I PZP 5/10

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego 
z dnia 19 stycznia 2011 r. 
I PZP 5/10 
 
Przewodniczący Prezes SN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Małgorzata 
Gersdorf (sprawozdawca, uzasadnienie), Zbigniew Hajn, Halina Kiryło, Jerzy Kuźniar 
(sprawozdawca), Zbigniew Myszka, Romualda Spyt. 
 
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej Piotra Wi-
śniewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy z po-
wództwa Franciszka P. przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego „B.” SA w R. o 
odszkodowanie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem 
Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2010 r. [...] do rozstrzygnięcia powiększonemu 
składowi Sądu Najwyższego 
 
„Czy roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej emerytury 
wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy oraz niewyda-
nia zaświadczenia o pracy górniczej ulega przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 
k.p.?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Roszczenie o odszkodowanie z tytułu otrzymywania niższej emerytury 
wskutek wydania przez pracodawcę niewłaściwego świadectwa pracy oraz 
niewydania zaświadczenia o pracy górniczej przedawnia się na podstawie art. 
291 § 1 k.p. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Przedstawione przez Sąd Najwyższy w składzie zwykłym postanowieniem z 
10 sierpnia 2010 r. [...] zagadnienie wyłoniło się w sprawie z powództwa Franciszka 
P. przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego „B.” SA w R. o odszkodowanie przy 
rozpoznawaniu skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-

 
2
Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim z 24 listopada 
2009 r. [...] oddalającego apelację tej samej strony od wyroku Sądu Rejonowego-
Sądu Pracy w Bełchatowie z dnia 26 czerwca 2009 r. [...].  
 
Stan sprawy przedstawiał się następująco. Powód pracował u pozwanego od 
1 grudnia 1974 r. do 30 grudnia 1996 r. w charakterze elektromontera. Stosunek 
pracy ustał za porozumieniem stron. Pozwany nie zakwalifikował pracy powoda jako 
pracy górniczej. Od rozwiązania stosunku pracy powód pobierał emeryturę. W dniu 
15 maja 2008 r. powołana przez pozwanego komisja weryfikacyjna ustaliła, że w 
okresie od 7 czerwca 1977 r. do 30 grudnia 1996 r. powód wykonywał pracę górniczą 
w wymiarze półtorakrotnym, bezpośrednio na przodku jako rzemieślnik. Na tej pod-
stawie Spółka w dniu 9 października 2008 r. wystawiła nowe świadectwo pracy, w 
którym wskazała, że od 1 stycznia 1975 r. do 6 czerwca 1977 r. powód wykonywał 
pracę jako elektromonter na odkrywce, zaś od 7 czerwca 1977 r. do 30 grudnia 1996 
r. wykonywał pracę górniczą na stanowisku rzemieślnika w przodku zaliczaną w 
wymiarze półtorakrotnym. Takie same informacje pracodawca zamieścił w świadec-
twie pracy górniczej z dnia 9 października 2008 r. Na podstawie wskazanych doku-
mentów powód złożył w organie rentowym wniosek o ponowne ustalenie emerytury. 
Decyzją z dnia 19 stycznia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z. 
przyznał powodowi emeryturę górniczą z uwzględnieniem przeliczników 1,2 i 1,8 oraz 
wyrównał świadczenie od dnia 1 października 2008 r. Różnica między wysokością 
emerytury górniczej obliczonej z uwzględnieniem wyżej wymienionych przeliczników 
w stosunku do emerytury pobranej przez powoda w okresie od lutego 1999 r. do 
września 2008 r. wyniosła 47.232,96 zł.  
 
Orzekający w pierwszej instancji Sąd Rejonowy przyjął, że pozwany wadliwie 
określił rodzaj pracy powoda, wskutek czego nie uzyskał on emerytury w maksymal-
nej możliwej wysokości. Wysokość szkody została w postępowaniu wykazana. Po-
zwany uchybił obowiązkom wynikającym z art. 97 k.p. oraz art. 125 ustawy z dnia 17 
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 
153, poz. 1227 ze zm.). Wbrew jego twierdzeniom powód nie dysponuje w pierwszej 
kolejności roszczeniem o odszkodowanie względem organu rentowego. Pozwany 
odpowiada w tym przypadku na zasadzie art. 471 k.c., przy czym roszczenie nie wy-
nika ze stosunku pracy, albowiem jego podstawą nie jest art. 99 k.p. Rozstrzygający 
w drugiej instancji Sąd Okręgowy potwierdził prawidłowość rozumowania Sądu Rejo-

 
3
nowego. Uznał, że skoro roszczenie ma za podstawę normy prawa cywilnego, to i 
przedawnienie należy oceniać według tych samych reguł.  
 
W postanowieniu z 10 sierpnia 2010 r. skład pytający Sądu Najwyższego 
wskazał na dotychczasowe orzecznictwo, w świetle którego podstawa prawna rosz-
czenia ma determinować przedawnienie. Podniósł jednak, że art. 471 k.c. jako pod-
stawa odpowiedzialności pozostaje niesamodzielny. Nie wynika z tego przepisu od-
powiedzialność za niewykonanie skonkretyzowanych obowiązków, stanowi on jedy-
nie ogólną ramę odpowiedzialności. Wybór terminu przedawnienia wymaga 
uwzględnienia kompletnej podstawy materialnoprawnej. Obowiązki w zakresie wyda-
nia świadectwa pracy stanowią bez wątpienia obowiązki kontraktowe i to uregulowa-
ne w Kodeksie pracy. W związku z tym roszczenie odszkodowawcze wynikające z 
niewłaściwego wykonania tych obowiązków przedawniać się powinno w terminie 
określonym w art. 291 k.p. Sąd Najwyższy wskazał także, że doszło do zmiany re-
gulacji prawa ubezpieczeń społecznych kreujących obowiązki pracodawcy związane 
z przejściem pracownika na emeryturę. Uprzednio obowiązująca ustawa z dnia 14 
grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, 
poz. 267 ze zm. - zwana u.z.e.p.) kreowała w art. 97 ust. 1 pkt 2 odpowiedzialność 
cywilnoprawną pracodawcy, jeśli wskutek niewykonania obowiązków wynikających z 
jej art. 96 ust. 1 i 2 pracownik (lub pozostali po nim członkowie rodziny) poniósł 
szkodę. Odesłanie do przepisów prawa cywilnego oznaczało wówczas także odesła-
nie do cywilnoprawnego unormowania przedawnienia. Zmiana regulacji prawnej 
(ustanowienie art. 125 i 125a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z 
FUS) spowodowała zmianę stanu prawnego z uwagi na brak norm odpowiadających 
art. 97 ust. 1 pkt 2 u.z.e.p. Mimo istnienia w dalszym ciągu obowiązków obejmują-
cych między innymi wydanie zaświadczenia o pracy w warunkach szczególnych, 
uchybienie tym obowiązkom zdaniem Sądu Najwyższego uzasadnia odpowiedzial-
ność kontraktową pracodawcy, wobec czego roszczenie odszkodowawcze przedaw-
nia się w terminie wynikającym z art. 291 k.p. 
 
Sąd Najwyższy w składzie powiększonym zważył, co następuje: 
 
Przedstawione zagadnienie prawne ujawnia szereg niezwykle istotnych mię-
dzygałęziowych problemów prawnych. Obejmuje bowiem wzajemne zależności mię-
dzy prawem pracy a prawem cywilnym i prawem ubezpieczeń społecznych. Jego 

 
4
rozstrzygnięcie wymaga w pierwszej kolejności ustalenia stosunku obowiązków pra-
codawcy w zakresie gromadzenia dokumentacji pracowniczej i wydawania świadec-
twa pracy oraz innych zaświadczeń o pracy, do obowiązków płatnika w zakresie 
ubezpieczeń emerytalnych.  
 
W relacji między pracownikiem a pracodawcą obowiązki te określa w zakresie 
zasadniczym art. 97 k.p. wskazując na treść świadectwa pracy. W szczególności, 
stosownie do § 2 tego przepisu, w świadectwie należy podać informacje niezbędne 
do ustalenia uprawnień pracowniczych i uprawnień z ubezpieczenia społecznego. 
Szczegółowo informacje te określa wydane na podstawie art. 97 § 4 k.p. rozporzą-
dzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej 
treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. 
Nr 60, poz. 282 ze zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 tego aktu prawnego w świadectwie 
pracy, oprócz informacji określonych w art. 97 § 2 k.p., zamieszcza się informacje 
dotyczące między innymi okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub 
w szczególnym charakterze (pkt 11), przez co należy oczywiście rozumieć także 
pracę górniczą, czy na kolei. Bez wątpienia wiedza o pracy w warunkach szczegól-
nych lub szczególnym charakterze (tj. także informacje o pracy górniczej czy na ko-
lei) stanowi tego rodzaju informacje. Trafne jest jednak także twierdzenie, że obowią-
zek wydania zaświadczenia o pracy górniczej jest obowiązkiem o bardziej zasadni-
czym charakterze. Wynika tak z konieczności dbania o dobro pracownika, jak i ze 
zobowiązania do właściwego prowadzenia dokumentacji pracowniczej (art. 94 pkt 9a 
k.p.). Tak też na sprawę podstaw odpowiedzialności zapatruje się w podobnej sytu-
acji Sąd Najwyższy w wyroku z 13 października 2004 r., II PK 36/04 (OSNP 2005 nr 
8, poz. 106), uznając, że podstawę odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pra-
cownikowi wskutek odmowy poświadczenia zatrudnienia w warunkach szkodliwych 
lub w szczególnym charakterze, wynikającej z nienależytego wykonania obowiązku 
prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy i akt oso-
bowych pracownika (art. 94 pkt 9a k.p.), stanowi art. 471 k.c. w związku z art. 300 
k.p. Można zatem przyjąć, że wydanie zaświadczenie o istnieniu szczególnych oko-
liczności pracy (tj. pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, 
pracy górniczej czy na kolei) stanowi nie tylko obowiązek wydania świadectwa pracy, 
lecz jest też pochodną pracodawczego obowiązku prowadzenia dokumentacji w 
sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych (art. 94 pkt 9a k.p.). 
Niezależnie jednak od tego, czy jest to tylko obowiązek związany z wydaniem świa-

 
5
dectwa pracy, czy obowiązek szerszy, zawsze wynika on ze stosunku pracy, czyli ma 
charakter obligacyjny. 
 
Z drugiej strony z art. 125 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS 
wynika obowiązek płatnika wydawania pracownikowi lub organowi rentowemu za-
świadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości. Regulację 
tę uzupełnia i uszczegóławia art. 125a ust. 2 tej ustawy nakładając na płatnika obo-
wiązek wystawienia dokumentów (zaświadczeń) w celu udowodnienia okresów pracy 
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, okresów pracy górniczej 
oraz okresów pracy na kolei. Prezentacja regulacji prawa pracy oraz regulacji ubez-
pieczeniowej prowadzi do wniosku, że mamy tu do czynienia ze zbiegiem norm - 
zbiegiem roszczeń. Ani doktryna prawa pracy, ani doktryna prawa ubezpieczeń spo-
łecznych nie podjęły się jak dotąd analizy zagadnienia zbiegu norm, tak w obu tych 
gałęziach prawa jak i w relacjach międzygałęziowych. Twierdzenie o istnieniu zbiegu 
norm można jednak wyprowadzić posługując się ostrożną analogią z wypowiedzi 
nauki prawa cywilnego, odnoszących się do zbiegu norm w ramach tej gałęzi prawa 
(E. Łętowska: Zbieg norm w prawie cywilnym, Warszawa 2002). W opisanych rela-
cjach zachodzi tożsamość podmiotowa - pracownik i pracodawca to te same pod-
mioty, które w relacji ubezpieczeniowej opisane są jako płatnik i ubezpieczony. Toż-
samość zachodzi także między obowiązkami pracodawcy-płatnika, których wykona-
nia może domagać się pracownik-ubezpieczony. Warto jednak zwrócić uwagę, że w 
niniejszym postępowaniu nie chodzi o realizację tak ustalonego obowiązku (gdzie 
można byłoby przyznać uprawnionemu możliwość wyboru podstawy jego żądania), 
ale o odpowiedzialność z tytułu jego niewykonania. Tu jednak o zbiegu mówić już nie 
można.  
 
Normy, wynikające z art. 125 ust. 1 pkt 1 i art. 125a ust. 2 ustawy o emerytu-
rach i rentach z FUS nie zostały opatrzone przez ustawodawcę żadną sankcją. Sta-
nowią zatem w granicach prawa ubezpieczeń społecznych swoiste leges imper-
fectae. Inaczej przedstawia się sprawa w relacji pracownik-pracodawca. Pracownik 
dysponuje w jej ramach nie tylko roszczeniem o realizację obowiązku wydania sto-
sownego zaświadczenia, ale także roszczeniem odszkodowawczym wskutek jego 
niewykonania. 
 
Analogicznego roszczenia odszkodowawczego nie sposób wywieść z regulacji 
ustawy emerytalnej ani innych norm prawa ubezpieczeń społecznych. Mając zaś na 
uwadze autonomiczny charakter tej gałęzi prawa nie istnieją podstawy do sięgania 

 
6
do innych norm (np. prawa cywilnego) dla ustanowienia takiej odpowiedzialności. Nie 
stanowi to próby obniżenia wartości regulacji ubezpieczeniowej a jedynie zmusza do 
poszukiwania podstaw odpowiedzialności w stosunku podstawowym istniejącym 
między ubezpieczonym a płatnikiem. Stosunkiem takim w niniejszej sprawie będzie 
stosunek pracy.  
 
Dzięki temu ustaleniu można przejść do rozstrzygnięcia zasadniczego pro-
blemu, jaki wyłonił się w sprawie, tj. problemu relacji między podstawą prawną rosz-
czenia odszkodowawczego a terminem jego przedawnienia. Skład pytający opowia-
da się za poglądem, że termin przedawnienia wyznaczony zostaje na podstawie art. 
291 k.p., mimo iż za podstawę odpowiedzialności służy stosowany do stosunku 
pracy przepis art. 471 k.c. Odmienne stanowisko przyjął Sąd Najwyższy we wcze-
śniejszym wyroku z 25 maja 2010 r., I PK 190/09, uznając, że termin przedawnienia 
wyznacza podstawa prawna roszczenia. Skoro znajduje ono źródło w przepisach 
Kodeksu cywilnego, to i wedle reguł tego Kodeksu (art. 118 k.c.) żądanie naprawie-
nia szkody winno się przedawniać. Stanowisko takie (aczkolwiek Sąd Najwyższy w 
sprawie I PK 190/09 nie uzasadniał go w ten sposób) mogłoby znaleźć uzasadnienie 
ze względów systemowych. Normy prawa cywilnego o odpowiedzialności (w tym 
kontraktowej) stanowią pewien zamknięty zbiór, w ramach którego regulowane są nie 
tylko podstawy odpowiedzialności, ale także inne zagadnienia, takie między innymi 
jak roszczenia o świadczenia uboczne (np. odsetki), zasady ograniczania lub wyłą-
czania odpowiedzialności, czy wreszcie zasady przedawnienia. Taki kształt norma-
tywny stanowi wyraz przemyślanego założenia ustawodawcy. Może się zatem wy-
dawać, że rozbijanie tego zamysłu przez korzystanie jedynie z niektórych regulacji 
Kodeksu cywilnego stanowi działanie nieuprawnione. 
 
Takie stanowisko mogłoby znaleźć uzasadnienie także przy uwzględnieniu 
zasad stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunków pracy. Zgodnie z art. 
300 k.p. może to nastąpić jedynie w sprawach nieunormowanych przepisami prawa 
pracy oraz odpowiednio, jeśli nie jest to sprzeczne z zasadami prawa pracy. Kluczo-
wa pozostaje ocena, w jakim zakresie sprawa odpowiedzialności pracodawcy za 
wady w procesie gromadzenia dokumentacji pracowniczej, prowadzące do niewyda-
nia odpowiedniego zaświadczenia na potrzeby uprawnień emerytalnych, została ure-
gulowana przepisami prawa pracy. Chodzi tu o nadanie właściwego znaczenia poję-
ciu „sprawy”, które może być rozumiane nie tylko (językowo) jako problem do roz-
strzygnięcia, ale także jako instytucja prawna. Powstaje pytanie, czy jako instytucję 

 
7
należy rozumieć całą odpowiedzialność kontraktową, czy też można i należy od-
dzielnie traktować instytucję przedawnienia.  
Pojęciu „sprawy” poświęca się w piśmiennictwie z zakresu art. 300 k.p. sto-
sunkowo najmniej miejsca. Jego szeroką analizę przeprowadził ostatnio K. Ślebzak 
(Uzupełniająca odpowiedzialność pracodawcy z tytułu wypadków przy pracy i chorób 
zawodowych, PiZS 2009 nr 11, s. 5) odrzucając pogląd, iż chodzi tu o sprawę w zna-
czeniu procesowym i przyjmując, że pojęciu temu nadać wypada słownikowe zna-
czenie „zespołu okoliczności będących przedmiotem zainteresowania” w sytuacji, w 
której jeden podmiot formułuje wobec drugiego określone żądania. Wydaje się to od-
powiadać wyrażonemu przez J. Skoczyńskiego (w: M. Gersdorf, K. Rączka, J. Sko-
czyński: Kodeks pracy. Komentarz, pod red. Z. Salwy, Warszawa 2004, s. 885) po-
glądowi, iż „stan sprawy nieuregulowanej w prawie pracy występuje wówczas, gdy 
określona sytuacja faktyczna doniosła prawnie lub pewien wycinek takiej sytuacji nie 
znajduje rozstrzygnięcia w normach prawa pracy”. Chodzi zatem o ocenę nie tyle 
konkretnego stanu faktycznego ile także stanu prawnego. W ten sposób patrzy na 
sprawę W. Masewicz (w: Kodeks pracy. Komentarz, pod red. J. Jończyka, Warszawa 
1977, s. 835) wskazując, że warunek nieuregulowania „można uznać za spełniony, 
gdy w całym systemie prawa pracy brak jest w ogóle określonej instytucji prawnej, 
bądź nie ma przepisów dotyczących określonej sprawy”. Niemal identycznie odnosi 
się do sprawy K. Roszewska (w: Stosowanie przepisów kodeksu cywilnego do sto-
sunku pracy, Warszawa 2004, maszynopis rozprawy doktorskiej w posiadaniu Bi-
blioteki WPiA UW) argumentując, iż „przepisy k.c. mają posiłkowe zastosowanie 
wtedy, gdy w prawie pracy nie ma ani przepisu, który by normował dane zagadnienie 
wprost, w ramach instytucji prawnej, w skład której to zagadnienie wchodzi, ani prze-
pisu, który odnosiłby się do podobnego stanu faktycznego” (s. 88, podobnie s. 100). 
W świetle powyższych uwag należałoby przyjąć, że o sprawie nieuregulowa-
nej przepisami prawa pracy możemy mówić jedynie w zakresie podstawy odpowie-
dzialności i stosować w związku z tym art. 471 k.c. Natomiast z uwagi na istnienie 
unormowań art. 291 i nast. k.p. w zakresie przedawnienia, kwestie te są uregulo-
wane w prawie pracy i nie ma podstaw do sięgania do art. 117 i nast. k.c. Warto za-
uważyć, że w piśmiennictwie poświęconym przedawnieniu roszczeń w prawie pracy 
jedynie wyjątkowo dopuszczane jest stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego o 
przedawnieniu. D. Duda (Przedawnienie roszczeń w prawie pracy, Warszawa 2007, 
s. 51 - 91) analizując roszczenia ze stosunku pracy jako przedmiot przedawnienia 

 
8
dopuszcza zastosowanie art. 117 k.c. jedynie do roszczeń niemajątkowych o 
ochronę dóbr osobistych wskazując, że nie podlegają one przedawnieniu. Autor ten 
nie rozważał kwestii roszczeń o odszkodowanie związane z wadliwym prowadzeniem 
dokumentacji pracowniczej. Z kolei A. Surynt-Skorupa (Przedawnienie roszczeń w 
prawie stosunku pracy, Warszawa 2009, maszynopis rozprawy doktorskiej w biblio-
tece INP PAN, str. 65-68) staje na stanowisku o konieczności stosowania regulacji 
art. 291 i nast. k.p. do wszystkich roszczeń ze stosunku pracy oraz z nim związanych 
z uwagi na specyfikę prawa pracy. Z poglądów tej autorki (stanowczo podkreśla ona 
pomocniczy charakter stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do stosunku pracy) 
można wywieść wniosek, że okresy przedawnienia stanowią sprawę unormowaną 
przepisami prawa pracy.  
Tytułem uzupełnienia można dodać, że w literaturze komentarzowej do Ko-
deksu pracy, o ile często sporo miejsca poświęca się omówieniu przykładów przepi-
sów Kodeksu cywilnego stosowanych do stosunku pracy, o tyle nie spotyka się 
stwierdzenia, że należałoby stosować w niektórych przypadkach przepisy o 
przedawnieniu (art. 117 i nast. k.c.). Argument taki (o charakterze a contrario) sam z 
siebie pozostaje słaby, natomiast może z pewnością uzupełnić powyżej zaprezento-
wany wywód, z którego wynika, że nie ma miejsca na stosowanie przepisów Kodek-
su cywilnego o przedawnieniu do stosunku pracy. Aprobowane jest natomiast w pi-
śmiennictwie stosowanie art. 4421 k.c. (uprzednio 442 k.c.) w zakresie przedawnienia 
roszczeń wywodzonych z podstaw deliktowych. Stanowi to odzwierciedlenie judyka-
tury Sądu Najwyższego (szeroko przywołuje ją Sąd Najwyższy w wyroku w sprawie I 
PK 190/09), która dotyczy - co trzeba stanowczo podkreślić - roszczeń o podstawach 
deliktowych. Nie można się zatem powoływać na ten dorobek judykatury w zakresie 
roszczeń kontraktowych, z jakimi mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu. 
Uzupełniająco można stwierdzić (podnosi to trafnie skład pytający), że stosowanie 
art. 4421 k.c. w zakresie roszczeń deliktowych co do zasady, z uwagi na główny - 3 
letni - termin przedawnienia pozostaje komplementarne względem regulacji Kodeksu 
pracy o przedawnieniu. Nie ma zatem tym bardziej podstaw do stosowania przepi-
sów Kodeksu cywilnego (art. 117 k.c. i nast. z terminem 10 letnim) d przedawnienia 
roszczeń z tytułu niewykonania zobowiązania ze stosunku pracy.  
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, Sąd Najwyższy podjął wyżej 
sformułowaną uchwałę.  
========================================