I PZP 25/94

Uchwała z dnia 7 czerwca 1994 r.I PZP 25/94 Przewodnicząc SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z powództwa Lidii F. przeciwko Państwowemu Domowi Dziecka w P. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 7 czerwca 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sad Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lu- blinie postanowieniem z dnia 18 marca 1994 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c., "Czy określone w art. 10 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26.01.1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 z 1982 r. z późn. zm.) kwalifikacje niezbędne do uzyskania mianowania z mocy prawa (pkt 7 art. 10 ust. 2) przez nauczyciela zatrud- nionego nieprzerwanie przez okres 3 lat w szkole, muszą istnieć przez cały trzyletni okres jego pracy, czy wystarczy, że istnieją one w chwili upływu trzyletniego okresu zatrudnienia ?" p o d j ą ł następującą uchwałę: Warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji, którego spełnienie jest niezbędne do uzyskania przez nauczyciela mianowania z mocy prawa, musi być spełniony w momencie upływu trzyletniego okresu zatrudnienia (art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 w zw. z pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - Dz. U. Nr. 3, poz. 19 ze zm.). U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie przedsta- wił rozpatrywane zagadnienie prawne w następującym stanie faktycznym: powódka Lidia F. została w dniu 31 sierpnia 1985 r. zatrudniona w Państwowym Domu Dziecka w P. na stanowisku wychowawcy na podstawie umowy na czas określony do dnia 31 sierpnia 1986 r. Następnie co roku z powódką zawierane były kolejne umowy o pracę na czas określony, ostatnia 31 sierpnia 1993 r. do dnia 31 sierpnia 1994 r. W chwili zatrudnienia w 1985 r. powódka była absolwentką liceum ogólno- kształcącego i nie posiadała kwalifikacji do pracy w charakterze wychowawcy, 2 określonych w rozporządzeniu Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wykształcenia (Dz. U. Nr 29, poz. 206). W 1987 r. powódka ukończyła studium ped- agogiczne, uzyskała w ten sposób kwalifikacje pedagogiczne i powinna uzyskać mi- anowanie z mocy prawa, którego jednak nie otrzymała. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Puławach wyrokiem z dnia 27 października 1993 r., [...], oddalił powództwo o potwierdzenie, że strony łączy stosunek pracy z mian- owania, uznając, że roszczenie powódki uległo przedawnieniu, a nadto że powódka w świetle aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczyci- eli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433) nie posiada kwalif- ikacji do zajmowania stanowiska wychowawcy w Domu Dziecka. Sąd Wojewódzki przedstawiając zagadnienie prawne wyraził pogląd, że prze- pis art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela może być różnie interpretowany. Można bowiem twierdzić, że dla uzyskania mianowania z mocy prawa wymagane kwalifikacje nauczyciel musi posiadać przez cały trzyletni okres zatrudnienia w szkole lub, że kwalifikacje te musi mieć jedynie w momencie upływu tego okresu. Prokurator na rozprawie przed Sądem Najwyższym wnosił o podjęcie uch- wały, że warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji dla uzyskania przez nauczyciela mianowania z mocy prawa, powinien być spełniony w dniu upływu trzyletniego okresu zatrudnienia. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 sierpnia 1982 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczy- cieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wykształcenia (Dz. U. Nr 29, poz. 206), obowiązującego w momencie podjęcia przez powódkę pracy, kwalifikacje do prowadzenia zajęć wychowawczych w domach dziecka posiadała osoba, która miała kwalifikacje do nauczania w szkołach podstawowych lub średnich i ukończyła studium pedagogiczne z zakresu opieki nad dzieckiem. Zgodnie więc z § 3 tego rozporządzenia kwalifikacje te miała osoba, która ukończyła studia wyższe z przygotowaniem pedagogicznym albo studia wyższe bez tego przygotowania i studium pedagogiczne, a w terminie do dnia 31 sierpnia 1990 r. uzyskać można było je również przez uzyskanie świadectwa dojr- załości i ukończenie studium pedagogicznego. Wymogów tych powódka nie spełniała w chwili podjęcia zatrudnienia i uzyskała potrzebne kwalifikacje w momen- 3 cie ukończenia studium pedagogicznego czyli w 1987 r. Mimo zmian w przepisach dotyczących wymogów kwalifikacyjnych powódka spełniała by te wymogi, gdyby w trakcie obowiązywania tego rozporządzenia uzyskała mianowanie. Taka regulacja została bowiem wprowadzona w przepisach § 20 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 maja 1989 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wykształcenia (Dz. U. Nr 34, poz. 189) i § 12 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudniać nauczycieli nie mających wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433). Zgodnie z tymi przepisami nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie tych rozporządzeń, którzy spełniali wymagania kwalifikacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów oraz uzyskali mianowanie, posiadają bowiem dalej kwalifikacje w rozumieniu przepisów tych rozporządzeń. Powódka nie została mianowana z mocy aktu mianowania dlatego należy rozważyć czy w okresie obowiązywania cyt. rozporządzenia z dnia 24 sierpnia 1982 r. uzyskała mianowanie z mocy prawa. Mogła je natomiast uzyskać tylko wówczas, gdyby przyjąć, że warunek posiadania odpowiednich kwalifikacji, wymagany dla uz- yskania takiego mianowania należy spełniać jedynie w dacie upływu trzyletniego okresu zatrudnienia, a nie jest potrzebne spełnianie tego warunku przez cały ten okres. Trzyletni okres zatrudnienia powódki upływał bowiem w 1988 r. i wówczas powódka posiadała wymagane kwalifikacje. Natomiast trzy lata od uzyskania przez powódkę kwalifikacji upływały w 1990 r. i wówczas już powódka nie spełniała ogól- nych wymogów kwalifikacyjnych, a można by uznać, że je spełnia tylko pod warunki- em wcześniejszego uzyskania mianowania. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zm.) stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie mianowania lub umowy o pracę. Przez mianowanie stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się, jeżeli: 1) posiada on obywatelstwo polskie, 2) pełną zdolność do czynności prawnych, 3) korzysta z praw publicznych, 4) nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne lub o ubezwłasnowolnienie, 5) posiada wyma- gane kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska, 6) może być zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony i 7) bezpośrednio przed mianowaniem wykonywał nieprzerwanie, przez co najmniej dwa lata, w pełnym wymiarze zajęć, pracę pedagogiczną w szkole lub pracę dydaktyczną na stanowisku nauczyciela akademickiego, która została pozytywnie oceniona lub 8) ponownie podejmuje pracę w zawodzie nauczycielskim, jeżeli poprzednio był nauczycielem mianowanym, a przerwa nie przekraczała 5 lat, a w wypadku dłuższej przerwy - jeżeli wykonywał w 4 tym okresie pracę nauczyciela. Według art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. drugie Karty Nauczyciela jeżeli w okresie trzech lat nieprzerwanej pracy w szkole licząc od dnia zatrudnienia nie dopełniono obowiązku oceny pracy nauczyciela, a spełnia on pozostałe warunki do mianowania, uzyskuje mianowanie z mocy prawa, przy czym datą nawiązania stosunku pracy z mianowania w tym trybie jest data upływu okresu trzyletniego (art. 13 Karty Nauczyciela). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 ma- ja 1993 r., I PZP 14/93, OSNCP 1993 z. 11 poz. 189, uzyskanie przez nauczyciela mianowania z mocy prawa oznacza, iż jego stosunek pracy - po spełnieniu warunków przewidzianych w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela przekształca się w stosunek pracy z mianowania i szkoła ma obowiązek wydania nauczycielowi pisemnego potwierdzenia, że uzyskał on takie mianowanie. Zawarcie z nauczy- cielem umowy o pracę, bez względu na jej rodzaj, mimo iż uzyskał on mianowanie z mocy prawa, oznacza nawiązanie z nim stosunku pracy z mianowania, chyba że zachodzą okoliczności, w których przewidziane jest zawieranie z nauczycielem umowy o pracę. W sytuacji opisanej w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela skutek prawny polegający na przekształceniu się stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę w stosunek pracy z mianowania następuje automatycz- nie, niezależnie od tego, czy nauczycielowi wręczony zostanie akt mianowania. Z woli ustawodawcy sam upływ terminu trzech lat rodzi skutek materialnoprawny. Pisemne potwierdzenie tego faktu ma znaczenie tylko deklaratoryjne, przy czym wydanie określonego pisma jest celowe, gdyż umożliwia uniknięcie wątpliwości, z jakim dniem nauczyciel stał się mianowanym z mocy prawa. Odpowiednie zasto- sowanie w takim przypadku ma art. 29 § 3 k.p. W razie sporu nauczyciel może do- magać się przed sądem pracy zobowiązania dyrektora szkoły do potwierdzenia, że ze względu na spełnienie wymagań przewidzianych w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. 2 Karty Nauczyciela, od określonej daty jest on nauczycielem mianowanym w wyniku mian- owania uzyskanego z mocy prawa. Swoistość uzyskania mianowania z mocy prawa polega na przekształceniu dotychczasowego stosunku pracy nawiązanego na pod- stawie umowy o pracę w stosunek z mianowania, a więc w stosunek pracy, do którego mają zastosowanie przepisy regulujące stosunki z nominacji. Poglądy te należy w pełni podzielić. W szczególności należy podkreślić, że momentem z którym związane jest uzyskanie mianowania z mocy prawa jest moment upływu okresu trzech lat zatrud- nienia. Ta chwila decyduje o uzyskaniu nowego statusu prawnego i w tym momencie należy oceniać spełnianie wymogów do uzyskania mianowania. Brzmienie ana- lizowanego przepisu nie pozwala na wprowadzenie dodatkowego warunku uz- 5 yskania mianowania z mocy prawa w postaci spełniania pozostałych wymogów jego uzyskania przez cały okres trzyletniego zatrudnienia. Tak samo jak przy mianowaniu w drodze aktu mianowania decydujące jest spełnianie wymogów pozwalających na mianowanie, w szczególności wymogu posiadania odpowiednich kwalifikacji, w mo- mencie upływu dwóch lat zatrudnienia, tak przy mianowaniu z mocy prawa, niezbędne jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji w dniu upływu okresu trzech lat zatrudnienia. Jeżeli więc spełnione są przesłanki uzyskania mianowania z mocy prawa wymienione w art. 10 ust. 2 pkt 7 zd. drugie Karty Nauczyciela i w momencie upływu trzech lat zatrudnienia nauczyciel spełnia pozostałe warunki, a zwłaszcza posiada w tym momencie odpowiednie kwalifikacje, to uzyskuje mianowanie z mocy prawa, choćby wymaganych kwalifikacji nie miał przez cały ten okres. Podkreślenia też wymaga, że potwierdzenia statusu prawnego nauczyciela zatrudnionego na pod- stawie mianowania może on żądać przez cały okres zatrudnienia, niezależnie od tego kiedy wystąpi z takim roszczeniem. Nie można przyjąć, aby takie roszczenie przedawniało się z upływem trzech lat od uzyskania mianowania, gdyż stosunek pracy ma charakter trwały i w każdej chwili jego treść powinna zostać przez praco- dawcę potwierdzona. Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================