoznając sprawę podał, że Naczelnik Powiatu w K. wydał decyzję w dniu [...] października 1974r. nr [...], którą orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 1, art. 15 i art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64) nieruchomości położonej w Z. o powierzchni [...] ha. Nieruchomość ta oznaczona jako działki nr [...] i nr [...] stanowiła własność A. W. i była zapisana w księdze wieczystej KW Nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że postępowanie wywłaszczeniowe przedmiotowej nieruchomości zostało wszczęte na wniosek Naczelnika Powiatu w K., posiadającego decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] kwietnia 1974r. nr [...].
A. W. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w decyzji.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po rozpatrzeniu wniosku A. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] października 1999 r. nr [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r.
Skargę na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł A. W.
Wyrokiem z dnia 26 lutego 2001 r. sygn. akt l S.A. 2236/99 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 1999 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r. nr [...]. W wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nakazał podjęcie czynności zmierzających do odnalezienia archiwalnych akt wywłaszczeniowych oraz wyjaśnienie okoliczności czy strona brała udział w prowadzonym postępowaniu.
Aktualnie rozpoznając sprawę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zaznaczył, iż podstawą decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Powiatu w K. była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zwrócił się do Naczelnika Powiatu w K. Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni "[...]". W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla organizacji spółdzielczej w celu wybudowania pawilonu handlowego, zgodnie z życzeniem mieszkańców osiedli mieszkaniowych i pracowników zakładu produkcyjnego w Z.
Gminna Spółdzielnia "[...]" w Z. zwróciła się do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, jednakże, ze względu na brak porozumienia co do ceny umowa sprzedaży nie została zawarta. Dowodem na to jest wstępne porozumienie z dnia [...] marca 1974 r., wstępne porozumienie z dnia [...] maja 1974 r., protokół z dnia [...] sierpnia 1974 r., pismo Gminnej Spółdzielni do A. W. z dnia [...] czerwca 1974 r. i z dnia [...] października 1974 r.
Wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego spełniał wymogi określone w art. 16 ust. 2, w szczególności zawierał opis nieruchomości: powierzchnię, dotychczasowy sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, dane właściciela oraz wyniki rokowań. Jako załączniki do wniosku dołączono decyzję Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] lipca 1974 r. zezwalającą Gminnej Spółdzielni na przeznaczenie gruntów rolnych i leśnych pod budowę pawilonu handlowego, decyzję Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] kwietnia 1974 r. nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji, postanowienie - informację o terenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1973 r., mapę obszaru wywłaszczanego oraz odpisy korespondencji skierowanej do właściciela potwierdzającej prowadzenie rokowań.
Na skutek wniosku Naczelnik Powiatu w K. wystąpił w dniu [...] września 1974 r. do Państwowego Biura Notarialnego z wnioskiem o dokonanie w księdze wieczystej KW Nr [...] wpisu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.
Pismem z dnia [...] września 1974 r. Naczelnik Powiatu w K. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i wyznaczeniu terminu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.
Na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2002 r. w siedzibie Urzędu Gminy Z. A. W. stwierdził, że nie został osobiście poinformowany o terminie rozprawy, ponieważ zawiadomienie zostało przesłane na adres jego siostry zamieszkałej w Z., a A. W. był zameldowany w miejscowości B. nr [...]. W ocenie organu zarzut ten nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności ww. decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa, lecz może być podniesiony przy wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.
Jak wynika z decyzji z dnia [...] października 1974 r., rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się w dniu [...] września 1974 r. bez udziału A. W., który nie stawił się na nią, jak również nie usprawiedliwił przyczyn swojej nieobecności.
W niepełnych aktach sprawy uzyskanych z [...] Urzędu Wojewódzkiego i od Gminnej Spółdzielni "[...]" w Z. brak jest wyżej wskazanej opinii rzeczoznawcy oraz brak protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo -odszkodowawczej. Jak wynika z decyzji wywłaszczeniowej, ustalenie odszkodowania nastąpiło w oparciu o opinię szacunkową rzeczoznawcy Urzędu Wojewódzkiego w G. mgr inż. arch. L. M. z G. Z decyzji tej nie wynika, aby opinia ta została przedstawiona w czasie rozprawy, jak również aby zawierała szczegółowe uzasadnienie. Z opinii tej wynika, że została wykonana na zlecenie Gminnej Spółdzielni "[...]" w K. (tj. wnioskodawcy wywłaszczenia) w dniu [...] maja 1974 r., jeszcze przed dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości. Ustalenie odszkodowania na podstawie tej opinii oznacza, iż organ wywłaszczeniowy nie wykonał obowiązku wynikającego z art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958r., a to z kolei stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Niedopełnienie obowiązków przy wydawaniu decyzji, wynikających z art. 22 cytowanej ustawy powoduje, iż decyzja Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. dotknięta jest, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa, wadą rażącego naruszenia prawa w zakresie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wadą rażącego naruszenia prawa w tym samym zakresie, tj. w zakresie ustalenia odszkodowania dotknięta jest również decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r., skoro utrzymała w mocy dotkniętą nieważnością decyzję Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono, aby badane orzeczenie wywłaszczeniowe w części dotyczącej odszkodowania wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 KPA, które stanowiłyby przeszkodę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Oceniając legalność wywłaszczenia Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika aby, przedmiotowe postępowanie, w tej części, było dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zaznaczył również, iż podnoszony w sprawie zarzut braku udziału strony w postępowaniu stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 kpa i nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 kpa. Także zarzut ewentualnego sfałszowania podpisu A. W. na dokumentach archiwalnych stanowi podstawę wznowienia postępowania wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, po uprzednim ustaleniu tej okoliczności przed właściwym organem.
A. W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym nie zgodził się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z dnia [...] czerwca 2002 r. podnosząc, że właścicielowi nieruchomości nie przedstawiono propozycji zamiany gruntu, jak również, iż w dokumentach brak dowodu, który potwierdzałby, że mieszkańcy Z. domagali się wybudowania pawilonu handlowego.
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zwróciła się również Gminna Spółdzielnia "[...] " w Z. podnosząc, że odszkodowanie zostało ustalone w oparciu o opinię biegłego, do której strony miały wgląd.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] czerwca 2002r. Dodatkowo podał, iż przepis art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958r., będący podstawą wniosku wywłaszczeniowego, wymagał jedynie wskazania we wniosku celu wywłaszczenia oraz uzasadnienia konieczności nabycia nieruchomości na ten cel, zaś o tym czy realizacja celu jest uzasadniona interesem społecznym była pozostawiona uznaniu właściwego terenowego organu administracji państwowej. Wskazał także, że z akt sprawy nie wynika, aby właściciel przedmiotowej nieruchomości zażądał nieruchomości zamiennej ( art. 10 ustawy). Rokowania dotyczyły jedynie wysokości oferowanej ceny i zostały przerwane ze względu na brak porozumienia stron.
Ze skargą na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił A. W. domagając się jej uchylenia jak też uchylenia poprzedzającej decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 2002r. W uzasadnieniu stwierdził, że przedmiotowa decyzja została wydana bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania, z rażącym naruszeniem prawa oraz w oparciu o błędną wykładnię przepisów prawa. Podał, iż z treści przepisu art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r wynika, iż wnioskiem o wywłaszczenie nie mogła być objęta nieruchomość rolna, a więc i sporna nieruchomość. Ponadto wskazywał, że nie brał czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, ponieważ zawiadomienia adresowano na adres jego siostry, która nie była stroną postępowania. Uważa też, iż to ubiegający się o wywłaszczenie powinien był zaproponować mu, jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, nieruchomość zamienną. Zarzucił także błędne ustalenie wnioskodawcy wywłaszczenia, bowiem wniosek wywłaszczeniowy został złożony przez nie, jak to podał organ centralny, Wojewódzki Zarząd Gminnych Spółdzielni [...] tylko przez Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni. Twierdził, że nie zostało wyjaśnione naruszenie zasad postępowania oraz rażące naruszenia prawa materialnego tj. art. 3 ust 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego z 1966r. lokalizacja pawilonu handlowego, który w ocenie skarżącego nie jest obiektem użyteczności publicznej, była wyznaczona w obrębie działek oznaczonych jako [...];[...][...][...] co oznacza, że brak było jakichkolwiek podstaw do zastosowania trybu wywłaszczenia w 1974r. w stosunku do działek [...] i [...]. Nie wydano przy tym aktu zmieniającego plan zagospodarowania przestrzennego . Poza tym, rażącym naruszeniem prawa było także wydanie decyzji w dniu [...] sierpnia 1974r. nr [...] zatwierdzającej plan realizacyjny skoro inwestor nie posiadał jeszcze wówczas jakiegokolwiek tytułu prawnego do gruntu .
Podkreślił, że status uczestnika postępowania tj. Gminnej Spółdzielni [...] w Z. jest wątpliwy albowiem wywłaszczenie nastąpiło nie dla tej Spółdzielni tylko dla Gminnej Spółdzielni "[...] " powiatu [...] w K.
Ze skargą na powyższą decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast do Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpiła również Gminna Spółdzielnia "[...]" w Z. domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podała, że brak biegłego na rozprawie, w jej ocenie, nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Z przepisu nie wynika, aby biegły miał być powoływany przez organ wywłaszczeniowy. Wystarczyło, by biegły był powołany przez organ d/s wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej, a biegły inż. L. M. takie kryteria spełniał.
W odpowiedzi na skargę A. W. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie jednocześnie podtrzymując swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. W uzasadnieniu dodatkowo podał, że z zebranych dokumentów w sprawie wynika, że o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zwrócił się do Naczelnika Powiatu w K. Wojewódzki Zarząd Gminnych Spółdzielni "[...]", zaś w uzasadnieniu wniosku o wywłaszczenie wskazano, iż nieruchomość ta jest niezbędna dla organizacji spółdzielczej. Ponadto, nie można uznać zarzutu strony, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r., ustępu 3 nie można stosować do nieruchomości rolnych, bowiem ust. 4 został dodany przez art. 48 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 1982 r. nr 11 poz. 79) i zaczął obowiązywać z dniem 1 lipca 1982 r.
W odpowiedzi na skargę Gminnej Spółdzielni "[...]" w Z. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na istotne zagadnienia o charakterze procesowym. Stosownie do treści art.1 i art.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1271), z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły w życie przepisy ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści art.97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika jednoznacznie, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie czy określona decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z wad, o których mowa w art.156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że nie jest istotą tegoż postępowania rozpatrywanie kwestii merytorycznych, a więc ponowne rozpatrzenie sprawy.
Sprawa niniejsza już była rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 26 lutego 2001r. w sprawie sygn. akt I S.A. 2236/99 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 1999r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności powołanych decyzji wywłaszczeniowych z 1974r. i nakazał jednocześnie, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wykonanie szeregu zaleceń mogących mieć wpływ na wynik postępowania. Z mocy przepisu art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ), zarówno organ administracji jak i sąd są związane opinią prawną wyrażoną w wyżej powołanym wyroku NSA.
W ocenie Sądu wszelkie wskazane w powyższym wyroku wytyczne zostały uwzględnione przez organ nadzoru przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Organ ten m. in. uwzględnił aktualny stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, przeprowadził w dniu [...] lutego 2002r. rozprawę administracyjną, co pozwoliło mu ustalić warunki z przebiegu postępowania wywłaszczeniowego oraz przeprowadził dostępne dowody. Oceny ich dokonał zgodnie z przepisami o postępowaniu administracyjnym, a to art. 80 i 81 kpa.
W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądów literatury przedmiotu decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2001 r. I SA 2134/99, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2001 r. I SA 2360/99, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r. V SA 2998/99).
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju doszedł do poprawnego wniosku, iż decyzje wywłaszczeniowe z 1974r. wydane zostały, w części dotyczącej przyznanego odszkodowania, z naruszeniem prawa, które to naruszenie ma rażący charakter zaś, w części dotyczącej wywłaszczenia, są prawidłowe. W postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., którego przedmiotem jest wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w postępowaniu wywłaszczeniowym prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości ( tj. Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ) niezbędna jest ocena rodzaju naruszenia ściśle określonych "zasad i trybu wywłaszczenia" oraz podstawy prawnej wydanej decyzji, w świetle dających się obiektywnie ujawnić istotnych okoliczności sprawy i z punktu widzenia kwalifikowanych podstaw przewidzianych dla tego rodzaju postępowania nadzwyczajnego. Z akt sprawy wynika bezspornie, że decyzją Naczelnika Powiatu w K. z dnia [...] października 1974 r. ( utrzymaną następnie w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1974 r.) wywłaszczono oznaczoną w niej nieruchomość na podstawie art. 1, 15 i 21 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, po przeprowadzeniu rozprawy w dniu [...] września 1974r. Decyzja Wojewody [...] o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nieruchomość mogła być wywłaszczona z zachowaniem jej przepisów (art. 1), a to oznacza, że administracyjnoprawne czynności uprawnionych podmiotów w zakresie samodzielnego wykonywania zadań (m.in. prowadzenia rokowań w trybie przewidzianym przez ustawę), wraz z pozostałymi uprawnieniami regulacyjnymi ze sfery stosowania prawa dla celów wywłaszczenia musiały być ściśle stosowane i interpretowane literalnie, z zakazem odmienności nie przewidzianych prawem, ograniczających uprawnienia właściciela poddawanego przymusowemu zbyciu nieruchomości niezbędnych dla realizacji celów wskazanych w art. 3. Nie należy przy tej ocenie pomijać zasad interpretacji przepisów prawa administracyjnego w szczególności tego, iż przepisy powołanej ustawy były zestawem norm obowiązujących bezwzględnie - "ius cogens", zaś ich dyspozytywność mogła mieć miejsce tylko w wypadku wyraźnego dopuszczenia przez ustawę (patrz: J. Starościak, Źródła prawa administracyjnego, s. 156). Uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 12 marca 1958r. realizujące cele określone w art. 3 stanowią zrozumiały system postępowania wywłaszczeniowego. Dla prawidłowej oceny ewentualnego naruszenia zakresu uprawnień i obowiązków nałożonych ustawą należałoby przyjąć niewadliwość zebranego materiału, zwłaszcza w aspekcie zarzutów strony mogących mieć wpływ na ustalenie kwalifikowanych wad postępowania (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zarzuty, na które powołuje się skarżący, odnoszą się zarówno do prawa materialnego jak i formalnego. Gdyby się one potwierdziły miałyby decydujący wpływ na wynik niniejszego postępowania.
Zarzut skarżącego, że jemu jako właścicielowi nieruchomości nie przedstawiono propozycji "zamiany gruntu" (dostarczenia nieruchomości zamiennej) nie jest trafny, ponieważ z materiału dokumentacyjnego sprawy nie wynika, aby właściciel wywłaszczanej nieruchomości wystąpił z takim żądaniem (art. 10 ustawy). Przeprowadzone rokowania dotyczyły bowiem jedynie wysokości oferowanej ceny i zostały przerwane ze względu na brak porozumienia między stronami. Nie zostały one doprowadzone do etapu przyznania bądź nie nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczany grunt.
Chybione jest również stanowisko, że budowa pawilonu handlowego nie stanowiła celu publicznego, a nadto, że w dokumentach brak jest dowodu, który potwierdzałby, iż mieszkańcy Z. domagali się wybudowania takiego obiektu. Przepis art. 16, powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r., będący podstawą wniosku wywłaszczeniowego, wymagał jedynie wskazania we wniosku celu wywłaszczenia oraz uzasadnienia konieczności nabycia nieruchomości na ten cel. O tym zaś, czy realizacja celu jest uzasadniona interesem społecznym, pozostawiono uznaniu właściwego terenowego organu administracji państwowej. Wywłaszczenie stanowi zawsze ingerencję w stosunki własności istniejące w społeczeństwie, ponieważ powoduje pozbawienie podmiotu wywłaszczanego określonego prawa z jednoczesnym ustanowieniem nowego prawa majątkowego na rzecz innego podmiotu. Jest to więc instytucja prawna o charakterze wyjątkowym i nadzwyczajnym, która powinna być stosowana tylko w takich przypadkach, jeśli określonego celu publicznego nie można zrealizować w inny sposób, jak tylko w drodze wywłaszczenia określonej nieruchomości. Wywłaszczenie w państwie prawnym jest dopuszczalne tylko w przypadkach i na zasadach ściśle określonych przez ustawy. W niniejszej sprawie przesłanek dopuszczających wywłaszczenie należało poszukiwać w przepisach ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wywłaszczenie mogło nastąpić jedynie na rzecz Państwa, o co ubiegać mógł się zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. Wywłaszczenie mogło również m. in. nastąpić z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczych, o ile było to uzasadnione interesem społecznym lub państwowym (art. 3 ustawy). Cele, dla realizacji których dopuszczalne było wywłaszczenie zostały określone w art. 3 ustawy. W decyzji wywłaszczeniowej z dnia 25 października 1974r. wymieniono jako podstawę prawną art. 1, 15 i 21 w/w ustawy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że nieruchomość w niej wymieniona niezbędna jest na cele budowy pawilonu handlowego. Z kolei w innym miejscu uzasadnienia powołanej decyzji wywłaszczeniowej organ wskazał, że uznaje budowę pawilonu za przedsięwzięcie celowe i konieczne. Tak określony w decyzji cel wywłaszczenia nieruchomości jest zgodny z postanowieniami art. 1 ustawy, podobnie jak wcześniejszy wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, który spełnia wymogi określone w art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy. Powyższe oznacza, że wywłaszczona nieruchomość była niezbędna (na budowę pawilonu handlowego) tj. na cele użyteczności publicznej. Pojęcie "celu użyteczności publicznej", zgodnie z poglądami występującymi w doktrynie i orzecznictwie, musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Przeciwieństwem tego pojęcia jest wszystko to, co służyć może zaspokajaniu potrzeb określonej grupy społecznej, wyodrębnionej w oparciu o określone kryteria członkostwa i przynależności. Wszelkie ograniczenia podmiotowe w tym zakresie nie mogą być identyfikowane z celami użyteczności publicznej. Sąd podzielił pogląd, przyjęty w zaskarżonej decyzji, że w ramach celów ustawowo określonych, dopuszczających wywłaszczenie nieruchomości, mogło mieć miejsce wywłaszczenie nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę pawilonu handlowego, gdyż w tym przypadku można mówić o wypełnieniu przesłanek celu użyteczności publicznej. W konsekwencji, wywłaszczenie nieruchomości dokonane zgodnie z celami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, określonymi w art. 3, nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych z 1974r.. Na marginesie należy również zauważyć, że wywłaszczenie spornego gruntu z przeznaczeniem dla GS-u było uzasadnione interesem społecznym, ponieważ pawilon handlowy był usytuowany w pobliżu osiedla mieszkaniowego oraz będącego wówczas w budowie osiedla spółdzielczego, a także funkcjonującego w pobliżu zakładu produkcyjnego zatrudniającego [...] osób. Ponadto miejscowość Z. liczyła wtedy około [...] mieszkańców zaś jej położenie w pobliżu G. (ok. [...] km) powodowało, że do pawilonu handlowego miałaby dostęp nieograniczona liczba osób.
W niniejszej sprawie nie ma znaczenia kto był wnioskodawcą wywłaszczenia, ponieważ nie ma to wpływu na wynik postępowania. Z akt sprawy wynika , co zostało również wykazane w powołanym wyroku NSA z dnia 26 lutego 2001r., że z wnioskiem o wywłaszczenie spornej nieruchomości wystąpił do Naczelnika Powiatu w K. Wojewódzki Związek Gminnych Spółdzielni "[...]" w G. W uzasadnieniu wniosku wywłaszczeniowego wskazano, iż nieruchomość ta jest niezbędna dla organizacji spółdzielczej.
Ponadto, nie można uznać za trafny zarzutu, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958r. ustępu 3 nie można stosować do nieruchomości rolnych, a taką był sporny grunt w dacie wywłaszczenia. Przepis ust. 4 został bowiem dodany przez art. 48 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 1982 r. nr 11 poz. 79) i zaczął obowiązywać z dniem 1 lipca 1982 r. Skoro ust. 4 art. 3 jeszcze nie obowiązywał w dacie wywłaszczenia, to nie mógł być stosowany przez organy administracji. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący A. W. podaje sprzeczne wersje dotyczące przeznaczenia spornego gruntu. Z jednej strony twierdzi, że jeszcze przed wywłaszczeniem przedmiotowa nieruchomość utraciła już swój rolniczy charakter, czego dowodem jest sprzedaż przez skarżącego części nieruchomości (gospodarstwo rolne położone w Z. o powierzchni [...] ha ) o powierzchni [...] m2 , nr działki [...] na rzecz A. M. ( akt notarialny z dnia [...] grudnia 1959r., rep. nr [...]) z przeznaczeniem pod budowę piętrowego budynku mieszkalnego, a z drugiej strony mówi, że do wywłaszczanego gruntu powinien mieć zastosowanie omawiany wyżej ust. 4 art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r., stanowiący o nieruchomościach rolnych. W ocenie Sądu wywłaszczony grunt miał przeznaczenie rolnicze. Świadczy o tym decyzja z dnia [...] lipca 1974r. Naczelnika Urzędu Powiatowego w K. Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu zezwalająca Gminnej Spółdzielni "[...]" Powiatu [...] na zmianę przeznaczenia wywłaszczanych gruntów rolnych ( stanowiących jeszcze wtedy własność A. W.) oraz na budowę pawilonu handlowego typu NRD w miejscowości Z. W innym bowiem wypadku powołana decyzja byłaby niecelowa.
Argumenty skarżącego odnoszące się do planu zagospodarowania przestrzennego również nie zasługują na podzielenie, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 26 lutego 2001r. nakazał badać tę kwestię w kontekście legalności ustalonego odszkodowania. Skoro jednak w tej części została stwierdzona nieważność decyzji wywłaszczeniowych z 1974r., to kwestie związane z przyznaniem i ustaleniem wysokości odszkodowania, będą obecnie przedmiotem ponownego rozpoznania przez organy administracji.
Odnosząc się zaś do kwestii odszkodowania, podnoszonej w skardze przez Gminną Spółdzielnię "[...]" w Z., należy wskazać, iż prezentowane tam stanowisko nie jest trafne. Orzekając bowiem o odszkodowaniu z tytułu wywłaszczenia, organ wywłaszczeniowy, wbrew bezwzględnie obowiązującemu w tym zakresie przepisowi art. 22 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, dysponował wprawdzie opinią szacunkową biegłego/rzeczoznawcy/ (sporządzoną na zlecenie Gminnej Spółdzielni "[...]" w K. jako podmiotu, na rzecz którego prowadzono procedurę wywłaszczeniową), ale nie został spełniony warunek ustawowy, nakazujący wysłuchanie tego biegłego na rozprawie. Wynika stąd, że obie wymienione wyżej decyzje z 1974r., w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odszkodowaniu, wydane zostały z rażącym naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, jak i bezwzględnie obowiązujących przepisów prawnoproceduralnych odnoszących się do zasad i trybu postępowania wywłaszczeniowego. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie m. in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 1998r. ( sygn. akt III RN 38/98 OSNP 1999/6/194 ).
Zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny wskazuje na to, że w wyniku przekształceń Gminna Spółdzielnia "[...]" w Z. uzyskała prawa do części majątku po dawnej Gminnej Spółdzielni "[...]" powiatu [...] w K., a to oznacza, iż była stroną niniejszego postępowania, zaś odmienne stanowisko skarżącego w tej materii nie jest uzasadnione.
Z kolei podnoszony w sprawie zarzut braku udziału skarżącego w postępowaniu wywłaszczeniowym stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 kpa i nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 kpa. Poza tym zarzut ewentualnego fałszerstwa podpisu A. W. na archiwalnych dokumentach stanowi podstawę wznowienia postępowania wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 kpa, ale to dopiero po uprzednim ustaleniu tej okoliczności przed właściwym organem.
Tak więc w wyżej przedstawionych okolicznościach argumenty prezentowane w skargach nie mogły zostać uwzględnione.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1270) w związku z art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz. 1271) orzekł jak w sentencji.