I SA 2283/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-01-17
NSAnieruchomościWysokawsa
uwłaszczenienieruchomościgospodarka nieruchomościamipaństwowe osoby prawneSkarb Państwaprawo rzeczowepostępowanie administracyjnelegitymacja procesowanastępstwo prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładu [...] [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając, że skarżący nie posiadał statusu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym.

Sprawa dotyczyła skargi Zakładu [...] [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie uwłaszczenia gruntu. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że skarżący Zakład [...] [...] nie miał legitymacji procesowej do wniesienia odwołania, ponieważ nie był następcą prawnym pierwotnego właściciela gruntu w rozumieniu przepisów uwłaszczeniowych obowiązujących w 1990 roku, a grunt ten stanowił własność Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Zakładu [...] [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, która umorzyła postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji Wojewody o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu przez Polską [...] [...] [...]. Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżący Zakład [...] [...] nie posiadał statusu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że nieruchomość przy ul. [...] w W. w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, a Zakład [...] [...] nie był wówczas następcą prawnym pierwotnego właściciela gruntu (Państwowego Zakładu [...]) w sposób umożliwiający mu skuteczne dochodzenie praw rzeczowych do gruntu na podstawie przepisów dekretu z 1945 r. Sąd podkreślił, że państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie mogła skutecznie domagać się przyznania praw rzeczowych do gruntu na podstawie wspomnianego dekretu. Ponadto, Polska [...] [...] [...] była w tym czasie państwową osobą prawną zarządzającą gruntem, co uzasadniało jej uwłaszczenie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, Zakład [...] [...] nie posiadał legitymacji procesowej, ponieważ nie był następcą prawnym pierwotnego właściciela gruntu w rozumieniu przepisów uwłaszczeniowych z 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Zakład [...] [...] nie był następcą prawnym Państwowego Zakładu [...] w sposób umożliwiający mu dochodzenie praw rzeczowych do gruntu na podstawie dekretu z 1945 r., a państwowe jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej nie mogły skutecznie domagać się przyznania takich praw. Grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. był własnością Skarbu Państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 art. 200 § ust. 1 i 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a budynki i inne urządzenia – własnością tych osób.

Pomocnicze

dekret z 26.10.1945 r. art. 1

Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Grunt stanowił własność Gminy W., a od 1950 r. Skarbu Państwa.

dekret z 26.10.1945 r. art. 7 § ust. 1

Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Przepis odnosił się do dotychczasowych właścicieli gruntów oraz użytkowników, ale nie umożliwiał przyznania praw rzeczowych państwowym jednostkom organizacyjnym bez osobowości prawnej.

Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159 art. 3

Ustawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

Ustawa regulowała ustalanie opłat rocznych za użytkowanie gruntu.

Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159 art. 40

Ustawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

Prawa rzeczowe do nieruchomości ustanowione na rzecz innych jednostek niż państwowe stawały się prawem użytkowania lub wieczystego użytkowania.

Dz.U. z 1985 r. art. 87 § ust. 1

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Grunty będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przeszły w zarząd tych jednostek.

Dz.U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 art. 4 § ust. 1

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Grunty mogły być oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym i fizycznym.

Dz.U. z 1986 r. Nr 42 poz. 202 art. 7 § ust. 2

Ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych

Zakład [...] [...] był organem administracji państwowej i nie posiadał osobowości prawnej.

Dz.U. Nr 35 poz. 195 art. 15 § ust. 2

Ustawa o izbach gospodarczych

Nakazano stosowanie dekretu z 1949 r. do działalności 'dawnej' Polskiej Izby Handlu Zagranicznego.

Dz.U. Nr 35 poz. 195 art. 15 § ust. 3

Ustawa o izbach gospodarczych

Krajowa Izba Gospodarcza przejęła sprawy, zobowiązania i majątek dotychczasowej Polskiej Izby Handlu Zagranicznego.

Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 art. 200 § ust. 4

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać praw osób trzecich.

Dz.U. Nr 37 poz. 887 art. 115 § ust. 1-5

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Zakład [...] [...] jest następcą prawnym Państwowego Zakładu [...] i jest uprawniony do występowania o zwrot nieruchomości.

Dz.U. Nr 137 poz. 887 art. 114

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Majątek pozostający w zarządzie Zakładu [...] [...] stanowiący własność Państwa stał się nieodpłatnie własnością Zakładu.

Dz.U. Nr 153 poz. 1271 art. 97 § § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Przepis wprowadzający reformę sądownictwa administracyjnego, określający właściwość sądu.

Dz.U. Nr 153 poz. 1270 art. 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej.

Dz.U. Nr 153 poz. 1270 art. 134

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany granicami skargi.

Dz.U. Nr 153 poz. 1270 art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący oddalenia skargi.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania.

k.p.c. art. 728

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący przysądzenia własności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakład [...] [...] nie posiadał statusu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym, ponieważ nie był następcą prawnym pierwotnego właściciela gruntu w rozumieniu przepisów uwłaszczeniowych z 1990 r. Państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie mogła skutecznie domagać się przyznania praw rzeczowych do gruntu na podstawie dekretu z 1945 r. Polska [...] [...] [...] była państwową osobą prawną zarządzającą gruntem w dniu 5 grudnia 1990 r.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącego dotyczące następstwa prawnego po Państwowym Zakładzie [...] i prawa do nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może bowiem korzystać z prawa do gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa tylko na ogólnych zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce gruntami brak jest natomiast podstaw prawnych, ".... co do tego, że państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej (w niniejszej sprawie Zakład [...] [...]) może skutecznie domagać się przyznania praw rzeczowych do gruntu w wyniku rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy".

Skład orzekający

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

przewodniczący

Joanna Banasiewicz

członek

Krystyna Kleiber

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uwłaszczenia gruntów państwowych, statusu prawnego jednostek organizacyjnych oraz następstwa prawnego w kontekście przekształceń własnościowych po 1990 roku."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z uwłaszczeniem gruntów w Warszawie w okresie transformacji ustrojowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych przekształceń własnościowych gruntów w Warszawie po II wojnie światowej i w okresie transformacji ustrojowej, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Kto naprawdę był właścicielem gruntu w centrum Warszawy? Sąd rozstrzyga wieloletni spór o uwłaszczenie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA 2283/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Banasiewicz
Krystyna Kleiber /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz WSA Krystyna Kleiber /spr./ Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi Zakładu [...] [...] w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę
Uzasadnienie
I SA 2283/03
UZASADNIENIE
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] września 2003 r. po rozpoznaniu odwołania Zakładu [...] [...] od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Polską [...] [...] [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], oraz odpłatne nabycie prawa własności budynku i innych urządzeń położonych na uwłaszczonym gruncie; umorzył postępowanie odwoławcze.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w wydanej decyzji stwierdził, iż Zakład [..] [...] nie posiada praw strony wobec czego nie był legitymowany do wniesienia odwołania.
Zdaniem organu, odmowa przyznana Zakładowi [...] [...] cech strony, w rozumieniu art. 28 kpa, podyktowana jest następującymi ustaleniami.
Przedmiotowa działka gruntu, położona w W. przy ul. [...] stanowi z mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279) własność Skarbu Państwa. Protokołem z dnia [...] kwietnia 1956 r. została przekazana przez Prezydium Rady Narodowej W. – Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w W. w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 47 poz. 56) w zarząd Polskiej [....] [....] [...].
Po wejściu w życie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tekst jedn. Dz.U. Nr 22 z 1969 r. poz. 159), na podstawie art. 3 tej ustawy, Kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W., decyzją z dnia [....] grudnia 1969 r. ustalił stosowne opłaty roczne za użytkowanie gruntu.
Natomiast po wejściu w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z art. 87 ust. l tej ustawy, grunty będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych, przeszły w zarząd tych jednostek .
Stosownie do treści art. 200 ust. l i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, a znajdujące się na tym gruncie budynki i inne urządzenia oraz lokale - własnością tych osób.
Osobowość prawna Polskiej [...] [...] [...] wynika z dekretu z dnia 28 września 1949 r o utworzeniu Polskiej Izby Handlu Zagranicznego (Dz.U. Nr 53 poz. 403 z późn. zm.).
Dekret ten utracił moc jednakże z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (Dz.U. Nr 35 poz. 195 z późn. zm.) wynika, iż ustawodawca nakazał expressis verbis w odniesieniu do działalności "dawnej" [....] stosowanie dekretu z dnia 28 września 1949 r., co oznacza, iż "dawna" [...] zachowuje w dalszym ciągu status osoby prawnej prawa publicznego – równoznaczny z pojęciem państwowej osoby prawnej.
Wobec tego decyzja Wojewody [....] stwierdzająca nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz ustalająca opłatę roczną w kwocie [...] zł, co stanowi 3% ceny gruntu oraz cenę nabycia własności budynku w wysokości [...] zł jest uzasadniona prawnie.
Zakład [...] [...] domagał się uznania jego roszczeń jako następcy byłego właściciela zabudowanego gruntu, Państwowego Zakładu [...] gdy tymczasem Kierownik Urzędu Rejonowego w W. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1991 r. po rozpatrzeniu wniosku Państwowego Zakładu [...] z dnia [..] kwietnia 1948 r. odmówił ustanowienia użytkowania wieczystego na jego rzecz. W decyzji wskazano, iż przyznanie użytkowania wieczystego gruntu Zakładowi [...] [...] w W. naruszałoby przepis art. 4 ust. l ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Z przepisu tego wynika, iż grunty mogą być oddane w użytkowanie wieczyste osobom prawnym i fizycznym, natomiast zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25 poz. 137) Zakład [...] [..] jest [...] organem administracji państwowej i wobec tego nie posiada osobowości prawnej.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 1992 r. i decyzja ta jest ostateczną. Do czasu pozostawania więc w obrocie prawnym decyzji Wojewody [...], utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W., nie ma podstaw do skutecznego podważania skutków prawnych tych decyzji.
Skoro zatem Zakładowi [...] [...] nie przysługuje jakiekolwiek uprawnienie do spornej nieruchomości, brak mu legitymacji do bycia stroną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2003 r. a więc również legitymacji do wniesienia odwołania.
Decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast została zaskarżona przez Zakładu [...] [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W skardze Zakład podnosił:
Zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] grudnia 1938 r. nieruchomość ozn. [...] położona przy ul. [...] w W., na podstawie art. 728 kpc została przysądzona na własność Państwowemu Zakładowi [...], który wykonał w terminie warunki licytacyjne, a w szczególności uiścił całą cenę nabycia w kwocie [...] zł.
Państwowy Zakład [...] jako właściciel opisanej nieruchomości złożył w dniu [...] kwietnia 1948 r. na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr. 50 poz. 279) wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy. Wniosek ten został złożony w terminie przewidzianym w dekrecie, lecz przez długie lata nie był rozpatrzony przez właściwe organy.
Dopiero w 1991 r. Zakład [...] [...] jako następca prawny Państwowego Zakładu [...] złożył do Kierownika Urzędu Rejonowego w W. o rozpatrzenie wniosku z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy do gruntu przy ul. [...] w W.
Decyzja Nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. Wojewody [...] jest decyzją deklaratywną o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przez Polską [...] [...] [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku położonego w W. przy ul. [...]. Na dzień 5 grudnia 1990 r. budynek ten nie był własnością Skarbu Państwa, a jego właścicielem był następca prawny Państwowego Zakładu [...], gdyż w dacie tej leżał w urzędzie nierozpoznany wniosek z dnia [...] kwietnia 1948 r. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r.
Na dzień 5 grudnia 1990 r. jedynie grunt przy ul. [...] był własnością Skarbu Państwa. Wydaje się wiec dziwnym dlaczego w punkcie V sentencji decyzji uwłaszczeniowej Nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. "strona zobowiązana jest wnieść kwotę równa cenie nabycia budynków i innych urządzeń należną Skarbowi Państwa..."
Za podstawę prawną decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. przyjęto art. 200 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 z 2000 r., póz. 543. ze zm.). Tymczasem art. 200 ust. 4 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami brzmi: "nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa w art. 1 i 2 nie może naruszać praw osób trzecich."
W chwili wydawania przez Wojewodę [...] decyzji nr [...] uwłaszczającej Polską [...] [...] [...] nieruchomością przy ul. [...] czyli w dniu 5 lutego 2003 r. toczyło się postępowanie na wniosek Zakładu, wznowione przez [...] Urząd Wojewódzki, postanowieniem Nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. w sprawie zakończonej ostateczną decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 1992 r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w W. Nr [...] z dnia [...] listopada 1991 r., odmawiającą ustanowienia na rzecz Zakładu prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], ozn. [...].
Według ewidencji gruntów dawna nieruchomość warszawska hip. [...] stanowi obecnie działka nr [...] i nr [...] w obrębie [...]; łącznej powierzchni [...] m². To właśnie na tych działkach w latach powojennych Państwowy Zakład [...] odbudował ze zniszczeń swoją dawną siedzibę. Zgodnie z art. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy grunt przy ul. [...] o pow. [...] m² przeszedł na własność gminy W., a obecnie jest własnością Skarbu Państwa. Do dnia dzisiejszego w ewidencji gruntów przy oznaczeniu nieruchomości są to "grunty nieuregulowane" po dniu 26 października 1945 r.
Skoro obydwie zabudowane działki nr [...] i nr [...] to grunty nieuregulowane w księgach wieczystych po dniu 26 października 1945 r., a w dziale II księgi wieczystej Hip. [...] brak wpisu własności Skarbu Państwa, to jako należące do jedynego właściciela, którym jest Państwowy Zakład [...], są jedną nieruchomością gruntową w rozumieniu art. 46 § 1 kodeks cywilnego.
Decyzja Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. o uwłaszczeniu Polskiej [...] [...] [...], nie rozpatruje merytorycznie całej powierzchni nieruchomości obejmującej Hip. [...].
Zgodnie z art. 115 ust. 1-5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 37 poz. 887 z 1998 r. ze zm.) Zakład jest następcą prawnym Państwowego Zakładu [...] i jest uprawniony do występowania o zwrot nieruchomości, a orzeczenie o zwrocie na rzecz Zakładu nieruchomości następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę, która stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej.
Wspomniana wyżej decyzja wojewody nie jest wymagana jeżeli jednym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład [...] [...], [...] społeczna lub [...] [...], którego następcą prawnym jest Zakład oraz nie ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego osób trzecich. Wpis prawa własności Zakładu do księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnosił o jej oddalenie.
Z uwagi na reformę, z dniem 1 stycznia 2004 r., sądownictwa administracyjnego, właściwym do rozpoznania niniejszej skargi w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył.
Skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast prawidłowo ocenił status prawny Zakładu [...] [...] i możliwość jego udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym, prowadzonym na wniosek Polskiej [...] [...] [...]. Postawą postępowania jest przepis art. 200 i następnych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 46 poz. 543 ze zm.)
Stronami takiego postępowania jest Skarb Państwa lub gmina jako właściciel gruntu oraz państwowa lub komunalna osoba prawna posiadająca w zarządzie przedmiotowy grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. W świetle brzmienia przepisu w sprawie należało rozstrzygnąć trzy zagadnienia.
Po pierwsze – czy nieruchomość przy ulicy [...] w W. w dniu 5 grudnia 1990 r. była własnością Skarbu Państwa.
Po drugie – czy Zakład [...] [...] jest następcą prawnym byłego właściciela gruntu.
Po trzecie – czy zarządzająca nieruchomością w dniu 5 grudnia 1990 r. Polska [...] [..] [...] posiadała status państwowej osoby prawnej.
Niesporne jest w sprawie, że przedmiotowa nieruchomość przy ulicy [...] w W. z mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279) stanowiła własność Gminy W., a od 1950 r. Skarbu Państwa. Państwowy Zakład [...] działał przed wojną i został reaktywowany po wojnie. Do daty wejścia w życie dekretu był właścicielem. W dniu [...] kwietnia 1948 r. złożył wniosek o przyznanie własności czasowej gruntu.
Państwowy Zakład [...] zaprzestał działalności wobec wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. o zniesieniu Państwowego Zakładu Emerytalnego (Dz.U. z 1952 r. Nr 1 poz. 4). Zgodnie z przepisem art. 2 i 3 ustawy zadania i majątek Państwowego Zakładu [...] przejął powołany ustawą z dnia 20 lipca 1950 r. (Dz.U. Nr 36 poz. 333) Zakład [...].
Zakład [...] [...] posiadał osobowość prawną, a bezpośredni nadzór nad jego działalnością miał Minister Pracy i Opieki Społecznej. Dekretem z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowych, ubezpieczenia społeczne zostały przejęte przez związki zawodowe, a ubezpieczenie rent i zaopatrzeń przez Ministra Pracy i Opieki Społecznej. Zakład [...] [...] został zlikwidowany (art. 1, 2, 4 dekretu).
W ustawie z dnia 13 kwietnia 1960 r. o utworzeniu Komitetu Pracy i Płac oraz o zmianach właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzenia i opieki społecznej (Dz.U. Nr 20 poz. 119) ponownie pojawiła się nazwa Zakładu [...] [...], który obejmował problematykę rent i zaopatrzeń. Przejściowo pojawił się jeszcze fundusz emerytalny, którego dysponentem był Zakład [...] [...]. Ustawą z dnia 25 listopada 1968 r. ( Dz.U. Nr 3 poz. 7). Fundusz ten został zniesiony w 1986 r. ustawą o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 42, póz. 202 ze zm.). Z przepisów tej ustawy wynika, że w Zakładzie [...] [...] znalazły się aktywa i passywa ubezpieczeń społecznych, rent i zaopatrzeń, poddanych wcześniej różnym reorganizacjom, a także wykonywanie zadań powierzonych temu Zakładowi na podstawie odrębnych przepisów (art. 11 ust. 3 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych).
Ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887) nadano Zakładowi [...] [...] jako państwowej jednostce organizacyjnej osobowość prawną. W przepisie art. 114 ustawy stwierdzono, że majątek pozostający w zarządzie Zakładu, stanowiący własność Państwa staje się nieodpłatnie własnością Zakładu.
Natomiast art. 115 ustalił, że Zakład jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu [...] [...], ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony jeżeli nie narusza to praw osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własności tych osób prawnych.
Analizując opisane przekształcenia należy stwierdzić, że następcą Państwowego Zakładu [...], ale dopiero od dnia 1 stycznia 1999 r., był Zakład [...] [...]. Przed tą datą pozostawał państwową jednostką organizacyjną, nie posiadającą osobowości prawnej. A więc w dacie 5 grudnia 1990 r. Zakład [...] [...] nie był następcą prawnym byłego właściciela gruntu [...], był nim Skarb Państwa reprezentujący mienie ogólnonarodowe.
Skarb Państwa likwidując w 1955 r. Zakład [...] [...] stał się też właścicielem budynku. Należy też stwierdzić, że zarówno Państwowy Zakład [...] jak i Zakład [...] [...] jako osoba prawna a następnie państwowa jednostka organizacyjna nie posiadał w zarządzie czy użytkowaniu przedmiotowego gruntu i budynku. Skarb Państwa w 1956 r. przekazał grunt i budynek Polskiej [...] [...] [...]. W ten sposób wykonując uprawnienia właścicielskie – Skarb Państwa przekazał majątek wskazanej osobie prawnej.
Analizując zagadnienie podmiotowości Zakładu [...] [...] nie można nie przytoczyć uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. Akt IV SA 1097/97, z dnia 2 kwietnia 1998 r. wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] czerwca 1996 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o odmowie oddania Zakładowi [...] [...] w użytkowanie wieczyste przedmiotowego gruntu.
Za mającą podstawowe dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał kwestię, czy przepis art. 7 ust. 1 cyt. dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy stanowi normę prawną umożliwiającą realizowanie praw do nieruchomości [...] przez państwową jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej jaką niespornie jest Zakład [...] [...].
Jak wynika z brzmienia przepisu art. 7 ust. 1 dekretu, odnosił się on do dotychczasowych właścicieli gruntów, a także użytkowników gruntu oddanych "na podstawie obowiązujących przepisów" w zarząd i użytkowanie. Prawem, które mogło być przyznane była własność czasowa, a następnie wieczysta dzierżawa stosownie do przepisu art. 40 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22 poz. 159 z późn. zm.) Te prawa rzeczowe do nieruchomości nie mogły być przyznane państwowym jednostkom organizacyjnym, nie mającym osobowości prawnej.
W myśl przepisu art. 40 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, istniejące w dniu wejścia w życie tej ustawy "prawa własności czasowej, prawa zabudowy, prawa wieloletniej dzierżawy lub użytkowania gruntu albo zarząd i użytkowanie gruntu, ustanowione na rzecz innych jednostek niż państwowe, staną się prawem użytkowania lub prawem użytkowania wieczystego w rozumieniu niniejszej ustawy".
Z powyższego wyraźnie wynika, że nawet gdyby niespornie w sprawie wykazano, iż Zakład [...] [...] jako podmiot przejmujący zadania i majątek zlikwidowanego Państwowego Zakładu [...], który jako uprawniony złożył wniosek na podstawie art. 7 ust. 1 cyt. dekretu, był jego następcą prawnym, to nie byłoby to wystarczającą okolicznością do pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku na rzecz Zakładu [...] [...].
Państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może bowiem korzystać z prawa do gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa tylko na ogólnych zasadach przewidzianych w przepisach o gospodarce gruntami (od dnia 1 stycznia 1998 r. - ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami Dz.U. Nr 115 poz. 141), a poprzednio, uchylonej tą ustawą, ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127 z późn. zm.).
Brak jest natomiast podstaw prawnych, ".... co do tego, że państwowa jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej (w niniejszej sprawie Zakład [...] [...]) może skutecznie domagać się przyznania praw rzeczowych do gruntu w wyniku rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy".
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający tę sprawę związany był zacytowaną wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie ( art. 99 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające...), ale niezależnie od tego całkowicie podziela prezentowany pogląd.
Dokonując analizy uprawnień Polskiej [...] [...] [...] do uzyskania na swoją rzecz decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. należy stwierdzić:
Polska [...] [...] [...] powstała na podstawie dekretu z dnia 28 września 1949 r. o utworzeniu Polskiej Izby Handlu Zagranicznego (Dz.U. Nr 53 poz. 40)
W dniu [...] kwietnia 1956 r. przejęła sporny grunt wraz z budynkiem w administrowanie. Członkami [...] były tylko i wyłącznie państwowe osoby prawne, a majątek [...] pochodził ze składek członków i dotacji budżetowych. Polska [...] [...] [...] była zatem państwową osobą prawną posiadającą osobowość prawną.
Ustawą z dnia 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (Dz.U. Nr 35 poz. 195) została powołana Krajowa [...] [...], zrzeszająca izby gospodarcze, a dla wykonywania wspólnych zadań w zakresie promocji handlu zagranicznego organizacyjnie wyodrębniono Polską [...] [...] [...]. Do czasu jej powstania, istniejąca Polska [...] [...] [...] prowadziła działalność na podstawie dekretu o jej utworzeniu, pomimo, że zgodnie z § 15 ustawy dekret ten utracił swą moc prawną. Krajowa [...] [...] uzyskała osobowość prawną z dniem wpisu do rejestru izb gospodarczych, to jest z dniem [...] lutego 1990 r. Nie została natomiast powołana, zgodnie z art. 12 ustawy, Polska [..] [...] [...]. Stosownie do treści art. 15 ust. 3 Krajowa [...] [...] przejęła wszelkie sprawy, zobowiązania i majątek dotychczasowej Polskiej [...] [...] [...], z wyjątkiem majątku jednostki organizacyjnej Polskiej [...] [...] [...] pod nazwą "[...] [...] [...]", której status określi Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą.
Wskazany przepis oznacza, że w dniu 5 grudnia 1990 r. grunt przy ul. [...] w W. oraz budynek był zarządzany przez Polską [...] [...] [...], która miała pozostać do czasu utworzenia w trybie art. 12 ust. 2 nowej [...] [...] [...] połączonej organizacyjnie z Krajową [...] [...].
Zgodnie z art. 2 ust. l ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami (Dz. U. Nr 79 poz. 464 ze zm.) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. (...) Z kolei ust. 2 powołanego artykułu stanowił, że budynki i inne urządzenia oraz lokale, znajdujące się na gruntach o jakich mowa w ust. l, stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Obecnie zasady te reguluje przepis art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 40 poz. 543)
W toku postępowania administracyjnego i sądowego Polską [...] [...] [...] reprezentował kurator sądowy .
Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprawując zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) kontrolę działalności administracji publicznej i nie będąc, zgodnie z art. 134 tej ustawy związany granicami skargi – uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszyła przepisów prawa. Analizowane w uzasadnieniu przepisy i ustalenia wskazały, że Zakład [...] [..] nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa. Właścicielem gruntu jest Skarb Państwa, reprezentowany w tym przypadku przez Wojewodę [...], który w ramach przyznanej mu ustawowo kognicji, stosownie do art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przekazał go w użytkowanie wieczyste osobie prawnej, sprzedając mu stosownie do uprawnień znajdujący się na tym gruncie budynek.
Zakład [...] [...] wyodrębniony strukturalnie z majątku ogólnonarodowego w 1998-mym roku nie posiadał, z oczywistych względów przedmiotowej nieruchomości w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r., a więc nie mógł być na niej uwłaszczony. Z ustawowo więc przesądzonych względów nie mógł być stroną postępowania administracyjnego o ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości Skarbu Państwa, będącą w zarządzie innej osoby prawnej oraz sprzedaży tej osobie budynku.
Reasumując
- zabudowana nieruchomość położona przy ul. [...] w W. w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa;
- Polska [...] [..] [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. była państwową osobą prawną;
a więc
- Decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast umarzająca postępowanie odwoławcze, z odwołania nie będącego stroną postępowania administracyjnego Zakładu [...] [...], nie narusza prawa.
W tym stanie, poza omówioną kwestią następstwa prawnego Zakładu [...] [...] po byłym właścicielu gruntu [...], inne zarzuty skargi zostały pominięte jako nieistotne dla orzekania w tej sprawie.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI