I PZP 4/10

Sąd Najwyższy2010-05-25
SNPracyprawo pracyWysokanajwyższy
nauczyciel akademickipensum dydaktycznegodziny ponadwymiaroweczas określonywynagrodzenieSąd Najwyższyszkolnictwo wyższeprawo pracy

Sąd Najwyższy orzekł, że nauczyciel akademicki zatrudniony na część roku akademickiego ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, obliczane proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, a wynagrodzenie to staje się wymagalne z dniem ustania stosunku pracy.

Sprawa dotyczyła prawa nauczyciela akademickiego, zatrudnionego na jeden semestr, do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że pensum dydaktyczne powinno być obliczane proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, a nie rocznie. W przypadku przekroczenia tak ustalonego pensum, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe staje się wymagalne z dniem ustania stosunku pracy, co zapewnia równe traktowanie pracowników zatrudnionych na czas określony.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 maja 2010 r. rozstrzygnął zagadnienie prawne dotyczące wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe nauczycieli akademickich zatrudnionych na czas określony, obejmujący tylko część roku akademickiego. Sprawa dotyczyła Sławomira M., który był zatrudniony na jeden semestr i domagał się wynagrodzenia za godziny dydaktyczne przekraczające pensum proporcjonalne do okresu jego zatrudnienia. Sąd Najwyższy uznał, że pensum dydaktyczne nauczyciela akademickiego zatrudnionego na część roku akademickiego powinno być obliczane proporcjonalnie do okresu trwania zatrudnienia (pro rata temporis), zgodnie z zasadą równego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i nieokreślony, a także z dyrektywą UE dotyczącą pracy na czas określony. Sąd podkreślił, że stosowanie rocznego pensum do pracownika zatrudnionego na pół roku byłoby dyskryminujące. Ponadto, Sąd Najwyższy orzekł, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe staje się wymagalne z dniem ustania stosunku pracy, a nie dopiero po zakończeniu całego roku akademickiego, co jest zgodne z ogólnymi zasadami prawa pracy dotyczącymi wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, nauczyciel akademicki zatrudniony na część roku akademickiego ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, obliczone proporcjonalnie do okresu zatrudnienia.

Uzasadnienie

Pensum dydaktyczne powinno być obliczane proporcjonalnie do okresu zatrudnienia, aby zapewnić równe traktowanie pracowników zatrudnionych na czas określony i nieokreślony. Stosowanie rocznego pensum do pracownika zatrudnionego na część roku jest dyskryminujące.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Sławomir M.osoba_fizycznapowód
Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Ł.instytucjapozwany

Przepisy (8)

Główne

u.s.w. art. 101 § ust. 2 - 4

Ustawa o szkolnictwie wyższym

Wymiar pensum dydaktycznego nauczyciela akademickiego, który został zatrudniony tylko na część roku akademickiego, oblicza się proporcjonalnie do okresu trwania zatrudnienia.

Pomocnicze

u.s.w. art. 124

Ustawa o szkolnictwie wyższym

W sprawach wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy.

k.p. art. 151(6)

Kodeks pracy

Zasada rozliczania czasu pracy pracownika, który nie przepracował całego okresu rozliczeniowego, proporcjonalnie do przepracowanego okresu (pro rata temporis).

k.p. art. 183a § § 1

Kodeks pracy

Przejmuje do polskiego porządku prawnego standardy europejskie dotyczące równego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony.

k.c. art. 354 § § 1

Kodeks cywilny

Obowiązek dołożenia należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania, które winno być wykonane zgodnie z jego celem społeczno - gospodarczym.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Reguła generalna prawa pracy dotycząca wypłaty wynagrodzenia za pracę wykonaną.

k.p. art. 22

Kodeks pracy

Cel społeczno - gospodarczy nawiązania stosunku pracy i jego realizacji jest niewątpliwie zatrudnienie za wynagrodzeniem.

k.p. art. 85 § § 4

Kodeks pracy

Składniki wynagrodzenia za pracę przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż jeden miesiąc wypłaca się z dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pensum dydaktyczne powinno być obliczane proporcjonalnie do okresu zatrudnienia nauczyciela akademickiego zatrudnionego na część roku akademickiego. Stosowanie rocznego pensum do pracownika zatrudnionego na część roku jest dyskryminujące i narusza zasadę równego traktowania. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe staje się wymagalne z dniem ustania stosunku pracy.

Odrzucone argumenty

Pensum dydaktyczne jest ustalane na rok akademicki i nie może być rozliczane w krótszych okresach. Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe dla pracownika zatrudnionego na część roku akademickiego jest wypłacane dopiero po zakończeniu całego roku akademickiego.

Godne uwagi sformułowania

Wymiar pensum dydaktycznego nauczyciela akademickiego, który został zatrudniony tylko na część roku akademickiego, oblicza się proporcjonalnie do okresu trwania zatrudnienia. W razie przekroczenia tak ustalonego pensum wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe staje się wymagalne w dniu ustania stosunku pracy. Zastosowanie zasady pro rata temporis do obliczenia liczby godzin pensum dydaktycznego nauczyciela akademickiego staje się konieczne także - a może przede wszystkim - ze względu na konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i zapewnienie równego traktowania i niedyskryminacji pracowników zatrudnionych na czas określony w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na czas nieokreślony. Tak jak wskazano ustawa o szkolnictwie wyższym nie reguluje wszystkich zagadnień związanych z czasem pracy pracownika - nauczyciela akademickiego. Zgodnie z art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym w sprawach wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych w ustawie, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy.

Skład orzekający

Romualda Spyt

przewodniczący

Małgorzata Gersdorf

sprawozdawca

Zbigniew Myszka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie pensum dydaktycznego i wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe dla nauczycieli akademickich zatrudnionych na czas określony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nauczycieli akademickich zatrudnionych na część roku akademickiego w uczelniach (publicznych i niepublicznych) w kontekście przepisów o szkolnictwie wyższym i prawie pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie dotyczy ważnej kwestii równego traktowania pracowników i praktycznych aspektów rozliczania czasu pracy w specyficznym sektorze edukacji wyższej, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców.

Nauczyciel akademicki na część roku? Sąd Najwyższy wyjaśnia, jak liczyć pensum i kiedy należy się wynagrodzenie za nadgodziny!

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 25 maja 2010 r. 
I PZP 4/10 
 
Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf 
(sprawozdawca), Zbigniew Myszka. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2010 r. sprawy z 
powództwa Sławomira M. przeciwko Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i 
Zarządzania w Ł. o wynagrodzenie za pracę, na skutek zagadnienia prawnego prze-
kazanego postanowieniem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-
nych w Łodzi z dnia 17 grudnia 2009 r. [...] 
 
„1. Czy w świetle art. 101 i art. 102 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o 
szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) nauczyciel akademicki zatrud-
niony w niepublicznej uczelni ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymia-
rowe w sytuacji gdy był zatrudniony na cały etat w oparciu o umowę o pracę na czas 
określony wyłącznie na jeden semestr roku akademickiego, zaś w umowie oznaczo-
ne zostało pensum dydaktyczne obliczane rocznie, przy czym nauczyciel ten w cza-
sie trwania stosunku pracy przeprowadził więcej niż połowę godzin dydaktycznych 
ustalonych w ramach tego pensum? 
2. w przypadku pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie, "czy nauczyciel 
ten ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe bezpośrednio po 
ustaniu stosunku pracy, czy też dopiero po zakończeniu całego roku akademic-
kiego?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Wymiar pensum dydaktycznego nauczyciela akademickiego, który został 
zatrudniony tylko na część roku akademickiego, oblicza się proporcjonalnie do 
okresu trwania zatrudnienia (art. 101 ust. 2 - 4 ustawy z dnia 12 września 1990 
r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. z 1990 r. Nr 65, poz. 385 ze zm. w związku z 
art. 124 tej ustawy). W razie przekroczenia tak ustalonego pensum wynagro-

 
2
dzenie za godziny ponadwymiarowe staje się wymagalne w dniu ustania sto-
sunku pracy. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Łodzi postanowieniem z 17 grudnia 2009 r. [...] wydanym w sprawie z 
powództwa Sławomira M. przeciwko Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i 
Zarządzania w Ł. o wynagrodzenie za pracę, przedstawił Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne budzące poważne wątpliwości: „1. 
Czy w świetle art. 101 i art. 102 ustawy z 2 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym 
(Dz.U. Nr 65 poz. 385 ze zm.) nauczyciel akademicki zatrudniony w niepublicznej 
uczelni ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w sytuacji, gdy był 
zatrudniony na cały etat w oparciu o umowę o pracę na czas określony wyłącznie na 
jeden semestr roku akademickiego, zaś w umowie oznaczone zostało pensum dy-
daktyczne obliczane rocznie, przy czym nauczyciel ten w czasie trwania stosunku 
pracy przeprowadził więcej niż połowę godzin dydaktycznych ustalonych w ramach 
tego pensum ?; 2. W przypadku pozytywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie: czy 
nauczyciel ten ma prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe bezpo-
średnio po ustaniu stosunku pracy, czy też dopiero po zakończeniu całego roku aka-
demickiego?” 
Przedstawione zagadnienia wyłoniły się w sprawie z powództwa Sławomira M. 
przeciwko Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania w Ł. o wyna-
grodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych. Stan sprawy przedstawia się 
następująco. Powód Sławomir M. został zatrudniony w pozwanej Społecznej Wyż-
szej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania w Ł. na stanowisku dydaktycznym 
szkoły wyższej - trenera sportowego - instruktora na podstawie umowy o pracę na 
czas określony od 1 października 2005 r. do 28 lutego 2006 r. (pierwszy semestr 
roku akademickiego 2005/2006) w pełnym wymiarze czasu pracy. Pensum dydak-
tyczne powoda zostało ustalone w wymiarze 540 godzin obliczeniowych w ciągu roku 
akademickiego, zgodnie z art. 101 ust. 4 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkol-
nictwie wyższym oraz wewnętrznymi przepisami pozwanej uczelni. Miesięczne wy-
nagrodzenie za pracę powoda zostało ustalone w wysokości 1.200 zł. Powód w po-
zwie dochodził wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przekraczające pensum, 

 
3
które byłoby proporcjonalne do okresu zatrudnienia powoda, a więc za godziny zajęć 
dydaktycznych przekraczające liczbę 270 godzin obliczeniowych. Sąd Rejonowy-Sąd 
Pracy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi wyrokiem z dnia 8 lipca 2009 r. [...] oddalił po-
wództwo.  
W okresie, w którym powód był zatrudniony, stosunki pracy nauczycieli aka-
demickich normowała ustawa z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. 
Nr 65, poz. 385, ze zm.). Ustawa z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym 
(Dz.U. Nr 164, poz. 1365, ze zm.) weszła w życie z dniem 1 września 2005 r., ale 
przepisy działu III tej ustawy, zatytułowanego „Pracownicy uczelni” (art. 107 - 158) 
weszły w życie w większości z dniem 1 września 2006 r., a dla kilku przepisów został 
ustalony późniejszy termin wejścia w życie - 1 stycznia 2007 r.  
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, oddalając powódz-
two, stwierdził, że zgodnie z art. 101 ustawy o szkolnictwie wyższym z 1990 r. wy-
miar pensum dydaktycznego jest ustalany dla okresu obejmującego rok akademicki. 
Nie może więc wystąpić przekroczenie pensum dydaktycznego w okresie krótszym 
od roku akademickiego. Dopiero w przypadku przekroczenia rocznego wymiaru pen-
sum dydaktycznego powstaje roszczenie pracownika o dodatkowe wynagrodzenie za 
godziny ponadwymiarowe i to niezależnie od tego, czy pracownik jest zatrudniony na 
część roku akademickiego, czy też na cały rok akademicki. Powód w okresie zatrud-
nienia nie przekroczył ustalonego pensum dydaktycznego 540 godzin obliczeniowych 
rocznie. 
Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy dla Łodzi 
Śródmieścia w Łodzi, zaskarżając ten wyrok w całości i wnosząc o jego zmianę 
przez uwzględnienie powództwa.  
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, rozpatrując 
apelację powoda, uznał, że w sprawie występuje zagadnienie prawne budzące po-
ważne wątpliwości i przedstawił to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż-
szemu w dwóch powołanych na wstępie pytaniach prawnych, zamieszczonych w 
postanowieniu z 17 grudnia 2009 r.  
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wskazał w 
uzasadnieniu pytań prawnych, że istnieją poważne wątpliwości co do określenia i 
rozliczenia powodowi pensum dydaktycznego, czyli 540 godzin obliczeniowych rocz-
nie, w sytuacji gdy od początku było wiadomo, iż stosunek pracy zostaje nawiązany 
wyłącznie na jeden semestr roku akademickiego. Wysokość pensum dydaktycznego 

 
4
została określona na maksymalnym poziomie, bez żadnego odniesienia się do czasu 
trwania stosunku pracy. W ocenie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Łodzi możliwe są dwa stanowiska w powyższej kwestii. Jedno zapre-
zentowane przez Sąd pierwszej instancji, zgodnie z którym jeśli pensum dydaktyczne 
jest określane na rok akademicki, to rozliczenie godzin dydaktycznych może nastąpić 
dopiero po zakończeniu danego roku akademickiego (niezależnie od tego, czy pra-
cownik jest zatrudniony na cały rok akademicki, czy na jego część) i wówczas za go-
dziny przekraczające ustalone pensum przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Dru-
gie, do którego przychyla się Sąd Okręgowy, w myśl którego przy rozpatrywaniu in-
stytucji godzin ponadwymiarowych nauczycieli akademickich nie można abstrahować 
od czasu trwania umowy o pracę. Niedopuszczalne i sprzeczne z prawem jest, zda-
niem Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wyzna-
czenie nauczycielowi akademickiemu rocznego pensum dydaktycznego, gdy został 
on zatrudniony jedynie na pół roku akademickiego. W ustawie o szkolnictwie wyż-
szym nie ma przepisów regulujących obliczanie pensum dydaktycznego dla krót-
szych okresów od roku akademickiego. Nie można jednak z tego wyprowadzać 
wniosku, że nauczycielowi akademickiemu zatrudnionemu na jeden semestr nie 
przysługuje wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe w sytuacji, gdy prowadził 
zajęcia dydaktyczne przez większą liczbę godzin obliczeniowych od połowy liczby 
godzin obliczeniowych rocznego pensum dydaktycznego. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy 
i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyraził również przekonanie, że rozliczenie go-
dzin zajęć dydaktycznych powinno następować bezpośrednio po zakończeniu sto-
sunku pracy i pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za godziny ponadwymia-
rowe niezwłocznie po ustaniu stosunku pracy.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Pierwsze zagadnienie przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Okrę-
gowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi sprowadza się do konieczności 
udzielenia odpowiedzi na pytanie, jak należy obliczać liczbę godzin obliczeniowych 
obowiązkowego pensum nauczyciela akademickiego zatrudnionego na jeden se-
mestr, gdy zgodnie z art. 101 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym 
wymiar obowiązującego pensum dydaktycznego został ustalony dla okresu rozlicze-
niowego wynoszącego rok akademicki. Dla rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia 

 
5
prawnego jest przy tym obojętna okoliczność, czy chodzi o niepubliczną szkołę wyż-
szą, czy też o publiczną szkołę wyższą. Dokonanie ustalenia, ile wynosi w takiej sy-
tuacji obowiązkowe pensum dydaktyczne nauczyciela akademickiego, pozwala już 
bez żadnych trudności na ocenę, że godziny przepracowane ponad to obowiązkowe 
pensum są godzinami ponadwymiarowymi i przysługuje za nie dodatkowe wynagro-
dzenie.  
Na wstępie wypada podnieść, że czas pracy nauczycieli akademickich został 
uregulowany w sposób szczególny w pragmatyce służbowej (ad casum w ustawie z 
12 września 1990 r.). Nie jest to jednak regulacja pełna, wykluczająca potrzebę sto-
sowania przepisów Kodeksu pracy o czasie pracy (art. 124 ustawy o szkolnictwie 
wyższym). Z mocy art. 101 ust. 1 ustawy czas pracy nauczyciela akademickiego jest 
określany zakresem jego obowiązków dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych. 
Gdy chodzi o obowiązki dydaktyczne, ustawodawca wyodrębnił czas przeznaczony 
na prowadzenie zajęć ze studentami. Nauczyciela akademickiego obowiązuje norma 
godzin obliczeniowych zajęć dydaktycznych, zwana pensum, ustalona dla okresu 
rozliczeniowego obejmującego rok akademicki. Zgodnie z art. 101 ust. 3 ustawy z 12 
września 1990 r. wymiar pensum dydaktycznego dla pracowników dydaktycznych 
zatrudnionych na stanowiskach instruktorów wynosi minimum 300 godzin oblicze-
niowych i maksimum 540 godzin obliczeniowych. Jednocześnie ustawodawca do-
puszcza zobowiązanie pracownika do prowadzenia zajęć w godzinach ponadwymia-
rowych. W ustawie o szkolnictwie wyższym nie zostały uregulowane zasady rozli-
czania godzin pensum dydaktycznego i ponadwymiarowych godzin zajęć dydaktycz-
nych w sytuacji, gdy nauczyciel akademicki jest zatrudniony tylko przez część roku 
akademickiego, stanowiącego okres rozliczeniowy dla godzin zajęć dydaktycznych. 
Nie stanowi to jednak wystarczającej podstawy do twierdzenia, że obowiązujący pra-
cownika wymiar pensum dydaktycznego jest niezależny od tego, czy zatrudnienie 
trwa przez cały rok akademicki, czy też trwa tylko przez część roku akademickiego.  
Tak jak wskazano ustawa o szkolnictwie wyższym nie reguluje wszystkich za-
gadnień związanych z czasem pracy pracownika - nauczyciela akademickiego. 
Zgodnie z art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym w sprawach wynikających ze sto-
sunku pracy, nieuregulowanych w ustawie, mają zastosowanie przepisy Kodeksu 
pracy. Zasada ta wynika także z art. 5 k.p. Sprawa rozliczenia pensum dla zatrudnio-
nych w części roku akademickiego jest taką nieunormowaną kwestią, do której nale-
ży zastosować Kodeks pracy. Regulacji tego zagadnienia wprost także brakuje w 

 
6
Kodeksie pracy z uwagi na fakt, iż czas pracy nauczycieli akademickich został unor-
mowany szczególnie i operuje się tu nieco innymi pojęciami prawnymi. Problem, 
który powstaje przy rozpatrywaniu zagadnienia przedstawionego Sądowi Najwyż-
szemu do rozpoznania, jest najbardziej zbliżony pod względem merytorycznym do 
problemu rozliczania godzin przekraczających normy czasu pracy w sytuacji rozwią-
zania stosunku pracy w trakcie okresu rozliczeniowego. Chodzi w szczególności o 
przepis art. 1516 k.p. ustalający zasadę rozliczania czasu pracy pracownika, który nie 
przepracował całego okresu rozliczeniowego, proporcjonalnie do przepracowanego 
okresu (pro rata temporis). Zastosowanie zasady pro rata temporis do obliczenia 
liczby godzin pensum dydaktycznego nauczyciela akademickiego staje się konieczne 
także - a może przede wszystkim - ze względu na konstytucyjną zasadę równości 
wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i zapewnienie równego traktowania i niedy-
skryminacji pracowników zatrudnionych na czas określony w porównaniu z pracow-
nikami zatrudnionymi na czas nieokreślony.  
Zasada ta dla stosunków pracy została potwierdzona w art. 183a § 1 k.p. , który 
to przepis przejmuje do polskiego porządku prawnego standardy europejskie. Chodzi 
tu w szczególności o dyrektywę Rady 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącą 
Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Euro-
pejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie 
Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związ-
ków Zawodowych (ETUC) (Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 3, s. 
368 i n.; Dz.Urz. WE L 175 z 10 lipca 1999 r., s. 43 i nast.). Ad casum nie ma tu jed-
nak konieczności ani potrzeby sięgania do wykładni zgodnej z prawem unijnym, gdyż 
sprawa jest wprost unormowana w prawie polskim. Można jedynie dokonywać wy-
kładni art. 183a § 1 k.p. z uwzględnieniem myśli naukowej i orzecznictwa ETS. Zgod-
nie zaś z tym orzecznictwem naruszenie zasady równego traktowania i niedyskrymi-
nacji stanowi zarówno stosowanie różnych przepisów do porównywalnych sytuacji, 
jak i - co ważne dla niniejszej sprawy - stosowanie tego samego przepisu do sytuacji 
odmiennych (zob. wyroki z 14 lutego 1995 r. w sprawie C-279/93, Schumacker, Zb. 
Orz. 1995, s. I-225, pkt 30; z 13 lutego 1996 r. w sprawie C-342/93, Gillespie i in., Zb. 
Orz. 1996, s. I-475, pkt 16; z 27 października 1998 r. w sprawie C-411/96, Boyle i in., 
Zb. Orz. 1998, s. I-6401, pkt 39; z 30 marca 2004 r. w sprawie C-147/02, Alabaster, 
Zb. Orz. 2004, s. I-3101, pkt 45). Tak zaś byłoby w sytuacji zastosowania miary pen-
sum dydaktycznego jednakowej dla zatrudnionych na cały rok akademicki i na część 

 
7
tego roku. W rzeczywistości bowiem w sytuacji, gdyby pensum dydaktyczne nauczy-
ciela akademickiego zatrudnionego na czas określony, obejmujący część roku aka-
demickiego, było równe pensum nauczyciela akademickiego zatrudnionego na czas 
nieokreślony i pracującego przez cały rok akademicki, nauczyciel akademicki zatrud-
niony na czas określony, obejmujący część roku akademickiego, otrzymywałby za 
taką samą liczbę przepracowanych godzin dydaktycznych niższe wynagrodzenie od 
nauczyciela akademickiego zatrudnionego na czas nieokreślony i pracującego przez 
cały rok akademicki. Wynagrodzenie za godziny dydaktyczne przepracowane w ra-
mach pensum nie jest wprawdzie wyodrębniane w wynagrodzeniu miesięcznym nau-
czyciela akademickiego i to wynagrodzenie obejmuje także wykonywanie obowiąz-
ków naukowych i organizacyjnych. Nauczyciel zatrudniony na część roku akademic-
kiego, który w okresie zatrudnienia wykona pensum dydaktyczne, w związku z usta-
niem zatrudnienia nie będzie otrzymywał wynagrodzenia w pozostałej części roku 
akademickiego, ale nie będzie też miał żadnych obowiązków w stosunku do praco-
dawcy. Natomiast nauczyciel zatrudniony na czas nieokreślony, który przez część 
roku akademickiego wykona przewidziane dla niego pensum dydaktyczne, będzie w 
pozostałej części roku akademickiego otrzymywał wynagrodzenie, ale też będzie 
obowiązany wykonywać obowiązki naukowe i organizacyjne. Istnienie w stosunku 
pracy nauczyciela akademickiego oprócz obowiązków dydaktycznych obowiązków 
naukowych i organizacyjnych nie może być uznane za okoliczność, która uzasad-
niałaby jednakowe traktowanie nauczycieli akademickich zatrudnionych na czas 
określony, obejmujący część roku akademickiego, oraz nauczycieli akademickich 
zatrudnionych na czas nieokreślony, gdy chodzi o wymiar obowiązkowego pensum 
dydaktycznego. Jednakowe potraktowanie nauczyciela akademickiego zatrudnione-
go na czas określony, obejmujący część roku akademickiego i nauczyciela akade-
mickiego zatrudnionego na czas nieokreślony, gdy chodzi o wymiar obowiązkowego 
pensum dydaktycznego, ustalonego ogólnie na okres obejmujący rok akademicki, 
należy zatem uznać za naruszenie zasady równego traktowania i niedyskryminacji 
pracowników zatrudnionych na czas określony w porównaniu z pracownikami za-
trudnionymi na czas nieokreślony, wyrażonej w art. 183a § 1 k.p., a także w klauzuli 4 
pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, stanowiącego 
załącznik do dyrektywy 99/70.  
Ani art. 101 ustawy z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, ani żaden 
inny przepis tej ustawy nie przesądza, że pensum dydaktyczne obowiązujące nau-

 
8
czyciela akademickiego zatrudnionego na czas określony obejmujący część roku 
akademickiego jest równe pensum dydaktycznemu obowiązującemu nauczyciela 
akademickiego zatrudnionego na czas nieokreślony i pozostającego w zatrudnieniu 
przez cały rok akademicki. Nie ma więc przepisu, który byłby sprzeczny z zasadą 
równego traktowania i niedyskryminacji pracowników zatrudnionych na czas określo-
ny w porównaniu z pracownikami zatrudnionymi na czas nieokreślony, wyrażonej w 
klauzuli 4 pkt 1 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, stano-
wiącego załącznik do dyrektywy 99/70. Zgodność regulacji prawa polskiego z pra-
wem unijnym jest zapewniona w drodze wykładni prawa polskiego. Klauzula 4 pkt 1 
porozumienia ramowego stanowiącego załącznik do dyrektywy 99/70 eliminuje bo-
wiem jedną z możliwości wykładania art. 101 ustawy o szkolnictwie wyższym, a mia-
nowicie, że pensum dydaktyczne obowiązujące nauczyciela akademickiego zatrud-
nionego na czas określony obejmujący część roku akademickiego jest równe pen-
sum dydaktycznemu obowiązującemu nauczyciela akademickiego zatrudnionego na 
czas nieokreślony i pozostającego w zatrudnieniu przez cały rok akademicki.  
Drugie pytanie Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w 
Łodzi dotyczy w istocie terminu płatności dodatkowego wynagrodzenia za godziny 
ponadwymiarowe i wymagalności roszczenia o to wynagrodzenie w sytuacji, gdy sto-
sunek pracy został rozwiązany w trakcie roku akademickiego. W art. 105 ust. 3 
ustawy o szkolnictwie wyższym został określony termin wypłaty nauczycielowi aka-
demickiemu wynagrodzenia zasadniczego, dodatku stażowego i dodatku funkcyjne-
go. Te składniki wynagrodzenia są wypłacane nauczycielowi akademickiemu mie-
sięcznie z góry. Terminy wypłaty nauczycielowi akademickiemu innych składników 
wynagrodzenia, przysługujących za okresy dłuższe niż miesiąc, w tym termin wypłaty 
dodatkowego wynagrodzenia za ponadwymiarowe godziny zajęć dydaktycznych nie 
zostały uregulowane w ustawie o szkolnictwie wyższym. Do terminów wypłaty nau-
czycielowi akademickiemu innych składników wynagrodzenia, przysługujących za 
okresy dłuższe niż miesiąc, ma zastosowanie, zgodnie z art. 124 ustawy o szkolnic-
twie wyższym, art. 85 § 4 k.p. Przepis ten stanowi: „Składniki wynagrodzenia za 
pracę przysługujące pracownikowi za okresy dłuższe niż jeden miesiąc wypłaca się z 
dołu w terminach określonych w przepisach prawa pracy”. 
 
Jak już wskazano generalnie pensum dydaktyczne nauczycieli akademickich 
rozliczane jest za rok akademicki. Stąd wymagalność dodatkowego wynagrodzenia 
za pracę ponad pensum jest związana z zakończeniem owego roku akademickiego i 

 
9
z rozliczeniem pensum. Sprawa musi jednak przedstawiać się inaczej w sytuacji za-
kończenia stosunku pracy w trakcie roku akademickiego. Pensum musi zostać rozli-
czone do końca okresu zatrudnienia i ewentualne dodatkowe wynagrodzenie z tego 
tytułu staje się wymagalne z dniem zakończenia stosunku pracy, tak jak każdy skład-
nik wynagrodzenia. Niewątpliwie dodatek za godziny ponadwymiarowe stanowi 
składnik wynagrodzenia dodatkowego nauczyciela akademickiego. Jest to składnik 
obliczany w zakresie wymiaru - stosownie do czasu trwania stosunku pracy. Regułą 
generalną prawa pracy jest to, że wynagrodzenie należy się za pracę wykonaną. Ad 
casum chodzi o pracę ponad pensum określone dla zatrudnionego na czas krótszy 
niż rok akademicki. Ze wspomnianych zasad i reguł rządzących prawem wynagro-
dzenia za pracę, a zatem z właściwości stosunku pracy wynika nakaz jego wypłaty w 
kolejnym terminie płatności wynagrodzenia (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.). 
Nakaz ten wynika także z obowiązku dołożenia należytej staranności przy wykony-
waniu zobowiązania, które winno być wykonane zgodnie z jego celem społeczno - 
gospodarczym (art. 354 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Celem społeczno - gospo-
darczym nawiązania stosunku pracy i jego realizacji jest bowiem niewątpliwie zatrud-
nienie za wynagrodzeniem (art. 22 k.p.), które nie może być odłożone w czasie. 
Przeciwna interpretacja i uznanie, że w omawianej sytuacji - rozwiązania sto-
sunku pracy - wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe dla zatrudnionego na 
część roku akademickiego będzie wypłacone dopiero po upływie całego roku aka-
demickiego, mimo że sposób ich liczenia i wymiar uzależniony jest od części roku 
akademickiego, stałaby w sprzeczności z zasadą niedyskryminacji osób zatrudnio-
nych na czas określony w zakresie wynagrodzenia (długi okres oczekiwania na 
świadczenie wzajemne ma swój negatywny wymiar ekonomiczny i w ten sposób sta-
wia w niekorzystnej sytuacji zatrudnionego na czas określony), a także - a może 
przede wszystkim - z regułą generalną wymagająca od kontrahentów wzajemnego 
rozliczenia się po wypełnieniu zobowiązania (art. 455 k.c. w związku z art. 300 k.p.). 
Z tych względów orzeczono jak w sentencji uchwały. 
========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI