I PZP 6/10

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 24 lutego 2011 r. 
I PZP 6/10 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Małgorzata 
Gersdorf, Józef Iwulski (sprawozdawca, uzasadnienie), Halina Kiryło (sprawozdaw-
ca), Zbigniew Korzeniowski, Roman Kuczyński, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Piotra Wi-
śniewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy z po-
wództwa Grzegorza K. przeciwko Zbigniewowi J. - Przedsiębiorstwu Produkcyjno-
Usługowo-Handlowemu „A.-L.” Stacja Obsługi Samochodów w R. o odszkodowanie 
za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, na skutek zagadnienia praw-
nego przekazanego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 października 
2010 r., I PZ 20/10, do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego 
 
„Czy podstawę zasądzenia przez sąd opłaty za czynności adwokata z tytułu 
zastępstwa prawnego w sprawie ze stosunku pracy o odszkodowanie w związku z 
rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę bez wypowiedzenia stanowi stawka 
minimalna określona w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 
dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia 
przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 
(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), czy stawka minimalna określona w § 12 ust. 1 pkt 
2 tego rozporządzenia ?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Podstawę zasądzenia przez sąd opłaty za czynności adwokata z tytułu 
zastępstwa prawnego w sprawie ze stosunku pracy o odszkodowanie, o którym 
mowa w art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p., stanowi stawka minimalna określo-
na w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrze-
śnia 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez 

 
2
Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 
(Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.); 
i postanowił nadać jej moc zasady prawnej. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Postanowieniem z dnia 12 października 2010 r., I PZ 20/10, w sprawie z po-
wództwa Grzegorza K. przeciwko Zbigniewowi J. prowadzącemu działalność gospo-
darczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowo-Handlowe „A.-L.” Stacja 
Obsługi Samochodów w Rybniku o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwią-
zanie umowy o pracę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39817 § 1 w związku z art. 
3941 § 3 k.p.c. przedstawił powiększonemu składowi Sądu Najwyższego do rozstrzy-
gnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. 
Zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu zażalenia powoda na 
postanowienie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwi-
cach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 22 kwietnia 2010 r. [...] w przedmio-
cie kosztów procesu, zawarte w wyroku tego Sądu oddalającym apelację pozwanego 
od wyroku Sądu pierwszej instancji, którym zasądzono od pozwanego na rzecz po-
woda kwotę 7.314,54 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie 
umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd drugiej instancji zasądził od pozwanego na 
rzecz powoda kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postę-
powaniu apelacyjnym, a jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia przyjął art. 98 § 
1 i 3 k.p.c. w związku z § 13 ust. 1 pkt 1 oraz w związku z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporzą-
dzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czyn-
ności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej po-
mocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm., dalej jako rozpo-
rządzenie lub rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie). Sąd Okrę-
gowy, powołując się na pogląd prawny wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 
dnia 7 sierpnia 2002 r., III PZP 15/02 (OSNP 2002 nr 8, poz. 3; Monitor Prawa Pracy 
2004 nr 4, s. 16, z glosą J. Pokrzywniaka), przyjął, że stawki minimalne wynagrodze-
nia adwokata powinny być takie same w sprawie o odszkodowanie z tytułu rozwiąza-
nia umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu 
umów w tym trybie, jak w sprawie o przywrócenie do pracy z tego tytułu, gdzie od-
szkodowanie jest roszczeniem alternatywnym w stosunku do przywrócenia do pracy. 

 
3
W zażaleniu na postanowienie Sądu odwoławczego dotyczące kosztów pro-
cesu, powód zarzucił naruszenie art. 98 § 1 w związku z art. 98 § 3 k.p.c., przez za-
sądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastęp-
stwa procesowego za drugą instancję, podczas gdy zgodnie z § 13 ust. 1 rozporzą-
dzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, koszty te należy oszacować na 
kwotę 675 zł. Żalący się podniósł między innymi, że przedmiotem sporu w sprawie 
było odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypo-
wiedzenia, zaś apelacja pozwanego była skierowana przeciwko całości rozstrzygnię-
cia Sądu pierwszej instancji zasądzającego na rzecz powoda kwotę 7.315 zł. Zgod-
nie z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, 
stawki minimalne w sprawach z zakresu prawa pracy o odszkodowanie inne niż wy-
mienione w punkcie 4 tego ustępu wynoszą 75% stawki obliczonej na podstawie § 6 
tego rozporządzenia od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy 
(która przy wartości przedmiotu zaskarżenia od 5.000 zł do 10.000 zł wynosi 900 zł). 
W postępowaniu apelacyjnym - w sytuacji, gdy powód w postępowaniu przed Sądem 
Rejonowym występował bez zawodowego pełnomocnika procesowego - należna 
stawka powinna zostać określona na 75% stawki minimalnej przewidzianej dla postę-
powania przed Sądem pierwszej instancji. W takim razie na rzecz powoda należało 
zasądzić kwotę 675 zł, a nie kwotę 60 zł, jak błędnie przyjął Sąd Okręgowy. 
Rozpoznający to zażalenie skład Sądu Najwyższego doszedł do wniosku, że 
wykładnia § 12 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności 
adwokackie budzi poważne wątpliwości interpretacyjne (ten sam problem dotyczy § 
11 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. 
w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pań-
stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z 
urzędu, Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Skład przedstawiający zagadnienie przyto-
czył stanowisko zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 
r., I PZP 3/09 (OSNP 2010 nr 7-8, poz. 83) i postanowieniu z dnia 8 października 
2010 r., II PZ 27/10 (niepublikowanym), zgodnie z którym w sprawie o odszkodowa-
nie z tytułu rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę podstawę opłaty za czyn-
ności radcy prawnego z tytułu zastępstwa procesowego stanowi § 11 ust. 1 pkt 2 roz-
porządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, a nie jego § 11 ust. 1 
pkt 1. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie przedstawiającym zagadnienie 
prawne, przyjęta w obu tych orzeczeniach wykładnia językowa analizowanych przepi-

 
4
sów w rzeczywistości nie prowadzi do tak jednoznacznych rezultatów, na jakie się w 
nich powołano. Sąd Najwyższy przedstawiający zagadnienie zwrócił uwagę, że art. 
98 § 1 k.p.c. określa dwie podstawowe zasady rozstrzygania o kosztach procesu, to 
jest zasadę odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę kosztów niezbędnych i 
celowych, przy czym do niezbędnych kosztów strony reprezentowanej przez adwo-
kata (radcę prawnego) zalicza się wynagrodzenie, nie wyższe niż stawki określone w 
odrębnych przepisach (art. 98 § 3 k.p.c.). Skoro stawki minimalne ustala się według 
kryterium wartości przedmiotu sprawy lub rodzaju sprawy (zgodnie z § 4 ust. 1 rozpo-
rządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie), to wynagrodzenie pełnomoc-
nika jest w pierwszej kolejności powiązane z wartością przedmiotu sprawy (przy rosz-
czeniu majątkowym) lub rodzajem sprawy. Chociaż roszczenia wymienione w § 12 
ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia (w tym roszczenie o przywrócenie do pracy) mają 
charakter majątkowy, to jednak stawki minimalne w sprawach o te roszczenia nie 
zostały powiązane z wartością przedmiotu sporu, ale ustalone w stałej wysokości. O 
wysokości stawki minimalnej decyduje w tym wypadku rodzaj sprawy, bowiem prze-
pis odwołuje się do kryterium przedmiotu postępowania. 
Z utrwalonych w orzecznictwie poglądów wynika, że faktycznym przedmiotem 
postępowania w sprawie o przywrócenie do pracy jest nie tylko to roszczenie, ale 
również przewidziane alternatywnie w Kodeksie pracy odszkodowanie, które sąd 
może zasądzić z urzędu zamiast uwzględnienia żądanego przez powoda roszczenia 
o przywrócenie do pracy. Skoro przedmiotem sprawy toczącej się z odwołania pra-
cownika od oświadczenia pracodawcy rozwiązującego stosunek pracy jest zarówno 
przywrócenie do pracy, jak i odszkodowanie, to uwzględnienie roszczenia o przy-
wrócenie do pracy jest jednocześnie rozstrzygnięciem negatywnym co do odszkodo-
wania i odwrotnie - zasądzenie odszkodowania likwiduje spór również odnośnie do 
przywrócenia do pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym zaża-
lenie, na podstawie wykładni językowej § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie 
opłat za czynności adwokackie nie można zatem stwierdzić w sposób niebudzący 
wątpliwości, czy - decydujący o minimalnej stawce - przedmiot sprawy sprowadza się 
wyłącznie do żądania przywrócenia do pracy sformułowanego przez powoda, czy też 
obejmuje również odszkodowanie, będące przedmiotem rozstrzygnięcia w takiej 
sprawie. Innymi słowy, wykładnia językowa nie daje jednoznacznej odpowiedzi na 
pytanie, czy pod pojęciem „sprawa o przywrócenie do pracy” rozumieć należy wy-
łącznie sprawę, w której powód dochodzi takiego roszczenia, czy też sprawę, której 

 
5
przedmiotem jest odwołanie od oświadczenia rozwiązującego umowę o pracę, nieza-
leżnie od tego, z którym roszczeniem alternatywnym pracownik w niej wystąpił. W 
ocenie składu pytającego, dla wyjaśnienia spornej kwestii warto odwołać się do argu-
mentacji, jaka legła u podstaw uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 r., 
III PZP 15/02, zgodnie z którą w sprawie toczącej się na skutek odwołania od wypo-
wiedzenia umowy o pracę należy przyjmować jednakową podstawę do zasądzania 
kosztów zastępstwa prawnego, niezależnie od wyboru żądania. Uchwała ta została 
podjęta w następstwie stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 
maja 2002 r., P 1/01 (Dz.U. Nr 78, poz. 717; OTK-A 2002 nr 3, poz. 36) niezgodności 
poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grud-
nia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców 
prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.) z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospo-
litej Polskiej, z tego względu, że upoważnienia ustawowe, na podstawie których zo-
stało ono wydane, nie określały wytycznych dotyczących treści aktu. Wyrażony w tej 
uchwale pogląd ma jednak znaczenie również w aktualnym stanie prawnym. Sąd 
Najwyższy, podejmując tę uchwałę, skupił się bowiem na wykładni funkcjonalnej, ce-
lowościowej i systemowej przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia, 
które w rozważanym przedmiocie nie odbiegają od obecnych uregulowań. Wobec 
tego - przy braku jednoznacznej wymowy § 12 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat 
za czynności adwokackie - rozważania te mogą być pomocne przy rozstrzyganiu 
wątpliwości związanych z rodzajem spraw, o których mowa w punktach 1 i 2 tego 
przepisu. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie w całości zaakcepto-
wał rozważania przyjęte w tej uchwale i stwierdził, że przy interpretacji § 12 ust. 1 pkt 
1 i 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie należy zastosować w 
pierwszej kolejności wykładnię funkcjonalną, a ta sugeruje, że zarówno trudność (sto-
pień zawiłości) sprawy, jak i niezbędny (celowy) nakład pracy pełnomocnika są w 
obydwu opisywanych sytuacjach takie same. Prowadzi to do przyjęcia takiej samej 
podstawy ustalenia wysokości wynagrodzenia przy zasądzaniu zwrotu kosztów pro-
cesu. 
Nie uzasadnia zróżnicowania sposobu ustalenia stawki minimalnej w odniesie-
niu do alternatywnych roszczeń o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o 
pracę (o przywrócenie do pracy) i o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem 
(nieuzasadnionego) rozwiązania umowy o pracę - czyli w sprawach wymienionych w 
§ 12 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia - również wartość majątkowa roszczeń. Sprawy o 

 
6
uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub o przywrócenie do 
pracy (§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) są sprawami o prawa majątkowe, w których 
wartość przedmiotu sporu (wartość przedmiotu zaskarżenia) ustala się według reguł 
określonych w art. 231 k.p.c., co najczęściej oznacza (a przy umowach o pracę na 
czas nieokreślony jest zasadą) dwunastokrotność miesięcznego wynagrodzenia (ści-
ślej - sumę wynagrodzenia za okres jednego roku). Tymczasem odszkodowanie (§ 
12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia), o którym stanowią art. 471 k.p. oraz art. 58 k.p., przy-
sługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od dwóch tygodni do trzech miesięcy. 
Oznacza to, że wartość przedmiotu sprawy w przypadku roszczenia o uznanie wypo-
wiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy - ustalona 
według reguł art. 231 k.p.c. - może być cztero-, sześcio-, dwunasto-, a nawet dwu-
dziestosześciokrotnie większa od wartości przedmiotu sprawy w przypadku roszcze-
nia o odszkodowanie. Również z tego punktu widzenia nic nie usprawiedliwia zróżni-
cowania stawki minimalnej wynagrodzenia w zależności od tego, czy sprawa dotyczy 
uznania wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy 
(§ 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), czy też odszkodowania (§ 12 ust. 1 pkt 2 rozpo-
rządzenia). Paradoksalnie - nawet w sprawie, w której wartość przedmiotu sporu 
może być istotnie wyższa (pkt 1), stawka minimalna wynagrodzenia pełnomocnika 
może być niższa (60 zł) od stawki minimalnej wynagrodzenia (75% stawki obliczonej 
od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy) w sprawie, w której war-
tość przedmiotu sporu jest niższa (pkt 2). Te wszystkie okoliczności - zdaniem składu 
Sądu Najwyższego przedstawiającego zagadnienie - mogą prowadzić do wniosku, że 
sprawę o przywrócenie do pracy oraz sprawę o odszkodowanie za niezgodne z pra-
wem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia należy - w aspekcie wynagro-
dzenia pełnomocnika procesowego - traktować jednakowo, bowiem sprawy te są co 
do istoty takie same. Wybór jednego z alternatywnych roszczeń należy do pracow-
nika i bywa przypadkowy a poza tym może również zmieniać się w toku postępowa-
nia. Odmienne poglądy wyrażone w orzeczeniach przywołanych na wstępie, przy 
niejednoznacznej treści rozważanych przepisów, skłoniły jednak Sąd Najwyższy w 
składzie rozpoznającym zażalenie do przedstawienia powiększonemu składowi tego 
Sądu problemu prawnego sformułowanego w sentencji postanowienia. 
Prokurator Prokuratury Generalnej w piśmie procesowym z dnia 21 lutego 
2011 r. oraz na posiedzeniu jawnym w dniu 24 lutego 2011 r. wniósł o podjęcie 
uchwały następującej treści: „Podstawę zasądzenia przez sąd opłaty za czynności 

 
7
adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w sprawie ze stosunku pracy o odszkodowa-
nie w związku z rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę bez wypowiedzenia 
stanowi stawka minimalna określona w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie 
oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzie-
lonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)”. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
1. Należy się zgodzić z poglądem, że wykładnia językowa przepisów przyjęta 
w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PZP 3/09 i postanowieniu z 
dnia 8 października 2010 r., II PZ 27/10, w rzeczywistości nie prowadzi do tak jedno-
znacznych rezultatów, na jakie się w tych orzeczeniach powołano. Zgodnie z § 12 
ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, stawki mini-
malne wynoszą w sprawach z zakresu prawa pracy o nawiązanie umowy o pracę, 
uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub 
ustalenie sposobu ustania stosunku pracy - 60 zł. Natomiast w sprawach z zakresu 
prawa pracy o wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w 
pkt 4 - stawki minimalne wynoszą 75% stawki obliczonej na podstawie § 6 od warto-
ści wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy (§ 12 ust. 1 
pkt 2 rozporządzenia). 
Przykładowo budzi wątpliwości uregulowanie w § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządze-
nia stawki wynagrodzenia w sprawach o „inne roszczenia niemajątkowe”, podczas 
gdy w punktach 1 i 2 nie zostały wymienione żadne roszczenia niemajątkowe. Nie-
jednoznaczne jest również stwierdzenie w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, że cho-
dzi w nim o odszkodowanie „inne niż wymienione w pkt 4”. Tymczasem w tym punk-
cie 4 uregulowana jest stawka wynagrodzenia w sprawie „o ustalenie wypadku przy 
pracy”, a stawka wynagrodzenia w sprawie o „świadczenie odszkodowawcze należne 
z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej” uregulowana jest w punkcie 5. 
Ostatecznie należy jednak uznać, że wysokość stawki minimalnej wynagrodzenia 
adwokata w sprawie o odszkodowanie, o którym mowa w art. 45 § 1 k.p. oraz art. 56 
§ 1 w związku z art. 58 k.p., nie jest określona w § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. 
Roszczenia o odszkodowanie i przywrócenie do pracy - choć alternatywne i oparte 
na tej samej podstawie faktycznej oraz prawnej - to jednak różne, odrębne roszcze-

 
8
nia. Stawka wynagrodzenia adwokata w sprawie o takie odszkodowanie uregulowana 
jest więc w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż § 12 rozporządzenia jest jedynym 
przepisem określającym stawki wynagrodzenia w sprawach z zakresu prawa pracy, a 
więc niemożliwe (systemowo oraz funkcjonalnie) jest uznanie, aby to typowe rosz-
czenie ze stosunku pracy w ogóle nie zostało objęte tym przepisem, a więc stawka 
wynagrodzenia adwokata w sprawie o takie roszczenie w ogóle nie została uregulo-
wana w rozporządzeniu. 
2. Należy wobec tego uznać, że wykładnia powyższych regulacji prowadzi do 
wniosku, iż wysokość stawki minimalnej wynagrodzenia adwokata w sprawie o od-
szkodowanie, o którym mowa w art. art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p. (przedsta-
wione w postanowieniu Sądu Najwyższego zagadnienie dotyczy tego „zryczałtowa-
nego” odszkodowania) jest uregulowana w § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w spra-
wie opłat za czynności adwokackie, czyli wynosi 75% stawki obliczonej na podstawie 
§ 6 rozporządzenia od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy. 
Stawka minimalna w sprawie o przywrócenie do pracy (uznanie wypowiedzenia 
umowy o pracę za bezskuteczne) określona jest natomiast przez § 12 ust. 1 pkt 1 
rozporządzenia, czyli wynosi 60 zł. Stawka minimalna w sprawie o odszkodowanie 
jest zdecydowanie wyższa od stawki w sprawie o przywrócenie do pracy, a więc wy-
nagrodzenie adwokata w sprawie o odszkodowanie będzie ustalane na poziomie 
zdecydowanie wyższym niż w sprawie o przywrócenie do pracy, gdyż wysokość 
stawki minimalnej decyduje w znacznym zakresie o wynagrodzeniu pełnomocnika, a 
także o kosztach procesu. 
3. Wobec tego powstaje problem, czy takie uregulowanie rozporządzenia jest 
zgodne z art. 16 ust. 3 w związku z art. 16 ust. 2 (z uwzględnieniem art. 29 ust. 2) 
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. 
Nr 146, poz. 1188 ze zm.), stanowiącym upoważnienie do wydania rozporządzenia w 
sprawie opłat za czynności adwokackie, a równocześnie zawierającym wytyczne do-
tyczące treści tego aktu w rozumieniu art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. 
Na wstępie tej analizy można zauważyć, że: - po pierwsze, Minister Sprawie-
dliwości, wprowadzając powyższą regulację, nie skorzystał ze wskazań do prawidło-
wego skonstruowania przepisów o wynagrodzeniu pełnomocników w sprawach z 
zakresu prawa pracy, zawartych w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 
2002 r., III PZP 15/02, aby w sprawie toczącej się na skutek odwołania od wypowie-
dzenia umowy o pracę przyjmować jednakową podstawę do zasądzania kosztów 

 
9
zastępstwa prawnego, niezależnie od wyboru żądania; - po drugie, w wyroku z dnia 
29 sierpnia 2006 r., SK 23/05 (OTK-A 2006 nr 8, poz. 94) Trybunał Konstytucyjny 
stwierdził zgodność § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 
28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (odpowiednika § 
12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie) z art. 2 i 
art. 32 Konstytucji RP; w tym wyroku Trybunał nie oceniał jednak zgodności § 11 ust. 
1 pkt 1 i 2 rozporządzenia dotyczącego radców prawnych z art. 225 ust. 3 ustawy z 
dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 
65 ze zm.; będącym odpowiednikiem art. 16 ust. 3 Prawa o adwokaturze) z art. 92 
ust. 1 Konstytucji RP; w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał stwierdził, że zmienione 
przepisy, stanowiące upoważnienie do wydania rozporządzenia, zawierają pewne 
wytyczne, jednak Trybunał Konstytucyjny nie wypowiedział się, czy są one wystar-
czające dla uznania ich za zgodne z normami konstytucyjnymi, za to stwierdził, że 
badany § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dotyczącego radców prawnych, oceniany w 
kontekście pozostałych regulacji zawartych w tym rozporządzeniu, mieści się w ra-
mach porządku konstytucyjnego i może być uznany za zgodny także z art. 2 Konsty-
tucji RP; - po trzecie, również w uchwale z dnia 24 lipca 2009 r., I PZP 3/09, Sąd Naj-
wyższy nie badał zgodności § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia dotyczącego radców 
prawnych z art. 225 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oraz z art. 92 ust. 1 Konstytu-
cji RP i wyraźnie stwierdził, że poddany jego wykładni przepis korzysta z domniema-
nia zgodności z Konstytucją RP. 
4. Zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, rozporządzenia są wydawane przez 
organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawar-
tego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ wła-
ściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania 
oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Według utrwalonego orzecznictwa Trybunału 
Konstytucyjnego, konstrukcję rozporządzenia jako aktu wykonawczego do ustawy 
determinują trzy warunki. Po pierwsze, rozporządzenie musi być wydane na podsta-
wie wyraźnego (nieopartego tylko na domniemaniu ani na wykładni celowościowej), 
szczegółowego upoważnienia ustawy w zakresie określonym w tym upoważnieniu. 
Po drugie, musi być wydane w granicach udzielonego przez ustawodawcę upoważ-
nienia, w celu wykonania ustawy. Po trzecie, rozporządzenie nie może być sprzeczne 
z normami Konstytucji, aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostało wy-
dane, a także ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi, które w spo-

 
10
sób bezpośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia. Innymi 
słowy, powyższe warunki oznaczają zakaz wydawania rozporządzeń bez upoważnie-
nia ustawowego, niebędących aktami wykonującymi ustawę oraz sprzecznych z Kon-
stytucją i obowiązującymi ustawami. Naruszenie choćby jednego z tych warunków 
może powodować zarzut niezgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją (por. 
ostatnio wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 maja 2010 r., U 4/09, OTK-A 
2010 nr 4, poz. 36). 
Wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego nie muszą być zamieszczone 
w przepisie zawierającym delegację do wydania aktu wykonawczego i dopuszczalne 
jest ich wyrażenie w innych przepisach ustawy oraz w sposób pozostający w uznaniu 
ustawodawcy, byle tylko pozwoliło to na precyzyjne zrekonstruowanie ich treści 
(ostatnio wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2009 r., P 58/07, OTK-A 
2009 nr 5, poz. 71; z dnia 16 lutego 2010 r., P 16/09, OTK-A 2010 nr 2, poz. 12; z 
dnia 10 marca 2010 r., U 5/07, OTK-A 2010 nr 3, poz. 20; z dnia 20 lipca 2010 r., K 
17/08, OTK-A 2010 nr 6, poz. 61 oraz z dnia 10 września 2010 r., P 44/09, OTK-A 
2010 nr 7, poz. 68). 
„Wytyczne” to wskazania zawarte w ustawie, dotyczące materialnego kształtu 
regulacji, która ma być zawarta w rozporządzeniu. Wytyczne mają mieć charakter 
merytoryczny. Ustawa musi zawierać pewne wskazania wyznaczające treści (kierunki 
rozwiązań), które mają być zawarte w rozporządzeniu, albo eliminujące pewne treści 
(kierunki rozwiązań). Badaniu podlega, czy w ustawie zawarto w ogóle jakieś wytycz-
ne, a następnie, czy sposób zredagowania wytycznych pozostaje w zgodzie z ogól-
nymi zasadami wyłączności ustawy i jest adekwatny do specyfiki regulowanych ma-
terii. Jeżeli tego typu rekonstrukcja wytycznych okaże się niemożliwa, to przepis za-
wierający upoważnienie będzie musiał zostać uznany za niekonstytucyjny (wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 2010 r., K 15/09, OTK-A 2010 nr 2, poz. 
11). 
Tylko upoważnienie ustawowe odpowiadające wymaganiu konkretności wyklu-
cza samodzielne regulowanie rozporządzeniem zagadnień, co do których w tekście 
ustawy nie ma żadnych dyspozycji. Wymaganie konkretności upoważnienia służy 
temu, aby nie były wydawane upoważnienia blankietowe i ma ścisły związek z wa-
runkiem umieszczania w upoważnieniu wytycznych. Upoważnienie ustawy do wyda-
nia rozporządzenia powinno być szczegółowe także w tym znaczeniu, że ma okre-
ślać wytyczne dotyczące treści aktu, zaś wytyczne to wskazówki co do treści aktu 

 
11
normatywnego, wskazania co do kierunku merytorycznych rozwiązań, które mają 
znaleźć w nim wyraz (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 lipca 2009 r., K 
36/08, OTK-A 2009 nr 7, poz. 111). Organ upoważniony, wydając akt wykonawczy, 
nie może uzupełniać nim przesłanek realizowania normy prawnej zawartej w przepi-
sach ustawy (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 kwietnia 2009 r., U 2/08, 
OTK-A 2009 nr 4, poz. 56). Ponadto upoważnienie do wydania rozporządzenia pod-
lega zawsze ścisłej wykładni (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 
2009 r., K 28/08, OTK-A 2009 nr 3, poz. 28). 
5. Według art. 16 ust. 3 Prawa o adwokaturze, Minister Sprawiedliwości powi-
nien określić stawki minimalne za czynności adwokackie, mając na względzie rodzaj i 
zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy adwokata. Jest to sformułowanie dość 
ogólne, ale możliwa jest jego ścisła wykładnia, pozwalająca na ustalenie konkretnej 
treści wytycznych. Dokonanie takiej wykładni jest konieczne, aby uznać zgodność 
tego przepisu z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP (przy niewątpliwym domniemaniu tej 
zgodności). 
Przepis upoważniający zawiera trzy przesłanki ustalenia stawki minimalnej, to 
jest rodzaj sprawy, jej zawiłość oraz wymagany nakład pracy adwokata. Stawki mini-
malne powinny być więc zróżnicowane w sprawach różnego rodzaju i - odwrotnie - 
ujednolicone w sprawach tego samego rodzaju. Stawki minimalne powinny być wyż-
sze w sprawach o większej zawiłości i wymagających większego nakładu pracy ad-
wokata, a niższe w sprawach o mniejszej zawiłości i wymagających mniejszego na-
kładu pracy pełnomocnika. Taka jest rzeczywista, merytoryczna treść wskazań, wy-
znaczających kierunki rozwiązań, które mają być zawarte w rozporządzeniu, w spo-
sób adekwatny do specyfiki regulowanych materii, gdyż stawki minimalne determi-
nują wynagrodzenie adwokata, a to wpływa na koszty procesu i wiąże się z prawem 
(dostępem) do sądu i dostępem do profesjonalnej pomocy prawnej. 
6. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokac-
kie, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd 
bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i 
wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. To 
sformułowanie można uznać za rozwinięcie wytycznych ustawowych. Wątpliwości co 
do niedopuszczalnego uzupełnienia w akcie wykonawczym przesłanek ustawowych 
budzi już jednak regulacja § 2 ust. 2 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia, według 
której podstawę zasądzenia opłaty (wynagrodzenia adwokata) stanowią stawki mini-

 
12
malne a ich wysokość zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju. Chodzi 
o uzależnienie stawki minimalnej od wartości przedmiotu sprawy, o czym nie ma 
mowy w ustawie. Zakładając domniemanie zgodności rozporządzenia z ustawą (por. 
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 2009 r., U 1/09, OTK-A 2009 nr 
10, poz. 147) można uznać tę regulację za zgodną z ustawowymi wytycznymi, 
przyjmując, że wartość przedmiotu sporu jest wyznacznikiem rodzaju sprawy (o 
prawa majątkowe lub niemajątkowe) oraz jej zawiłości i wymaganego nakładu pracy 
adwokata według zasady „im wyższa wartość przedmiotu sprawy, tym większa jej 
zawiłość i większy nakład pracy adwokata”. Pozwala to na określenie czwartego 
(wtórnego) kryterium zasad ustalania stawki minimalnej, według której im wyższa 
wartość przedmiotu sporu, tym większa powinna być wysokość stawki minimalnej. 
7. Ostatecznie można sformułować cztery zasady ustalania stawek minimal-
nych wynagrodzenia adwokata: trzy wynikające wprost z przepisu upoważniającego 
(wytycznych ustawowych) i jedną (wtórną) wynikającą z dopuszczalnego rozwinięcia 
tych wytycznych w rozporządzeniu. Rzeczywista treść tych zasad jest następująca: 
1) stawki minimalne powinny być jednakowe w sprawach tego samego rodzaju, a 
zróżnicowane w sprawach różnego rodzaju; 2) stawka minimalna w sprawie o więk-
szej zawiłości powinna być wyższa niż w sprawie o mniejszej zawiłości, a w każdym 
razie stawka w sprawie o mniejszej zawiłości nie powinna być wyższa niż w sprawie 
bardziej zawiłej; 3) stawka minimalna w sprawie wymagającej większego nakładu 
pracy adwokata (większego wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyja-
śnienia i rozstrzygnięcia) powinna by wyższa niż w sprawie wymagającej mniejszego 
nakładu pracy, a w każdym razie stawka w sprawie wymagającej mniejszego nakładu 
pracy nie powinna być wyższa niż w sprawie wymagającej większego nakładu pracy; 
4) stawka minimalna w sprawie o wyższej wartości przedmiotu sporu powinna być 
wyższa niż w sprawie o mniejszej wartości, a w każdym razie stawka w sprawie o 
mniejszej wartości przedmiotu sporu nie powinna być wyższa niż w sprawie o wyż-
szej wartości. 
8. Wszystkie powyższe zasady zostały złamane przez ustalenie w § 12 ust. 1 
pkt 1 i 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie wysokości stawki 
minimalnej wynagrodzenia adwokata w sprawie o zryczałtowane odszkodowanie, o 
którym mowa w art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p., na poziomie zdecydowanie wyż-
szym od stawki w sprawie o przywrócenie do pracy. Charakter tych spraw został 
szczegółowo przedstawiony w uzasadnieniu zagadnienia prawnego (a poprzednio w 

 
13
uzasadnieniu uchwały z dnia 7 sierpnia 2002 r., III PZP 15/02) i w pewnym uprosz-
czeniu sprowadza się on do stwierdzenia, że każda sprawa o przywrócenie do pracy 
jest równocześnie sprawą o odszkodowanie, ale żadna sprawa o odszkodowanie nie 
jest sprawą o przywrócenie do pracy. Sprawa o przywrócenie do pracy jest więc 
sprawą bardziej zawiłą i wymagającą większego nakładu pracy adwokata. Są to 
wprawdzie sprawy o różne (odrębne) roszczenia, ale będące sprawami tego samego 
rodzaju (w rozumieniu art. 16 ust. 3 Prawa o adwokaturze) jako sprawy o prawa ma-
jątkowe, oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, przy czym wartość 
przedmiotu sporu w sprawie o przywrócenie do pracy jest zawsze wyższa niż w spra-
wie o odszkodowanie. Według wytycznych ustawowych stawka minimalna w sprawie 
o przywrócenie do pracy powinna być więc wyższa niż w sprawie o odszkodowanie, 
a w każdym razie stawka minimalna w sprawie o odszkodowanie nie powinna być 
wyższa niż w sprawie o przywrócenie do pracy. 
9. Niska stawka minimalna wynagrodzenia adwokata w sprawie o przywróce-
nie do pracy realizuje określone wartości podlegające ochronie. Chodzi o łatwy do-
stęp do sądu (por. art. 461 § 11 k.p.c.) i tani dostęp do profesjonalnej pomocy praw-
nej w sprawach typowych roszczeń pracownika dotyczących rozwiązania stosunku 
pracy (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 sierpnia 2006 
r., SK 23/05). Nie ma podstaw do kwestionowania zgodności tej regulacji (§ 12 ust. 1 
pkt 1 rozporządzenia) z ustawą i Konstytucją RP. To zaś prowadzi do wniosku, że § 
12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie w zakresie 
dotyczącym odszkodowania, o którym mowa w art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p., 
jest niezgodny z art. 16 ust. 3 Prawa o adwokaturze, gdyż dla takiej sprawy ustala 
zdecydowanie wyższą stawkę minimalną niż w sprawie o przywrócenie do pracy, 
która jest tego samego rodzaju, bardziej zawiła i wymagająca większego nakładu 
pracy adwokata, a nadto ma wyższą wartość przedmiotu sporu. 
10. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, sąd (Sąd Najwyższy, sądy pow-
szechne, sądy administracyjne) ocenia, czy przepis aktu wykonawczego jest 
sprzeczny (zgodny) z ustawą lub wykracza poza ustawowe upoważnienie, na podsta-
wie którego został wydany i nie może stosować takiego niezgodnego z ustawą prze-
pisu rozporządzenia (por. uchwały Sądu Najwyższego: składu siedmiu sędziów z 
dnia 12 czerwca 1972 r., III CZP 47/70; OSNCP 1973 nr 1, poz. 2; OSP 1973 nr 6, 
poz. 119, z glosą K. Stefaniuka; z dnia 9 września 1986 r., III AZP 4/86, OSNCP 1987 
nr 10, poz. 147; PiP 1987 nr 10, s. 177, z glosą J. Trzcińskiego i glosą A. Gwiżdża; 

 
14
składu siedmiu sędziów z dnia 20 września 1988 r., III AZP 14/87, OSNCP 1989 nr 3, 
poz. 39; składu siedmiu sędziów z dnia 12 października 1995 r., III AZP 20/95, 
OSNAPiUS 1996 nr 10 poz. 134; z dnia 23 stycznia 2001 r., III ZP 30/00, OSNAPiUS 
2001 nr 23, poz. 685; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 czerwca 1993 r., III KRN 
100/93, OSNKW 1993 nr 9-10, poz. 62; OSP 1994 nr 7-8, poz. 148, z glosą R. Ste-
fańskiego; z dnia 7 marca 2002 r., III RN 50/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 476; 
wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 lutego 2009 r., I FSK 1978/07, 
LEX nr 519224; z dnia 20 marca 2009 r., I GSK 367/08, LEX nr 529257; z dnia 28 
maja 2009 r., I FSK 613/08, LEX nr 551652 oraz wyroki wojewódzkich sądów admini-
stracyjnych: w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r., V SA/Wa 2480/08, LEX nr 
564069; we Wrocławiu z dnia 2 lipca 2009 r., III SA/Wr 510/08, LEX nr 553405 i w 
Warszawie z dnia 8 lipca 2009 r., III SA/Wa 18/09, LEX nr 553372). 
11. Oznacza to, że należy odmówić stosowania § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządze-
nia w sprawie opłat za czynności adwokackie w zakresie dotyczącym odszkodowa-
nia, o którym mowa w art. 56 § 1 w związku z art. 58 k.p. Stawkę minimalną wynagro-
dzenia adwokata w takiej sprawie należy więc ustalić według § 5 rozporządzenia, 
czyli według stawki w sprawie o najbardziej zbliżonym rodzaju, a taką sprawą niewąt-
pliwie jest sprawa o przywrócenie do pracy, w której stawka minimalna wynagrodze-
nia adwokata wyznaczona jest przez § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. 
Kierując się zaprezentowanymi motywami powiększony skład Sądu Najwyż-
szego podjął uchwałę jak w sentencji i na podstawie art. 61 § 6 zdanie drugie ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) 
postanowił nadać jej moc zasady prawnej. 
========================================