I SA 1771/02

I SA 1771/02 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2004-02-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
A. Irena Szczepkowska
Marzenna Glabas
Zbigniew Rausz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
607  Gospodarka mieniem państwowym i komunalnym, w tym gospodarka nieruchomościami nierolnymi
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędzia WSA Asesor Protokolant Zbigniew Rausz (sprawozdawca) Marzenna Glabas Irena Szczepkowska Urszula Wojciechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2004 r. sprawy ze skargi J. S. i Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy nabycia prawa własności gruntu oznaczonego jako działka nr "[...]" położonego przy ul. "[...]" w "[...]": 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z "[...]" r. Nr "[...]", 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz każdego ze skarżących kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
2 I SA 1771/02
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z 9 kwietnia 2002 r. Nr "[...]" utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z 24 grudnia 2001 r. Nr "[...]", odmawiającą nabycia przez J. S. i Z. S. prawa własności gruntu oznaczonego geodezyjnie numerem działki 757 o pow. 468 m2, położonego przy ul. "[...]" w G.
W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy podnosił, że organ pierwszej instancji odmówił uwzględnienia wniosku złożonego przez współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości, ponieważ zgodnie z art. l ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, póz. 1209), roszczenie przewidziane w tym przepisie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje tylko tym osobom fizycznym, które były , wieczystymi użytkownikami w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, czyli 24 października 2001 r., a także ich następcom prawnym i dotyczy nieruchomości wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 póz. 340 i późn. zm.). Wnioskodawcy zaś nabyli prawo użytkowania wieczystego już po 26 maja 1990 r., a grunt przekazany był w wieczyste użytkowanie w trybie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, póz. 159), wobec czego nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o nabyciu prawa własności nieruchomości w trybie ustawy z 26 lipca 2001 r.
Od decyzji organu I-ej instancji odwołania wnieśli Z. S. oraz J. S. Według odwołujących się, ustawa z 26 lipca 2001 r. dotyczy nieruchomości położonych na obszarach wymienionych w dekrecie z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, a nie nieruchomości wymienionych w tym dekrecie, czyli gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na tymże obszarze. Nie zgadzali się z organem, że przeszkodę w nabyciu przez nich prawa własności stanowi nabycie przez nich użytkowania wieczystego nieruchomości po 26 maja 1990 r. Art. 2 bowiem, ustawy z 26 lipca 2001 r. mówi, że uprawnionymi do nabycia prawa własności nieruchomości w jej trybie są także osoby fizyczne będące następcami prawnymi użytkowników wieczystych, przy czym przepis ten nie precyzuje daty przejścia prawa użytkowania wieczystego na następców. Nabycie
użytkowania wieczystego tej nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach i okoliczność ta nie może uzasadniać odmowy orzeczenia o nieodpłatnym nabyciu jej własności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uznało za trafną wykładnię art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, przedstawioną w odwołaniach, zgodnie z którą odesłanie do dekretu z 6 września 1951 r., miało na celu oznaczenie położenia nieruchomości objętych ustawą, a nie rodzajów tych nieruchomości, ponieważ rodzaje nieruchomości zostały wyraźnie w w/w przepisie ustawy wymienione. Ponadto, w świetle cytowanego przepisu nie ma znaczenia to, na jakiej podstawie zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Natomiast zdaniem Kolegium należy zgodzić się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że wnioskodawcy nie mogą być uznani za osoby, którym przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości ani za następców prawnych takich osób. Stosownie bowiem do wcześniej cytowanego art. l ust. I ustawy z 26 lipca 2001 r., rzeczone roszczenie przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami - współużytkownikami wieczystymi nieruchomości wymienionych w tym przepisie. Wnioskodawcy nie spełniają tej przesłanki, gdyż nie byli współużytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. Prawo użytkowania wieczystego przeszło na nich dopiero z chwilą śmierci ojca P. S. ("[...]" 1996 r.), a następnie matki W. S. ("[...]" 1997 r.).
Wprawdzie art. l ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że orzeczenie o nieodpłatnym nabyciu prawa własności nieruchomości może być wydane także na wniosek następcy prawnego, lecz chodzi tu o następcę prawnego osoby, o której mowa w ust. l, a zatem będącej użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie ustawy. Wnioskodawcy zaś, nie są następcami prawnymi takich właśnie osób, gdyż rodzice ich z powodu śmierci przed wejściem w życie ustawy nie mogli nabyć na jej podstawie roszczenia o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości. Dlatego też mimo wadliwej interpretacji art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. przez organ I-ej instancji należy uznać, iż rozstrzygnięcie tego organu co do istoty sprawy jest prawidłowe.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. skargę do NSA wnieśli J. S. i Z. S . Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta G. z 24 grudnia 2001 r., jako wydanych z naruszeniem prawa. Skarżący podnosili w skardze, że art. l ustawy
z 26 lipca 2001 r. jednoznacznie stanowi, że roszczenie o nieodpłatnym nabyciu własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym, które były użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r., a także ich następcom prawnym. Bez wątpienia przepisy art. l nie uzależniają roszczenia o nabycie własności nieruchomości od daty przejścia użytkowania wieczystego na następców prawnych. W niniejszej sprawie oczywistym jest fakt, że w dniu 26 maja 1990 r. użytkownikami wieczystymi gruntu położonego w G. przy ul. "[...]" byli P. i W. - małżonkowie S. P. S. zmarł "[...]" 1996 r., a W. S. zmarła 25 grudnia 1997 r., spadkobiercami ich są skarżący. Oczywistym jest, że spadkobranie jest specyficzną drogą wejścia następców prawnych w prawa i obowiązki spadkodawców. Spadkobiercy w zasadzie wchodzą w sytuację prawną, w jakiej pozostawał spadkodawca. Oznacza to, że w skład spadku wchodzą nie tylko prawa i obowiązki, ale także uzasadnione prawnie nadzieje na nabycie prawa (ekspektatywy). W stosunku do spadkobierców działać będą instytucje prawne, które działałyby w odniesieniu do spadkodawcy (Elżbieta Skowrońska, Komentarz do Kodeksu cywilnego, Księga czwarta, Spadki - Wydawnictwo Prawnicze W-wa 1995, str. 6), zatem nie można stosować jednej zmiany do następstwa prawnego generalnego wynikającego ze spadkobrania i np. wynikającego z czynności prawnej umowy kupna-sprzedaży prawa użytkowania wieczystego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
W związku z postanowieniami art. 97 § l ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 z późn. zm.), właściwym obecnie do rozpoznania sprawy ze skargi J. S. i Z. S. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.
Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy w świetle materiału dokumentacyjnego sprawy, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja organu I-ej instancji zostały wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, a to art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113 póz. 1209 z późn. zm.), które to naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy.
Podzielić należy pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że ustawa z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności
nieruchomości nie odnosiła się do nieruchomości objętych regulacją dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, póz. 340 z późn. zm.). W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym realizacji ustawy z 26 lipca 2001 r., o której wyżej mowa (orzecznictwo NSA jak i WSA w Olsztynie ), utrwalił się pogląd, że w art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. chodzi generalnie o użytkowanie wieczyste przysługujące osobom fizycznym istniejące w dniach wskazanych w ustawie (26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie w/w ustawy z 26 lipca 2001 r.) do wymienionych w niej nieruchomości (zabudowanych na cele mieszkaniowe jak i stanowiących nieruchomości rolne), które powstało zarówno na podstawie art. 41 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z przekształcenia wymienionych w tym przepisie praw do gruntu ustanowionych przed wejściem w życie tej ustawy jak i zostało ustanowione na podstawie przepisów obowiązujących w tej materii przed 26 maja 1990 r. Istotnym dla uzyskania przez osoby fizyczne prawa do nabycia własności nieruchomości w trybie przewidzianym w/w ustawą z 26 lipca 2001 r. jest to, czy prawo użytkowania wieczystego istniało tak w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie tej ustawy, a nieruchomość, z którą prawo to jest związane była zabudowana na cele mieszkaniowe lub stanowiła nieruchomość rolną i położona była na obszarze Państwa Polskiego, objętym niegdyś działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. To zaś oznacza, że art. l ust. l cytowanej ustawy z 26 lipca 2001 r. dotyczy wszystkich nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne położonych na obszarze Ziem Odzyskanych w rozumieniu dekretu z 6 września 1951 r., o którym wyżej mowa, pozostających w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.
Nie podzielił natomiast Sąd stanowiska organu odwoławczego, że skarżący nie byli legitymowani do nabycia w trybie powołanej ustawy z 26 lipca 2001 r. roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. W art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. zawarte są przesłanki normatywne, które łącznie muszą zostać spełnione przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem wieczystym, by mogła ona uzyskać przysługujące z tej ustawy roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Jedną z tych przesłanek jest wymóg posiadania przez osoby zainteresowane prawa użytkowania - współużytkowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r.
Chodzi tu więc o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach. Czyli ta sama osoba w świetle powołanego art. l ust. l ustawy, powinna być użytkownikiem zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dniu wejścia w życie omawianej ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że roszczenie o nabycie własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przysługuje użytkownikowi - współużytkownikowi - wieczystemu, który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. l ust. l ustawy, bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu, jego następcy prawnemu tj. osobie, która w uprawnienia tego użytkownika (współużytkownika) wieczystego weszła w drodze sukcesji uniwersalnej (np. poprzez dziedziczenie) lub sukcesji pod tytułem szczególnym tzw. sukcesji singularnej (w drodze umowy). Powstaje natomiast pytanie czy w tej -sytuacji -jak w tej sprawie - kiedy nastąpiła zmiana w osobie użytkownika - współużytkownika wieczystego w czasie między określonymi w ustawie datami granicznymi dla uzyskania roszczenia o nabycie prawa własności tj. dniem 26 maja 1990 r. a dniem wejścia w życie w/w ustawy, następca prawny, który tylko w dniu wejścia w życie ustawy był użytkownikiem wieczystym, uzyskał prawo do przedmiotowego roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości. W przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego w drodze sukcesji szczególnej -umowy - należy dojść do wniosku, że taki następca prawny nie uzyskał roszczenia, o jakim mowa.
Przedmiotem sukcesji pod tytułem szczególnym jest bowiem pojedyncze określone prawo lub określone prawa, ale nie ogół praw majątkowych zbywcy. Na nabywcę prawo przechodzi w takich granicach, w jakich przysługiwało poprzednikowi. Osoba, która była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. nie nabyła jeszcze roszczenia o jakim mowa w art. l ust. l powołanej ustawy ponieważ do tego niezbędnym było posiadanie tego prawa także w dniu wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. Następca prawny tej osoby - nabywający od niej prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy - nie mógł więc nabyć ta drogą roszczenia o uzyskanie prawa własności. Inaczej natomiast zdaniem Sądu przedstawia się kwestia następstwa prawnego w drodze sukcesji uniwersalnej poprzez dziedziczenie. Tutaj bowiem własność i inne prawa majątkowe - jak ogół praw i obowiązków stanowiących majątek - przechodzą na spadkobiercę. Zasadę sukcesji uniwersalnej statuuje art. 922 § l Kc, a wyraża się ona we wstąpieniu spadkobiercy w ogół należących do spadku cywilnych praw i obowiązków majątkowych zmarłego.
Wprawdzie art. 922 Kc zalicza do spadku tylko prawa i obowiązki majątkowe, jednakże na spadkobierców mogą również przejść niektóre sytuacje prawne tzn. takie, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz z których może ono powstać.
Przykładem takiej sytuacji prawnej przechodzącej na spadkobierców może być przedawnienie lub zasiedzenie, których bieg rozpoczął się za życia spadkodawcy (patrz Kodeks Cywilny, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 1972 r., str. 1818). W rozpoznawanej sprawie również mamy do czynienia z podobną sytuacją prawną, która nie zrodziła jeszcze prawa w postaci roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności wieczyście użytkowanej nieruchomości, ale rozpoczął się bieg zdarzeń, którego początkiem było posiadanie przez osobę fizyczną - P. i W. małżonków S. - prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. Przy sukcesji uniwersalnej w drodze nabycia spadku, spadkobierca wchodzi w prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy, a więc zachodzi kontynuacja praw majątkowych w takim zakresie, jaki przysługiwał spadkodawcy. Jeżeli zatem osoba fizyczna była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. - stanowiącym początek okresu posiadania prawa użytkowania wieczystego, który zamykała data wejścia w życie ustawy z 26 lipca 2001 r. a następnie – jak w niniejszej sprawie małżonkowie S. - zmarła przed wejściem życie ustawy o której mowa, to spadkobiercy tej osoby są kontynuatorami jej praw, w tym i praw związanych z sytuacją prawną zapoczątkowaną w dniu 26 maja 1990 r. Stąd też, jeżeli spadkobiercy ci byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dacie wejścia w życie w/w ustawy, to należy uznać, że w takim przypadku przesłanka zawarta w art. l ust. l ustawy odnosząca się do posiadania przez osobę fizyczną prawa użytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990 r. i w chwili wejścia w życie tej ustawy / została spełniona.
Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy niniejszej stwierdzić trzeba, że J. S. i Z. S. spełniają warunki przewidziane ustawą z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, której są użytkownikami wieczystymi. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji wydane zostały w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Z tego względu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270) orzeczono jak w sentencji.