I SA 1920/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2004-04-29
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprywatyzacjaprzedsiębiorstwo państwowenastępstwo prawnedecyzja administracyjnalikwidacja przedsiębiorstwasukcesjagospodarka nieruchomościami

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki z o.o. na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody dotyczącej nabycia użytkowania wieczystego gruntu, uznając brak następstwa prawnego spółki po zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym w tym zakresie.

Spółka [...] Polska Spółka z o.o. zaskarżyła decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, która stwierdziła nieważność decyzji Wojewody dotyczącej nabycia przez spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności lokali. Spółka argumentowała, że jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego, któremu przysługiwało prawo zarządu nieruchomością. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że prywatyzacja przedsiębiorstwa w drodze likwidacji, w przeciwieństwie do przekształcenia w spółkę Skarbu Państwa, nie skutkuje sukcesją generalną, a prawa do gruntu nie zostały objęte umową sprzedaży.

Sprawa dotyczyła skargi [...] Polska Spółka z o.o. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, która utrzymała w mocy własną decyzję stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 2000 r. Decyzja Wojewody stwierdzała, że Spółka nabyła użytkowanie wieczyste części nieruchomości i prawo własności lokali jako następca prawny [...] Zakładów [...] [...] w O., którym przysługiwało prawo współzarządu. Prezes Urzędu uznał, że decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem prawa w zakresie dotyczącym części użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności lokali, stwierdzając jej nieważność. Spółka w skardze podnosiła, że jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego, któremu przysługiwało prawo współzarządu, a prawo to przekształciło się we współużytkowanie wieczyste z mocy prawa. Argumentowała, że umowa sprzedaży przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym obejmowała wszystkie składniki majątkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że przekształcenie prawa zarządu w użytkowanie wieczyste z mocy prawa (ex lege) wymagało wydania deklaratoryjnej decyzji wojewody, która potwierdzałaby spełnienie warunków. Ponieważ taka decyzja nie została wydana dla [...] Zakładów [...] [...] w O., skutek prawny w postaci uwłaszczenia nie nastąpił. Sąd podkreślił, że prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji na podstawie art. 37 ustawy o prywatyzacji, w przeciwieństwie do przekształcenia w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, nie skutkuje sukcesją generalną. Prawa i obowiązki stron reguluje zawarta umowa. W analizowanym przypadku likwidacja nastąpiła na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy (oddanie do odpłatnego korzystania), a umowa leasingu i późniejsza umowa sprzedaży z [...] lutego 1993 r. dotyczyły konkretnie opisanej części mienia przedsiębiorstwa, nie obejmując praw do działki nr [...]. Wobec tego skarżąca spółka nie mogła powoływać się na następstwo prawne w zakresie tej działki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, spółka powstała w wyniku prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji, w przeciwieństwie do spółki powstałej w wyniku przekształcenia, nie jest generalnym następcą prawnym przedsiębiorstwa. Prawa i obowiązki przechodzą na podstawie zawartej umowy, a nie z mocy prawa.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że prywatyzacja w drodze likwidacji na podstawie art. 37 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych nie skutkuje sukcesją generalną. Prawa i obowiązki stron reguluje zawarta umowa. W analizowanym przypadku umowa leasingu i umowa sprzedaży dotyczyły konkretnej części mienia, nie obejmując praw do spornej działki, co uniemożliwiało spółce powoływanie się na następstwo prawne w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.g.n. art. 200 § 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten określa obowiązek potwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej przekształcenia prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej w prawo użytkowania wieczystego.

ustawa z dnia 29.09.1990 r. art. 2 § 1

Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Przepis ten stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, które w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawały w zarządzie państwowych osób prawnych innych aniżeli Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego tych osób prawnych.

u.p.p.p. art. 37 § 1

Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Określa tryby prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, w tym likwidację w celu sprzedaży, wniesienia do spółki lub oddania do odpłatnego korzystania.

u.p.p.p. art. 8 § 2

Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Przepis ten stanowił, że prawo zarządu gruntami i budynkami przechodzi na jednoosobową spółkę Skarbu Państwa powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

ustawa z dnia 29.09.1990 r. art. 2 § 3

Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Przepis ten stanowił, że formalne stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego następuje w drodze decyzji wojewody, mającej charakter deklaratoryjny.

k.c. art. 551

Kodeks cywilny

Dotyczy czynności prawnych mających za przedmiot przedsiębiorstwo.

k.c. art. 552

Kodeks cywilny

Dotyczy czynności prawnych mających za przedmiot przedsiębiorstwo.

u.p.p.p. art. 8 § 3

Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych

Przepis ten stanowił, że mienie przedsiębiorstwa staje się majątkiem spółki powstałej w wyniku przekształcenia.

P.w.p.u.s.a. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje przekazanie spraw do rozpoznania wojewódzkim sądom administracyjnym.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

u.s.w.

Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym

Wspomniana w kontekście odmiennych uregulowań dotyczących uwłaszczenia gruntów przez uczelnie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prywatizacja przedsiębiorstwa państwowego w drodze likwidacji nie skutkuje sukcesją generalną, a prawa i obowiązki przechodzą na podstawie umowy. Umowa leasingu i umowa sprzedaży nie obejmowały praw do spornej działki nr [...]. Brak wydania deklaratoryjnej decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa.

Odrzucone argumenty

Spółka jest następcą prawnym zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego i nabyła prawo użytkowania wieczystego z mocy prawa. Prawo zarządu przekształciło się we współużytkowanie wieczyste z mocy prawa. Umowa sprzedaży przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym obejmowała wszystkie składniki majątkowe.

Godne uwagi sformułowania

decyzje takie mają charakter deklaratoryjny, tzn. ich celem nie jest przyznanie lub odmowa przyznania indywidualnie oznaczonej państwowej osobie prawnej prawa użytkowania wieczystego określonej nieruchomości, ale jedynie stwierdzenie, czy w konkretnym wypadku spełnione zostały wymagane prawem warunki Prywatizacja przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa skutkuje sukcesją generalną, w pozostałych przypadkach prywatyzacji następstwo prawne określa zawarta umowa.

Skład orzekający

Joanna Banasiewicz

przewodniczący

Daniela Kozłowska

sprawozdawca

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, następstwa prawnego w zakresie praw rzeczowych do nieruchomości, a także charakteru decyzji uwłaszczeniowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych w okresie transformacji ustrojowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z prywatyzacją przedsiębiorstw państwowych i nabyciem praw do nieruchomości w okresie transformacji, co jest nadal aktualne dla wielu podmiotów.

Jak prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego wpłynęła na prawa do nieruchomości? Kluczowa decyzja WSA w Warszawie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA 1920/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Daniela Kozłowska /sprawozdawca/
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Monika Nowicka
Sygn. powiązane
OSK 1339/04 - Wyrok NSA z 2005-04-27
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA - Daniela Kozłowska (spr.) WSA - Monika Nowicka Protokolant - Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi [...] Polska Spółka z o.o. w O. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., [...], wydaną w oparciu o art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741) stwierdził, że [...] [...] Spółka z o.o. nabyła użytkowanie wieczyste [...] części nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w O. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], i prawo własności [...] lokali w budynku przy ul. [...]. Wojewoda przyjął, że Spółka jest następcą prawnym [...] Zakładów [...] [...] w O., którym przysługiwało prawo współzarządu wymienionej nieruchomości.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] marca 2002 r., [...], stwierdził urzędu, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. została wydana z naruszeniem prawa w zakresie odnoszącym się do [...] części użytkowania wieczystego gruntu objętego działką nr [...] oraz prawa własności części wspólnych budynku, a także w zakresie dotyczącym prawa własności lokali związanych z tym udziałem (lokale nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...]) przy ul. [...] oraz nieważność tej decyzji w pozostałym zakresie dotyczącym działki nr [...].
Spółka [...] [...] wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. słusznie uznał następstwo prawne Spółki po [...] Zakładach [...] [...]. Prezes nie wykazał dostatecznie braku tego następstwa, stwierdził jedynie, że nie wynika z akt sprawy, aby Skarb Państwa przekazał Spółce prawa rzeczowe do działki nr [...]. We wniosku podniesiono także inne, następujące zarzuty:
- grunty, którymi współzarządzały [...] Zakłady [...] [...] stały się przedmiotem współużytkowania wieczystego z mocy prawa. Brak deklaratoryjnej decyzji w tym zakresie nie niweczy skutków w zakresie praw rzeczowych Zakładów, jeżeli powstały z mocy prawa;
- prawo użytkowania wieczystego gruntu i współwłasność budynku stanowiły składniki majątkowe przedsiębiorstwa – [...] w O., zlikwidowanego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r.;
- umową z dnia [...] marca 1992 r. oddano do odpłatnego korzystania mienie Skarbu Państwa na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. W wyniku tej umowy w dniu [...] lutego 1993 r. zawarta została umowa notarialna sprzedaży, której przedmiotem było zbycie przez Skarb Państwa na rzecz (wówczas) [...] Zakładów [..] [...] "[...]" przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, tj. wszystkich składników materialnych i niematerialnych [...] w O.;
- obecna [...] [...] jest następcą prawnym zlikwidowanych [...] w O.;
- z art. 55¹ i 55² k.c. wynika, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów ogólnych;
- umowa z [...] lutego 1993 r. pomiędzy Skarbem Państwa a [...] Zakładami [...] [...] "[...]" Spółka z o.o. nie wyłączała żadnych składników majątkowych, a zatem obejmowała wszystko, co wchodziło w skład zbywanego przedsiębiorstwa;
- brak wzmianki w umowie o przekazaniu praw rzeczowych do działki [...] nie stanowił negatywnej przesłanki do stwierdzenia pełnego następstwa prawnego [...] [...] Spółki z o.o. po [...] w O., a w dalszej kolejności uwłaszczenia Spółki.
Spółka wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast i umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r.
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2002 r. Uzasadniając to stanowisko wskazał, że uwłaszczenie z dniem [...] grudnia 1990 r. odnosi się do państwowych i komunalnych osób prawnych, posiadających prawo zarządu. Państwową osobą prawną były [...] Zakłady [...] [...] i tylko one mogły posiadać prawo zarządu. [...] Spółka z o.o. powstała w 1991 r. jako spółka osób fizycznych i nie istniała w dniu 5 grudnia 1990 r. Spółka nie była w zakresie praw do tej nieruchomości następcą prawnym istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r. przedsiębiorstwa. Następcą był Skarb Państwa (wyrok NSA z dnia 21 lutego 1994 r., sygn. IV SA 285/93). Wobec tego decyzja Wojewody [...] narusza rażąco art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami i spełniona jest przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozważania Spółki dotyczące nabycia po przedsiębiorstwie państwowym praw do działki na podstawie umowy leasingu z 1992 r. i aktu notarialnego z [...] lutego 1993 r., w którym nie wymieniono tej działki, nie mają znaczenia odnośnie statutu prawnego Spółki. Brak jest podstaw prawnych do przeniesienia praw rzeczowych, które w dniu 5 grudnia 1990 r. mogła nabyć państwowa osoba prawna na rzecz powstałej po tej dacie Spółki, która taką osobą nie jest. Spółka zbyła na rzecz osób trzecich [...] lokali wraz z użytkowaniem wieczystym – dlatego w tej części decyzja Wojewody wywołała nieodwracalne skutki prawne.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] Polska Spółka z o.o. wniosła o uchylenie obu decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podnosząc, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. była zgodna z prawem i prawidłowo oparta na konstrukcji następstwa prawnego po przedsiębiorstwie państwowym [...] w O., któremu przysługiwało prawo współzarządu przedmiotową nieruchomością. Prawo to, co wynika wprost z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przekształciło się we współużytkowanie wieczyste. Brak decyzji w tym zakresie nie niweczy skutków w zakresie praw rzeczowych, jakie powstały z mocy prawa. Decyzja Wojewody ma charakter deklaratoryjny. Nabyte z mocy prawa przez [...] w O. użytkowanie wieczyste i współwłasność budynku stanowiły składniki majątkowe przedsiębiorstwa państwowego, zlikwidowanego w celu prywatyzacji. Spółka [...] [...], jako nabywca całego przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, była i jest nadal wyłącznym następcą prawnym [...] w O. Zgodnie z art. 55¹ i 55² k.c. czynność prawna, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład tego przedsiębiorstwa. Umowa sprzedaży z [...] lutego 1993 r. nie wyłączała żadnych składników przedsiębiorstwa. Nabyte z mocy prawa współużytkowanie wieczyste i współwłasność budynku były objęte tą umową. Powołany przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wyrok IV SA 285/93 nie koliduje z konstrukcją ogólnego następstwa prawnego Spółki w zakresie wszelkich praw i obowiązków nabytego przez nią przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym.
Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i ponownie wskazał, że uwłaszczenie z dniem 5 grudnia 1990 r. dotyczy państwowych i komunalnych osób prawnych posiadających w tym dniu w zarządzie grunt Skarbu Państwa lub gminy. Państwową osobą prawną były [...] Zakłady [...] [...]. Skarżąca Spółka powstała jako spółka osób fizycznych w 1991 r., której mienie [...] w O. oddano w leasing, a następnie sprzedano. Organ wojewódzki stwierdził uwłaszczenie na rzecz jednostki, która nie była państwową osobą prawną, co w oczywisty sposób narusza art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Zaskarżone decyzje nie naruszają prawa i dlatego skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, które w dniu 5 grudnia 1990 r. pozostawały w zarządzie państwowych osób prawnych innych aniżeli Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego tych osób prawnych. Na podstawie tego przepisu, z mocy samej ustawy (ex lege) dokonane zostało przekształcenie dotychczasowego zarządu państwowych osób prawnych na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub gminy w użytkowanie wieczyste i to bez zmiany dotychczasowego właściciela tych gruntów, którym nadal pozostaje Skarb Państwa lub gmina. Z kolei art. 2 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowi, że formalne stwierdzenie, czy indywidualnie oznaczona państwowa osoba prawna uzyskała z mocy ustawy, tzn. w trybie art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, prawo wieczystego użytkowania określonego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa następuje w drodze decyzji wojewody. W świetle obowiązujących przepisów prawnych decyzje takie mają charakter deklaratoryjny, tzn. ich celem nie jest przyznanie lub odmowa przyznania indywidualnie oznaczonej państwowej osobie prawnej prawa użytkowania wieczystego określonej nieruchomości, ale jedynie stwierdzenie, czy w konkretnym wypadku spełnione zostały wymagane prawem warunki, na podstawie których dana państwowa osoba prawna w dniu 5 grudnia 1990 r. z mocy samej ustawy uzyskała prawo użytkowania wieczystego określonej nieruchomości. Ponieważ decyzja taka stanowi wyłączną podstawę prawną dla stwierdzenia, czy w konkretnym wypadku doszło do przekształcenia z mocy ustawy zarządu w użytkowanie wieczyste nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa, to z prawnego punktu widzenia wydanie takiej decyzji wywołuje dwojakiego rodzaju skutki prawne: po pierwsze - stwierdza ona, czy indywidualnie oznaczona osoba prawna z dniem 5 grudnia 1990 r. uzyskała prawo użytkowania wieczystego w odniesieniu do określonej nieruchomości (w tym zakresie chodzi o deklaratoryjny aspekt tej decyzji, dotyczący skutków prawnych sytuacji zaistniałej przed jej wydaniem, w związku z czym decyzja ta wywołuje skutki prawne z mocą wsteczną - ex tunc), a po drugie - dopiero od chwili wydania tej decyzji państwowa osoba prawna może się skutecznie powoływać na przysługujące jej z mocy prawa użytkowanie wieczyste względem określonej nieruchomości. Podobne stanowisko przedstawił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 kwietnia 1997 r., sygn. III RN 16/97 (OSNP 1997, z. 21, poz. 412).
Obowiązek potwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej przekształcenia dotychczasowego prawa zarządu przysługującego państwowej osobie prawnej przewiduje także obowiązujący obecnie w tym zakresie art. 200 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Odmienne uregulowania odnoszą się np. do nabycia użytkowania wieczystego gruntów pozostających w zarządzie uczelni. W odniesieniu do takich podmiotów ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 65, poz. 385 ze zm.), ani inny akt prawny nie przewidują wydania decyzji deklaratoryjnej potwierdzającej przekształcenie przysługującego uczelni zarządu w prawo użytkowania wieczystego, jak to ma miejsce w odniesieniu do uwłaszczenia państwowych osób prawnych na podstawie art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a obecnie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Należy w związku z tym przyjąć, że tryb uwłaszczenia poszczególnych podmiotów zarządzanymi przez nie gruntami nie jest uregulowany w poszczególnych ustawach jednolicie (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2000 r., sygn. I SA 603/99 i 26 stycznia 2001 r., sygn. I SA 1947/99, LEX 54430 i 54195).
Wobec tego, że nie została wydana decyzja w przedmiocie uwłaszczenia [...] Zakładów [...] [...] w O. stwierdzająca nabycie przez tę państwową osobę prawną, współzarządzającą przedmiotową nieruchomością prawa użytkowania wieczystego, skutek prawny w postaci uwłaszczenia tego przedsiębiorstwa nie nastąpił. Tym samym skarżąca nie może powoływać się na następstwo prawne w tym zakresie.
Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 51, poz. 298 ze zm.), która stanowiła podstawę prawną likwidacji [...] Zakładów [...] [...] w O. przewidywała, że prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego polega na udostępnianiu osobom trzecim akcji lub udziałów w spółkach z wyłącznym udziałem Skarbu Państwa, powstałych z przekształcenia przedsiębiorstwa, na udostępnianiu osobom trzecim mienia przedsiębiorstwa lub sprzedaży przedsiębiorstwa. W tym celu przedsiębiorstwo państwowe mogło być przekształcone w spółkę lub zlikwidowane na zasadach określonych ustawą (art. 1). O przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę stanowiły art. 5 – 17 ustawy, natomiast o prywatyzacji przedsiębiorstwa w drodze likwidacji art. 37 – 43. Pomiędzy wymienionymi formami prywatyzacji zachodzą istotne różnice, w tym m.in. w odniesieniu do następstwa prawnego po prywatyzowanym przedsiębiorstwie. Przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego na podstawie art. 8 tej ustawy polega na jego transformacji. W wyniku przekształcenia nie powstaje nowy podmiot prawa, zmienia się jedynie kształt organizacyjno-prawny podmiotu już istniejącego. Spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa jest właścicielem wszystkich rzeczy, których właścicielem było przedsiębiorstwo oraz wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa (sukcesja generalna). Na taką spółkę przechodzą również, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych.
Przysługujące przedsiębiorstwu państwowemu prawo zarządu gruntami oraz budynkami znajdującymi się na tych gruntach przechodzi – na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych – na jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, powstałą w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego. Spółka taka jest państwową osobą prawną w rozumieniu art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zagadnieniem tym zajmował się Sąd Najwyższy i w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 maja 1992 r., III CZP 49/92 (OSNC 1992, z. 11, poz. 200) stwierdził m.in., że przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego jest w naszym systemie prawnym transformacją państwowej osoby prawnej. Nie dochodzi tu do zmiany właściciela przedsiębiorstwa (w rozumieniu art. 51¹ k.c.), ani do zmiany właściciela kapitału. Obok Skarbu Państwa nie pojawiają się żadne inne podmioty. Przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa nie jest zawiązaniem spółki. Mienie przedsiębiorstwa z mocy art. 8 ust. 2 i 3 ustawy prywatyzacyjnej staje się majątkiem spółki. Państwowa osoba prawna zmienia swoją formę z przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Także z mocy przepisu szczególnego (art. 8 ust. 1 ustawy) Skarb Państwa wchodzi w prawa jednoosobowego wspólnika. Nie następuje zmiana właściciela przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, ani zmiana właściciela kapitału. Konkludując Sąd Najwyższy stwierdził, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego zachowuje status państwowej osoby prawnej także na gruncie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Jednocześnie, skoro majątek przedsiębiorstwa obejmujący aktywa i pasywa (a więc niewątpliwie także prawo zarządu) staje się z mocy art. 8 ust. 2 i 3 ustawy prywatyzacyjnej majątkiem spółki, to tym samym jednoosobowa spółka Skarbu Państwa uzyskuje zarząd gruntów i budynków, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Korzysta zatem z uprawnień wynikających z tych przepisów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w pełni przedstawione wyżej stanowisko Sądu Najwyższego.
Odmiennie przedstawia się następstwo prawne w przypadku prywatyzacji w drodze likwidacji na podstawie art. 37 i dalszych ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Artykuł 37 ust. 1 ustawy przewidywał likwidację przedsiębiorstwa państwowego w celu: 1) sprzedaży przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa, 2) wniesienie przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia do spółki, 3) oddanie na czas oznaczony do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwa lub zorganizowanych części mienia przedsiębiorstwa. Przy tej postaci prywatyzacji przedsiębiorstwa wzajemne prawa i obowiązki stron reguluje zawarta umowa. W razie wniesienia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części mienia do spółki, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, jeżeli w wyniku takiej likwidacji powstanie jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, stosuje się do niej odpowiednio przepisy rozdziałów 2 i 3 ustawy, w tym art. 8 przewidujący sukcesję generalną. Spółka powstała w tym trybie może być państwową osobą tylko wtedy, gdy wszystkie udziały stanowią własność Skarbu Państwa.
Jak wynika z decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1992 r. w sprawie uznania przedsiębiorstwa państwowego za zlikwidowane [...] Zakłady [...] [...] w O. zostały zlikwidowane na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w celu oddania na czas oznaczony do odpłatnego korzystania. W § 15 umowy z dnia 10 marca 1992 r. o oddaniu do odpłatnego korzystania mienia Skarbu Państwa, zawartej pomiędzy Skarbem Państwa reprezentowanym przez Wojewodę [...] a [...] Zakładami [...] [...] "[...]" Spółka z o.o., znajdują się postanowienia konkretyzujące przedmiot tej umowy. I tak § ust. 2 i 3 stanowią: Przeniesienie własności i prawa użytkowania wieczystego nastąpi nie później niż w dniu wygaśnięcia umowy o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania. Na wniosek Spółki przeniesienie własności i prawa użytkowania wieczystego może być dokonane w terminie wcześniejszym, jeżeli Spółka spłaci wartość przedsiębiorstwa. Z powyższego wynika, wbrew twierdzeniu skarżącej Spółki, że przedmiotem umowy były te zorganizowane części przedsiębiorstwa, co do których [...] Zakładom [...] [...] przysługiwało prawo własności i użytkowanie wieczyste. Stanowisko to potwierdza późniejsza notarialna umowa sprzedaży z dnia [...] lutego 1993 r., zawarta w imieniu Skarbu Państwa przez Wojewodę [...] z [...] Zakładami [...] [...] "[...]" Spółka z o.o. W § 1 tej umowy jako przedmiot sprzedaży opisana jest nieruchomość zapisana w Kw nr [...] położona w O., składająca się z działek nr [...] i [...] i stanowiące odrębną nieruchomość zabudowania: magazyny, wydział [...], kotłownia i inne podobnego typu obiekty oraz nieruchomość zapisana w Kw [...] położona również w O., składająca się z działek nr [...], [...], i [...] wraz ze stanowiącymi odrębną nieruchomość zabudowaniami takimi, jak wiata, magazyny, przepompownia. Wieczystym użytkownikiem gruntu i właścicielem budynków są podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1991 r. [...] Zakłady [...] [...] w O.
Z treści zacytowanej umowy leasingu z dnia [...] marca 1992 r. i powyższej umowy notarialnej wynika jednoznacznie, że przedmiotem likwidacji w trybie art. 37 ust. 1 pkt 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych była opisana w tych umowach zorganizowana część mienia przedsiębiorstwa. Przysługujące [...] Zakładom [...] [...] prawa do działki nr [...] nie były i nie mogły być objęte prywatyzacją w drodze likwidacji ponieważ, jak wykazano wyżej, status prawny przejmującej spółki nie pozwalał na oddanie jej tej części mienia likwidowanego przedsiębiorstwa, które pozostawało w jego zarządzie. Tylko prywatyzacja przedsiębiorstw państwowego w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa skutkuje sukcesją generalną, w pozostałych przypadkach prywatyzacji następstwo prawne określa zawarta umowa.
Wobec powyższego Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI