I PZP 2/10

Uchwała z dnia 16 marca 2010 r. 
I PZP 2/10 
 
Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN: 
Zbigniew Myszka, Halina Kiryło. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2010 r. sprawy 
z powództwa Krystyny C. przeciwko Kuźni Polskiej SA w upadłości w S. z udziałem 
nadzorcy sądowego - Marii K. o przywrócenie do pracy, na skutek zagadnienia praw-
nego przekazanego postanowieniem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w Bielsku-Białej z dnia 26 listopada 2009 r. [...] 
 
„Czy przepis art. 41 (1) § 1 k.p. znoszący ochronę przed wypowiedzeniem 
umowy o pracę w stosunku do pracowników, którym do osiągnięcia wieku emerytal-
nego brakuje nie więcej niż 4 lata (art. 39kp), przebywającym na urlopie oraz w cza-
sie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy (art. 41kp), a także wyłączający 
obowiązek konsultacji związkowej znajduje zastosowanie w razie ogłoszenia upadło-
ści z możliwością zawarcia układu (art. 267 i następne ustawy z dnia 28 lutego 2003 
roku - Prawo upadłościowe i naprawcze Dz.U. tekst jednolity z 2009 r. nr 175, poz. 
1361)?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Przepis art. 411 § 1 Kodeksu pracy, wyłączający ochronę pracowników 
przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, ma zastosowanie 
tylko w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika 
(art. 15 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, tekst 
jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.) i nie ma zastosowania w ra-
zie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu (art. 14 ust. 1 ustawy z 
dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze).  
 
U z a s a d n i e n i e 
 

 
2
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne ujawniło się w 
związku z rozpoznawaniem przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Bielsku-Białej apelacji 
powódki Krystyny C. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Cieszynie z 11 
września 2009 r., [...], oddalającego powództwo o przywrócenie do pracy.  
Zagadnienie prawne powstało w następującym stanie sprawy. Powódka wnio-
sła pozew przeciwko Kuźni Polskiej S. w S. o uznanie za bezskuteczne wypowiedze-
nia umowy o pracę, które doręczone jej zostało w maju 2009 r. W uzasadnieniu po-
dała, że jest pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie wynikającej z art. 32 
ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jednolity: 
Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Powódka zarzuciła, że powołany przez pra-
codawcę jako podstawa prawna wypowiedzenia art. 411 § 1 k.p. nie ma zastosowa-
nia do upadłości z możliwością zawarcia układu, co wynika z wyroku Sądu Najwyż-
szego z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07 (OSNP 2008 nr 11-12, poz. 164). 
Pozwany pracodawca wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując interpreta-
cję art. 411 § 1 k.p. dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2007 r., III 
PK 1/07. Do sprawy na wniosek pozwanego wezwany został nadzorca sądowy, który 
przystąpił do procesu w charakterze interwenienta ubocznego i który także wnosił o 
oddalenie powództwa. 
Sąd Rejonowy oddalił powództwo. Stwierdził, że stan faktyczny sprawy był 
pomiędzy stronami bezsporny. Powódka została zatrudniona u strony pozwanej na 
podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 2 września 1981 r. na stanowisku 
robotnika magazynowego. Jest członkiem zarządu zakładowej organizacji związko-
wej (Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność”) wybranym na okres trwania kadencji 
od 18 maja 2006 r. do 17 maja 2010 r. Prawomocnym postanowieniem z 20 lutego 
2009 r. Sąd Rejonowy w Bielsku - Białej Wydział Gospodarczy [...] ogłosił upadłość 
pozwanej Spółki z możliwością zawarcia układu, pozostawił zarząd własny upadłego 
co do całości jego majątku, wyznaczył sędziego komisarza i nadzorcę sądowego. 
Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o 
pracę była trudna sytuacja finansowa i ekonomiczna pracodawcy, która spowodo-
wała ogłoszenie upadłości pracodawcy. 
Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 411 § 1 k.p. i stwierdził, że z dosłow-
nego brzmienia tego przepisu wynika, iż wyłącza on zarówno tzw. ogólną (wynika-
jącą z Kodeksu pracy), jak i szczególną (przewidzianą w przepisach pozakodekso-
wych, np. w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych) ochronę trwałości sto-

 
3
sunku pracy. Zdaniem Sądu Rejonowego, ogłoszenie upadłości jest przesłanką wy-
powiedzenia umowy o pracę. Przez ogłoszenie upadłości rozumie się, zgodnie z 
przepisami ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, wyda-
nie przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości (art. 52). Data wydania posta-
nowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Z tą datą powstają skutki 
prawne przewidziane w art. 411 k.p. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z tą datą 
pracodawca może wskazać ogłoszenie upadłości jako przyczynę uzasadniającą roz-
wiązanie umowy o pracę. Pracownik nie może powoływać się na ochronę wynikającą 
z art. 38 k.p., art. 39 k.p. i art. 41 k.p. Uchylona zostaje również ochrona w postaci 
trybu zwolnień grupowych, wynikająca z ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczegól-
nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedoty-
czących pracowników, a odnosząca się do zwolnień przewidzianych w art. 10 tej 
ustawy. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że przy zwolnieniach indywidualnych art. 411 
k.p. stosuje się samoistnie, rozwiązanie na jego podstawie stosunku pracy może na-
stąpić z każdym pracownikiem podlegającym szczególnej ochronie, także z działa-
czem związkowym. 
Sąd Rejonowy nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego zawartego w wyro-
ku z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07 (OSNP 2008 nr 11-12, poz. 164), podnosząc, że 
art. 411 k.p. jest przepisem rangi ustawowej, którym zniesione zostały mechanizmy 
ochrony trwałości stosunku pracy w wypadku ogłoszenia upadłości pracodawcy. 
Przepis ten nie wprowadza rozróżnienia pomiędzy upadłością likwidacyjną a ukła-
dową. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że art. 411 k.p. posługuje się terminem „ogło-
szenie upadłości”, co jednoznacznie wskazuje na podstawową przesłankę jego za-
stosowania, jaką jest ogłoszenie upadłości, co następuje z datą wydania w tym 
przedmiocie postanowienia przez sąd. Przepis artykuł 411 k.p. nie operuje pojęciami 
„upadłości likwidacyjnej” i „upadłości układowej”. Takie było zamierzenie ustawodaw-
cy, który w przeciwnym razie zmieniłby treść art. 411 k.p., wprowadzając ogranicze-
nie jego stosowania do „upadłości likwidacyjnej”. Sąd Rejonowy podzielił stanowisko 
K. Barana zawarte w opinii prawnej sporządzonej na wniosek strony pozwanej. 
Rozpoznając sprawę w wyniku wniesienia apelacji przez powódkę, Sąd Okrę-
gowy uznał, że występuje w niej budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne 
dotyczące odpowiedzi na pytanie: „czy przepis art. 411 § 1 k.p., znoszący ochronę 
przed wypowiedzeniem umowy o pracę w stosunku do pracowników, którym do osią-
gnięcia wieku emerytalnego brakuje nie więcej niż 4 lata (art. 39 k.p.), przebywają-

 
4
cym na urlopie oraz w czasie innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy (art. 41 
k.p.), a także wyłączający obowiązek konsultacji związkowej, znajduje zastosowanie 
w razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu (art. 267 i następne 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, Dz.U. tekst jed-
nolity z 2009 r. nr 175 poz. 1361) ?”. 
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zgodnie z treścią art. 411 § 1 k.p., w brzmie-
niu ustalonym ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o 
zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110): „W razie ogłoszenia upadłości lub 
likwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41, ani przepisów szcze-
gólnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiąza-
niem umowy o pracę”. W dniu 1 października 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. 
Nr 175, poz. 1361 ze zm.), która zastąpiła dwa rozporządzenia Prezydenta Rzeczy-
pospolitej z 1934 r. - Prawo upadłościowe (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r., Nr 118, 
poz. 512 ze zm.) i Prawo o postępowaniu układowym (Dz.U. z 1934 r. Nr 93, poz. 
836 ze zm.). W miejsce odrębnych dotąd postępowań upadłościowego i układowego, 
ustanowiono w ustawie z 2003 r. jednolite postępowanie upadłościowe, które może 
być prowadzone na dwa sposoby - w celu likwidacji majątku upadłego (art. 14) albo z 
możliwością zawarcia przez niego układu (art. 15). 
W wyroku z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07, Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 
411 § 1 k.p. nie ma zastosowania do upadłości z możliwością zawarcia układu. Po-
wyższe stanowisko podzielił A. Tomanek w glosie do tego wyroku (OSP 2009 nr 1, 
poz. 12). Z kolei w wyroku z 9 stycznia 2001 r., I PKN 171/00 (OSNAPiUS 2002 nr 
16, poz. 379), wydanym na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, Sąd 
Najwyższy stwierdził, że od dnia ogłoszenia upadłości przestają pracodawcę obowią-
zywać przepisy ograniczające możliwość wypowiadania umów o pracę. Od tej chwili 
niedopuszczalną ingerencją w sprawy związane z procesem upadłościowym byłoby 
ze strony sądu pracy badanie stopnia zaawansowania postępowania upadłościowe-
go i rozstrzyganie, w jakim momencie powinna nastąpić likwidacja określonej działal-
ności, sprzedaż składników majątkowych, zwalnianie poszczególnych pracowników 
oraz jego kolejność. Sąd Okręgowy podniósł również, że w dniu 21 lipca 2001 r. Sąd 
Najwyższy podjął uchwałę w sprawie III CZP 45/06 (OSNC 2007 nr 5, poz. 65), 
zgodnie z którą z chwilą ogłoszenia upadłości prokura wygasa, a nowa nie może być 
ustanowiona (art. 1097 § 2 k.c.). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwier-

 
5
dził, że sformułowanie „ogłoszenie upadłości” dotyczy obu rodzajów upadłości prze-
widzianej w ustawie z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, tj. upadło-
ści likwidacyjnej i z możliwością zawarcia układu. Powyższe stanowisko zostało za-
aprobowane przez F. Zedlera w glosie do tej uchwały (OSP 2008 nr 1, poz. 10). 
Ukazały się także glosy częściowo krytyczne (P. Bielskiego - Rejent 2007 nr 4, s. 
162, D. Zienkiewicz - Glosa 2007 nr 3, poz. 25, Z. Kuniewicza - OSP 2008 nr 4, poz. 
43) i glosy zdecydowanie krytyczne (R. Adamusa - Monitor Prawniczy 2007 nr 15, s. 
859, J. Grykiela - Monitor Prawniczy 2009 nr 10, s. 563). 
Sąd Okręgowy podkreślił, że wprowadzając nowe Prawo upadłościowe i na-
prawcze z 2003 r. ustawodawca nie dokonał równoczesnej zmiany brzmienia art. 411 
k.p. Zdaniem Sądu Okręgowego, wykładania gramatyczna art. 411 k.p. prowadzi do 
wniosku, że przepis ten - odnoszący się ogólnie do „ogłoszenia upadłości pracodaw-
cy” - znajduje zastosowanie niezależnie od tego, czy ogłoszono upadłość w celu li-
kwidacji majątku dłużnika, czy też z możliwością zawarcia układu. W każdym z tych 
przypadków dochodzi do ogłoszenia upadłości, a odmienny jest jedynie sposób pro-
wadzenia postępowania upadłościowego. Tym samym od 1 października 2003 r. po-
szerzeniu uległ zakres zdarzeń, z którymi art. 411 k.p. wiąże uchylenie ochrony przed 
wypowiedzeniem stosunku pracy. 
Sąd  Okręgowy nie podzielił stanowiska prezentowanego w doktrynie, że po-
stępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu odpowiada dotychczaso-
wemu postępowaniu układowemu, służącemu podjęciu działań naprawczych, i tym 
samym wyłączone jest wówczas stosowanie art. 411 k.p. Zdaniem Sądu, utożsamia-
nie obecnego postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu z do-
tychczasowym postępowaniem układowym jest błędne. Postępowanie upadłościowe 
z możliwością zawarcia układu nie jest samoistnym postępowaniem, lecz jedynie 
jednym ze sposobów prowadzenia postępowania upadłościowego. Z tej racji postę-
powanie to realizuje cele i funkcje postępowania upadłościowego, przewidziane w 
Prawie upadłościowym i naprawczym. Są to cele zasadniczo różne od tych, które 
realizowało postępowanie układowe. Cel postępowania układowego był dostosowany 
do regulacji prawnej ówczesnego postępowania upadłościowego. Zarówno Prawo 
upadłościowe jak i Prawo o postępowaniu układowym z 1934 r. były oparte na tych 
samych założeniach aksjologicznych i zarazem się uzupełniały. Postępowanie ukła-
dowe miało zapobiegać postępowaniu upadłościowemu, które pod rządami Prawa 
upadłościowego było zasadniczo egzekucją uniwersalną, w bardzo wąskim zakresie 

 
6
tylko umożliwiającą przeprowadzenie restrukturyzacji zobowiązań upadłego w drodze 
układu. Postępowanie układowe było przeznaczone tylko dla niektórych dłużników - 
tych, którzy stali się niewypłacalni (albo zagrożeni byli niewypłacalnością) na skutek 
wyjątkowych i niezależnych od nich okoliczności (art. 1 Prawa o postępowaniu ukła-
dowym). Dlatego, zdaniem Sądu Okręgowego, w postępowaniu układowym pozycja 
dłużnika była pod wieloma względami uprzywilejowana. 
W obecnym stanie prawnym ogłoszenie upadłości - bez względu na to, czy 
obejmującej likwidację majątku upadłego, czy z możliwością zawarcia układu - 
wszczyna postępowanie upadłościowe. Ogłoszenie upadłości z możliwością zawar-
cia układu i pozostawienie upadłemu zarządu własnego nie ma więc na celu zapo-
biegnięcia upadłości (tak jak to było w Prawie o postępowaniu układowym), ale jest 
jednym ze sposobów realizacji celu i funkcji postępowania upadłościowego, wyzna-
czonych przepisami Prawa upadłościowego i naprawczego. Do tego też dostosowa-
ny jest układ z wierzycielami zawierany w tym postępowaniu. Układ ten różni się swą 
istotą od układu zawieranego w dotychczasowym postępowaniu układowym lub po-
stępowaniu upadłościowym prowadzonym według przepisów Prawa upadłościowego. 
W drodze układu zawieranego w postępowaniu upadłościowym prowadzonym we-
dług przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego można także zaspokoić wie-
rzycieli przez likwidację masy upadłości (art. 271 - tzw. układ likwidacyjny). Zawiera-
nie takich układów było niemożliwe w postępowaniu układowym. 
Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawar-
cia układu ma przede wszystkim zapewnić jak największe zaspokojenie wierzycieli, 
ma doprowadzić do restrukturyzacji upadłego. Jednak zastosowanie tego trybu pro-
wadzi również do pewnych negatywnych skutków, np. utraty zaufania do przedsię-
biorcy, wobec którego ogłoszono ten rodzaj upadłości. Nieufność ta przejawia się 
przede wszystkim spadkiem produkcji, bowiem partnerzy (kontrahenci) upadłego 
obawiają się, że restrukturyzacja może się nie powieść, a tym samym albo nie otrzy-
mają zamówionego produktu, albo nie otrzymają wynagrodzenia za sprzedany towar. 
Zmniejszająca się produkcja może prowadzić do konieczności restrukturyzacji za-
trudnienia. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko zawarte w opinii prawnej sporządzo-
nej przez K. Barana na wniosek strony pozwanej, że z powodu ogłoszenia upadłości 
z możliwością zawarcia układu pracodawca ma prawo dokonać wypowiedzeń 
wszystkim pracownikom, wobec których obowiązuje szczególna ochrona trwałości 

 
7
stosunku pracy, jeżeli następują one z przyczyn niedotyczących pracowników w 
okresie i liczbie nieprzekraczających limitów ustalonych dla zwolnień grupowych. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
 
1. Zagadnienie prawne, jakie ujawniło się w rozpoznawanej sprawie, dotyczy 
interpretacji art. 411 § 1 k.p., który stanowi, że: „w razie ogłoszenia upadłości lub li-
kwidacji pracodawcy nie stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41, ani przepisów szcze-
gólnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiąza-
niem umowy o pracę.” 
 
Pozwana Spółka, po ogłoszeniu jej upadłości z możliwością zawarcia układu, 
wypowiedziała powódce umowę o pracę, z pominięciem przepisów o szczególnej 
ochronie przed wypowiedzeniem obejmującej pracowników pełniących funkcje 
związkowe. Powołała się przy tym na swoją trudną sytuację finansową i sam fakt 
ogłoszenia upadłości. Z art. 411 § 1 k.p. wywodziła swoje prawo do wypowiedzenia 
powódce umowy o pracę bez respektowania przepisów ochronnych, chociaż ogło-
szenie upadłości było związane jedynie z możliwością zawarcia przez stronę pozwa-
ną układu z wierzycielami, pozwana nie została pozbawiona zarządu masą upadłości 
(ustanowiono tylko nadzorcę sądowego) i prowadzi nadal działalność produkcyjną. 
Powódka wniosła do sądu pracy odwołanie (art. 44 k.p.), w którym zarzuciła, że wy-
powiedzenie zostało dokonane z naruszeniem przepisów o szczególnej ochronie 
trwałości stosunku pracy (art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych). Wniosła o 
uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Powódka twierdziła, że art. 411 § 1 k.p., 
powołany przez pracodawcę jako podstawa prawna wyłączenia ograniczeń możliwo-
ści wypowiedzenia umów o pracę, ma zastosowanie tylko w razie ogłoszenia upadło-
ści obejmującej likwidację majątku upadłego pracodawcy i nie obejmuje sytuacji 
ogłoszenia jego upadłości z możliwością zawarcia układu. Oparła powyższe twier-
dzenie na wykładni art. 411 § 1 k.p. dokonanej przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu 
wyroku z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07 (OSNP 2008 nr 11-12, poz. 164, z aprobują-
cą glosą A. Tomanka, OSP 2009 nr 1, poz. 12). Strona pozwana z kolei zakwestio-
nowała wykładnię art. 411 § 1 k.p. przedstawioną przez Sąd Najwyższy w uzasadnie-
niu wyroku z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07, i wniosła o oddalenie powództwa. 
Zagadnienie prawne, ujęte w pytaniu prawnym Sądu Okręgowego sprowadza 
się do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, czy art. 411 § 1 k.p. ma zastosowanie w 

 
8
każdym przypadku ogłoszenia upadłości pracodawcy (zarówno upadłości obejmują-
cej likwidację majątku dłużnika jak i upadłości z możliwością zawarcia układu), czy 
tylko w przypadku ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego 
dłużnika. Analiza uzasadnienia pytania prawnego Sądu Okręgowego ujawnia przy 
tym, że w istocie Sąd ten nie ma wątpliwości interpretacyjnych i podziela stanowisko 
procesowe strony pozwanej, że art. 411 § 1 k.p. ma zastosowanie do obu rodzajów 
upadłości, a mianowicie zarówno upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego 
jak i upadłości z możliwością zawarcia układu. Taka interpretacja wynika, zdaniem 
Sądu Okręgowego, z wykładni gramatycznej (dosłownej treści) art. 411 § 1 k.p. Sąd 
Okręgowy pomija przy tym istotne argumenty, które mogłyby poddać w wątpliwość 
interpretację opartą jedynie na wykładni gramatycznej, a kwestionując stanowisko, 
które zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07, i zmierzając 
swoim pytaniem prawnym do zmiany tego stanowiska przez Sąd Najwyższy w pod-
jętej uchwale, w uzasadnieniu pytania prawnego prowadzi swoje rozważania obok 
argumentacji przedstawionej w powyższym wyroku Sądu Najwyższego, nie odno-
sząc się do poszczególnych motywów prawnych tego uzasadnienia. 
2. Rozważania należy zacząć od oceny charakteru prawnego art. 411 § 1 k.p. 
Przepis ten wyłącza ochronę trwałości stosunku pracy w razie ogłoszenia upadłości 
pracodawcy. Ogłoszenie upadłości pracodawcy zostało potraktowane - obok likwida-
cji pracodawcy - jako przesłanka wyłączająca ochronę pracownika przed wypowie-
dzeniem mu umowy o pracę w stopniu pełniejszym niż inne przyczyny dotyczące 
pracodawcy (wymienione najpierw w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-
nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-
cych zakładu pracy; jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm., a na-
stępnie w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania 
z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników; Dz.U. Nr 
90, poz. 844 ze zm.). Przepis ten został wprowadzony do Kodeksu pracy w 1989 r. 
(miał wówczas treść: „w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji zakładu pracy, nie 
stosuje się przepisów art. 38, 39 i 41, ani przepisów szczególnych dotyczących 
ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.”). 
Wszedł do porządku prawnego w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta 
Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe i rozporzą-
dzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo o postę-
powaniu układowym. Pojęcie „ogłoszenie upadłości” zostało użyte w art. 411 § 1 k.p. 

 
9
- począwszy od 1989 r. - w takim znaczeniu, jakie było mu przypisane w ówcześnie 
obowiązującym Prawie upadłościowym z 1934 r. Nie ulegało wówczas wątpliwości, 
że ogłoszenie upadłości podmiotu gospodarczego (później przedsiębiorcy) będącego 
zakładem pracy (później pracodawcą) oznaczało wszczęcie postępowania mającego 
na celu likwidację majątku upadłego i zbiorowe zaspokojenie wierzycieli ze środków 
uzyskanych z likwidacji masy upadłości. Ówczesne Prawo upadłościowe z 1934 r. 
nie przewidywało innego rodzaju upadłości od upadłości obejmującej likwidację ma-
jątku upadłego. Przewidywało wprawdzie możliwość zawarcia przez upadłego układu 
z wierzycielami w postępowaniu upadłościowym (art. 171-202 Prawa upadłościowe-
go), ale zawarcie takiego układu stanowiło podstawę do wydania przez sąd posta-
nowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego (art. 196 Prawa upadłościo-
wego). Z chwilą wydania przez sąd postanowienia o ukończeniu postępowania upa-
dłościowego kończyło się też uchylenie ochrony trwałości stosunku pracy wynikające 
z art. 411 § 1 k.p. Przepis art. 411 § 1 k.p. nie zawierał natomiast żadnych odniesień 
do postępowania układowego uregulowanego w rozporządzeniu Prezydenta Rze-
czypospolitej z 1934 r. o postępowaniu układowym i nie uchylał ochrony trwałości 
stosunku pracy w razie wszczęcia tego postępowania. 
Do 1 października 2003 r. nie ulegało wątpliwości, że „ogłoszenie upadłości”, o 
jakim stanowi art. 411 § 1 k.p., obejmuje upadłość mającą na celu likwidację majątku 
upadłego dłużnika. W tym sensie było to pojęcie równoważne pojęciu „likwidacji” 
użytemu w tym samym przepisie. Ogłoszenie upadłości dotyczyło pracodawców ma-
jących zdolność upadłościową (zdolność tę regulowało Prawo upadłościowe z 1934 
r., precyzyjnie określając, w stosunku do jakich podmiotów może, a do jakich nie 
może, być ogłoszona upadłość). Likwidacja dotyczyła tych pracodawców, którzy nie 
mieli zdolności upadłościowej. Ogólna i szczególna ochrona przed wypowiedzeniem 
lub rozwiązaniem stosunku pracy była wyłączona w sytuacjach, w których istnienie 
pracodawcy (jego byt prawny i faktyczny) było zagrożone trudną sytuacją ekono-
miczną (co prowadziło do ogłoszenia jego upadłości w celu likwidacji masy upadło-
ści) lub innym przyczynami uzasadniającymi likwidację pracodawcy. 
Od 1 października 2003 r. pojęcie „ogłoszenie upadłości” nabrało nowego 
znaczenia na gruncie przepisów prawa upadłościowego. I to ta zmiana znaczeniowa 
pojęcia „ogłoszenie upadłości” stała się przyczyną przedstawienia Sądowi Najwyż-
szemu opisanego na wstępie zagadnienia prawnego.  

 
10
3. W ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 
która weszła w życie 1 października 2003 r., ustawodawca dokonał radykalnej prze-
budowy konstrukcji prawa upadłościowego i przy zachowaniu używanych wcześniej 
terminów prawnych nadał tym terminom w wielu wypadkach różniące się od dotych-
czasowego znaczenie. Zgodnie z nowym Prawem upadłościowym i naprawczym, 
określenie „ogłoszenie upadłości” dotyczy w równym stopniu ogłoszenia upadłości 
obejmującej likwidację majątku upadłego dłużnika oraz ogłoszenia upadłości z moż-
liwością zawarcia układu (art. 14 i art. 15 Prawa upadłościowego i naprawczego). W 
nowym prawie upadłościowym są przepisy wspólne dla obu sposobów prowadzenia 
postępowania upadłościowego i przepisy odrębne dla postępowania upadłościowego 
związanego z likwidacją majątku upadłego i postępowania upadłościowego z możli-
wością zawarcia układu z wierzycielami. W nowym prawie upadłościowym pojęcie 
„ogłoszenie upadłości” używane jest więc bądź ogólnie w stosunku do obu postaci 
postępowania upadłościowego, bądź z dookreśleniem, o którą postać upadłości cho-
dzi. W nowym prawie upadłościowym sformułowanie „ogłoszenie upadłości” użyte 
bez dodatkowej kwalifikacji, o którą postać postępowania upadłościowego chodzi, 
jest jednoznaczne i nienasuwające żadnych wątpliwości interpretacyjnych - obejmuje 
obie opcje prowadzenia postępowania upadłościowego (likwidacyjną i układową).  
Jak z tego wynika z chwilą wejścia w życie Prawa upadłościowego i napraw-
czego z 2003 r. treść semantyczna określenia „ogłoszenie upadłości” została posze-
rzona o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, niemające odpowied-
nika w dawnym Prawie upadłościowym z 1934 r. i nieporównywalne ani z zawarciem 
układu w dawnym postępowaniu upadłościowym, ani z dawnym postępowaniem 
układowym w sytuacji wystąpienia niewypłacalności. Konstrukcje i znaczenie pojęć 
nowego Prawa upadłościowego i naprawczego z 2003 r. są istotnie różne od kon-
strukcji i znaczenia pojęć dawnego Prawa upadłościowego i Prawa o postępowaniu 
układowym z 1934 r. 
Użyte w art. 411 § 1 k.p. określenie „ogłoszenie upadłości pracodawcy” jest 
pojęciem języka prawnego, zdefiniowanym w innej ustawie niż Kodeks pracy, a mia-
nowicie w ustawie regulującej postępowanie upadłościowe (do 30 września 2003 r. w 
rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 1934 r. Prawo upadłościowe, od 1 
października 2003 r. w ustawie z 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze). To poję-
cie, podobnie jak szereg innych pojęć stosowanych w prawie upadłościowym (np. 
niewypłacalność, postępowanie upadłościowe, postępowanie układowe, upadłość, 

 
11
układ), nie mają określonego, precyzyjnego znaczenia w języku ogólnym (powszech-
nym). Pojęcia te mają takie znaczenie, jakie nadaje im prawo stanowione. Określenie 
„ogłoszenie upadłości” zarówno w dawnym jak i w nowym prawie upadłościowym jest 
jednoznaczne zdefiniowane, ale inne było jego znaczenie w czasie obowiązywania 
dawnego Prawa upadłościowego i inne jest jego znaczenie w nowym Prawie upadło-
ściowym i naprawczym. Ze zmiany znaczenia treści pojęcia „ogłoszenie upadłości 
pracodawcy”, jaka dokonała się z dniem 1 października 2003 r., nie można jednak 
wyciągać takiego wniosku, jaki został wyciągnięty przez Sąd Okręgowy - że w 
związku ze zmianą (poszerzeniem) treści semantycznej określenia „ogłoszenie upa-
dłości pracodawcy”, od 1 października 2003 r. automatycznemu poszerzeniu uległ 
zakres zdarzeń, z którymi art. 411 § 1 k.p. wiąże uchylenie ochrony przed wypowie-
dzeniem stosunku pracy. Z uwagi na to, że jest to przepis wyłączający ochronę 
trwałości stosunku pracy ustanowioną zarówno w przepisach ogólnych (zwłaszcza 
przepisach Kodeksu pracy, dotyczących wszystkich pracowników zatrudnionych na 
podstawie umowy o pracę), jak i przepisach szczególnych (ulokowanych poza Ko-
deksem pracy, np. w art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych), rozszerzenie 
siły jego oddziaływania na sytuacje inne niż objęte nim w chwili jego wprowadzania 
do porządku prawnego w 1989 r. musiałoby jednoznacznie wynikać z przepisów 
prawa (np. przepisów przejściowych, wprowadzających w życie nowe regulacje 
Prawa upadłościowego i naprawczego). Nie można w związku z tym przyjąć, że 
istotne zmiany w prawie upadłościowym, wprowadzone ustawą z 28 lutego 2003 r. 
Prawo upadłościowe i naprawcze, obejmujące nadanie innego znaczenia dotychcza-
sowym pojęciom - choćby pojęciu „ogłoszenie upadłości” - mogły niejako przypadko-
wo i „przy okazji” doprowadzić do istotnych zmian w treści (przez rozszerzenie jego 
stosowania) przepisu uchylającego - bezwarunkowo, w odniesieniu do każdego 
przypadku - ogólną i szczególną ochronę pracowników przed rozwiązaniem z nimi 
stosunków pracy przez pracodawcę. 
Ustawodawca, dokonując istotnej przebudowy konstrukcji i pojęć prawa upa-
dłościowego - przy jednoczesnym zachowaniu używanych dawniej terminów, z na-
daniem jednak tym terminom w wielu wypadkach znaczenia różniącego się od do-
tychczasowego (co dotyczy także pojęcia „ogłoszenie upadłości”) - mógł dokonać 
stosownych zmian zawartych w innych ustawach przepisów, w których występowały 
pojęcia prawne odnoszące się dawnego prawa upadłościowego, aby dostosować te 
przepisy do nowych regulacji i pojęć prawnych użytych w nowym prawie upadłościo-

 
12
wym, albo ogólnie przewidzieć, jak obecnie należy rozumieć użyte w tych przepisach 
pojęcia prawne. Tak się stało na przykład w odniesieniu do pojęć „postępowanie 
upadłościowe” i „postępowanie układowe” (art. 543 i 544 Prawa upadłościowego i 
naprawczego). Nie stało się natomiast w odniesieniu do użytego w art. 411 § 1 k.p. 
terminu „ogłoszenie upadłości”. Nie można jednak z tego zaniechania ustawodawcy 
wyciągać wniosku, że brak ingerencji w treść art. 411 § 1 k.p. oznacza od 1 paździer-
nika 2003 r. radykalną zmianę - zdecydowanie na niekorzyść pracowników - oddzia-
ływania tego przepisu na ich sytuację w kontekście ochrony przed wypowiedzeniem. 
Ochrona stosunku pracy wynikającego z umowy o pracę zawartej na czas nieokre-
ślony jest wpisana w system przepisów prawa pracy, realizując gwarancyjne funkcje 
prawa pracy. Nie może zostać wyeliminowana bez świadomej ingerencji ustawodaw-
cy, jedynie w następstwie zmian dokonanych w innej ustawie, podstawowej dla innej 
dziedziny prawa (w tym przypadku prawa upadłościowego jako części prawa cywil-
nego), która oparta jest na innej aksjologii niż prawo pracy.  
4. W teorii wykładni prawa nie ustalono żadnych uniwersalnych zasad, które 
określałyby, w jaki sposób należy wykładać pojęcia prawne, które zostały zdefinio-
wane w ustawie podstawowej dla danej dziedziny prawa i zostały użyte w przepisach 
innych ustaw, odrębnych od tej ustawy, w znaczeniu wcześniejszym, jeżeli ustawo-
dawca dokonuje istotnych zmian konstrukcyjnych i pojęciowych w ustawie podsta-
wowej dla danej dziedziny prawa, nie zmieniając jednocześnie przepisów przynależ-
nych do innych dziedzin prawa. Opracowanie takich uniwersalnych zasad nie jest 
bowiem w ogóle możliwe. Zastosowanie abstrakcyjnie ustalonych zasad ogólnych w 
jednym wypadku prowadziłoby do wyniku konstrukcyjnie i aksjologicznie zgodnego z 
innymi normami systemu prawa, a w innym do powstania ewidentnych sprzeczności 
konstrukcyjnych lub aksjologicznych w systemie prawa. 
Nie jest możliwe nawet ustalenie uniwersalnej zasady wykładni, która roz-
strzygałaby taką sytuację, jaka jest tutaj rozpatrywana, a mianowicie, że w ustawie 
podstawowej zachowuje się określony termin prawny (w tym przypadku „ogłoszenie 
upadłości”), ale nadaje mu się znaczenie odmienne od dotychczasowego. Inaczej 
mówiąc, nie można z góry jednolicie ustalić, że taki termin prawny użyty w przepi-
sach różnych ustaw odrębnych, wcześniejszych od nowej lub istotnie zmienionej 
ustawy podstawowej, ma być rozumiany bądź w sposób dotychczasowy (wykładnia 
statyczna), bądź w sposób zmieniony (wykładnia dynamiczna). 

 
13
Sprowadzając powyższe rozważania ogólne na płaszczyznę rozumienia okre-
ślenia „ogłoszenie upadłości pracodawcy”, użytego w art. 411 § 1 k.p., a także w in-
nych przepisach odrębnych i wcześniejszych od obecnego Prawa upadłościowego i 
naprawczego, w ramach stosowania wykładni językowej należy przyjąć, iż zarówno 
twierdzenie, że to określenie obejmuje tylko ogłoszenie upadłości obejmującej likwi-
dację majątku upadłego (znaczenie dawne), jak i twierdzenie, że to określenie obej-
muje ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego i ogłoszenie 
upadłości z możliwością zawarcia układu (znaczenie nowe), opiera się na arbitralnym 
uznaniu, że istnieje taka ogólna i uniwersalna zasada wykładni, pozwalająca na 
przyjęcie pierwszej lub drugiej z przedstawionych opcji interpretacyjnych, podczas 
gdy taka zasada nie istnieje. 
5. W art. 543 i 544 Prawa upadłościowego i naprawczego ustawodawca za-
mieścił objaśnienia znaczenia pojęć „postępowanie upadłościowe” i „postępowanie 
układowe” użytych w przepisach odrębnych, które zostały wydane przed wejściem w 
życie nowego Prawa upadłościowego i naprawczego. Przepisy te, ze względu na 
swoją konstrukcję i istotę, są zbliżone do przepisów zmieniających. Przypisują one 
bowiem określoną treść dawnym przepisom, nieuchylanym i formalnie niezmienia-
nym przez nową ustawę.  
Artykuł 543 Prawa upadłościowego i naprawczego pozostawia pojęciu „postę-
powanie upadłościowe” dawne znaczenie. Zgodnie z tym przepisem, dawne pojęcie 
„postępowanie upadłościowe” oznacza tylko obecne „postępowanie upadłościowe 
obejmujące likwidację majątku upadłego”. Istnienie takiej normy wyklucza przyjęcie 
ogólnego założenia, że przy wykładaniu przepisów ustaw odrębnych, zawierających 
terminy prawne z dawnego prawa upadłościowego obowiązuje zasada, że terminom 
tym należy przypisać znaczenie, jakie mają w obecnym prawie upadłościowym. 
Z kolei w art. 544 Prawa upadłościowego i naprawczego zostało objaśnione 
znaczenie pojęcia „postępowanie układowe”, które występowało w dawnym Prawie o 
postępowaniu układowym, ale nie występuje w nowym Prawie upadłościowym i na-
prawczym. Zgodnie z tym przepisem, dawne pojęcie „postępowanie układowe” ozna-
cza obecne „postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu”, będące 
pewnego rodzaju przetworzeniem i połączeniem zawarcia układu w dawnym postę-
powaniu upadłościowym i postępowania układowego w razie niewypłacalności pra-
codawcy uregulowanego w dawnym Prawie o postępowaniu układowym. Z użycia w 
tym przepisie partykuły „także” można wnosić, że omawiane pojęcie ma szersze zna-

 
14
czenie i obejmuje również obecne postępowanie naprawcze, które jest w pewnym 
stopniu podobne do dawnego postępowania układowego w razie zagrożenia niewy-
płacalnością. Dawne Prawo o postępowaniu układowym regulowało jednolicie postę-
powanie układowe zarówno w sytuacji, gdy niewypłacalność przedsiębiorcy już na-
stąpiła, jak i w sytuacji, gdy istniało zagrożenie powstania niewypłacalności przedsię-
biorcy. Według art. 543 i 544 Prawa upadłościowego i naprawczego, termin prawny 
„postępowanie upadłościowe” użyty w dotychczasowych i niezmienionych przepisach 
odrębnych będzie miał obecne znaczenie tego terminu tylko wówczas, gdy w tych 
przepisach odrębnych występują obok siebie terminy „postępowanie upadłościowe” i 
„postępowanie układowe”. 
Z analizy art. 543 i 544 Prawa upadłościowego i naprawczego wynika wnio-
sek, że pojęciom dawnego Prawa upadłościowego i dawnego Prawa o postępowaniu 
układowym, użytym w zastanych i niezmienionych przepisach odrębnych, gdy wer-
balnie odpowiadają pojęciom nowego Prawa upadłościowego i naprawczego, nie 
można przypisywać znaczenia zgodnie z jedną z góry określoną zasadą - bądź po-
zostania przy ich znaczeniu dotychczasowym (zastanym), bądź przypisania im zna-
czenia nowego. 
Na podstawie powyższych rozważań można stwierdzić, że nie ma i być nie 
może jednej uniwersalnej zasady, zgodnie z którą mają być rozumiane pojęcia daw-
nego prawa upadłościowego i prawa układowego w niezmienionych przepisach 
ustaw odrębnych, nawet gdy werbalnie odpowiadają pojęciom nowego Prawa upa-
dłościowego i naprawczego. O tym, jakie znaczenie należy obecnie przypisać dane-
mu pojęciu w zastanych i niezmienionych przepisach ustaw odrębnych, można roz-
strzygać tylko w stosunku do konkretnego przepisu, biorąc pod uwagę jego kontekst 
systemowy i funkcjonalny oraz to, na ile silnie jest on związany z regulacjami Prawa 
upadłościowego i naprawczego. Dlatego też takiemu samemu terminowi prawnemu 
(w rozpatrywanym przypadku terminowi „ogłoszenie upadłości”) w jednym przepisie 
będzie należało przypisać znaczenie dawne (zastane), a w innym znaczenie obecne 
(nowe), aby nie doszło do powstania sprzeczności konstrukcyjnych lub aksjologicz-
nych w systemie prawa. Tym samym występowanie w orzecznictwie Sądu Najwyż-
szego orzeczeń, zgodnie z którymi w jednym niezmienionym przepisie ustawy od-
rębnej termin „ogłoszenie upadłości” należy rozumieć jako oznaczający zarówno 
ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego jak i ogłoszenie upa-
dłości z możliwością zawarcia układu (uchwała Sądu Najwyższego z 12 lipca 2006 r., 

 
15
II PZP 4/06, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 1, a także wyrok Sąd Najwyższego z 4 paź-
dziernika 2007 r., I PK 124/07, niepublikowany), a w innym niezmienionym przepisie 
ustawy odrębnej termin „ogłoszenie upadłości” należy rozumieć jako oznaczający 
tylko ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego (wyrok Sądu 
Najwyższego z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07, OSP 2009 nr 1, poz. 12), nie oznacza 
występowania jakiejkolwiek sprzeczności w orzecznictwie Sądu Najwyższego. 
6. Przy rozstrzyganiu zagadnienia, jakie znaczenie ma termin prawny „ogło-
szenie upadłości” zastosowany w art. 411 § 1 k.p., należy wziąć przede wszystkim 
pod uwagę, że prawo pracy jest odrębną gałęzią prawa od prawa cywilnego, do któ-
rego należy prawo upadłościowe. Ta odrębność jest potwierdzona przez art. 300 
k.p., zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy do 
stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego, jeżeli nie są one 
sprzeczne z zasadami prawa pracy. Z odrębności prawa pracy i prawa cywilnego i z 
art. 300 k.p. należy wywieść również taki wniosek, że jeżeli przepisy prawa pracy 
odwołują się do pojęć i konstrukcji regulowanych prawem cywilnym, to uwzględniają 
pojęcia i konstrukcje prawa cywilnego obowiązujące w momencie tworzenia danych 
przepisów, a nie także ewentualne zmiany regulacji prawa cywilnego w przyszłości. 
Ustawodawca w momencie tworzenia przepisów prawa pracy bada i stwierdza, że 
określone pojęcia i konstrukcje prawa cywilnego są odpowiednie dla prawa pracy i 
zgodne z jego zasadami. Dlatego też zmiana określonych pojęć i konstrukcji prawa 
cywilnego, do których odwołują się przepisy prawa pracy, nie może powodować au-
tomatycznej zmiany w przepisach prawa pracy. Pozostawienie przez ustawodawcę 
przepisu prawa pracy, który odwołuje się do określonego pojęcia prawa cywilnego, 
gdy temu pojęciu nadaje się inne znaczenie w prawie cywilnym, nie może być 
uznane za dorozumianą zmianę również związanego z tym pojęciem przepisu prawa 
pracy. 
W prawie pracy obowiązuje zasada ochrony trwałości stosunku pracy, a 
uchylenie ochrony trwałości stosunku pracy przez art. 411 § 1 k.p. jest wyjątkiem od 
tej zasady, który nie może być wykładany rozszerzająco. Przepis art. 411 § 1 k.p. zo-
stał ustanowiony w czasie, gdy ogłoszenie upadłości oznaczało wszczęcie postępo-
wania mającego na celu likwidację majątku upadłego i zbiorowe zaspokojenie wie-
rzycieli ze środków uzyskanych z likwidacji masy upadłości. W sytuacji, gdy nastę-
puje likwidacja pracodawcy, uchylenie ochrony trwałości stosunku pracy jest oczywi-
ste i konieczne. Skoro ma dojść do likwidacji (ustania bytu prawnego i faktycznego) 

 
16
pracodawcy, konieczne jest wypowiedzenie wszystkim pracownikom umów o pracę, 
także (nawet) tym szczególnie chronionym. W takim tylko kontekście ustawodawca 
uchylił w art. 411 § 1 k.p. ochronę trwałości stosunku pracy „w razie ogłoszenia upa-
dłości lub likwidacji pracodawcy”. 
W celu umożliwienia pracodawcy dokonania restrukturyzacji przedsiębiorstwa 
i związanej z nią restrukturyzacji zatrudnienia ochrona trwałości stosunku pracy zo-
stała ograniczona w przepisach ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych za-
sadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących 
pracowników. Ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu stwarza możli-
wość zastosowania tej ustawy - przewidzianych w niej zasad tzw. zwolnień grupo-
wych i trybu ich przeprowadzenia. Tylko ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację 
majątku upadłego stanowi uzasadnienie dla stosowania art. 411 § 1 k.p., wyłączają-
cego wszelką ochronę pracowników przed wypowiedzeniem. 
Odrębność gałęziowa prawa pracy i prawa cywilnego oraz obowiązująca w 
prawie pracy zasada ochrony trwałości stosunku pracy wymaga uznania, że po wej-
ściu w życie Prawa upadłościowego i naprawczego pojęcie „ogłoszenie upadłości 
pracodawcy” użyte w art. 411 § 1 k.p. należy rozumieć jako „ogłoszenie upadłości 
obejmującej likwidację majątku upadłego”. 
Przyjęcie, że zmiany prawa upadłościowego i stworzenie konstrukcji upadłości 
z możliwością zawarcia układu mogą być rozpatrywane jako dorozumiana zmiana 
ustalonego w prawie pracy zakresu ochrony trwałości stosunku pracy i uchylenie tej 
ochrony w razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, oznaczałoby 
zaakceptowanie przypadkowych skutków zmian prawa i wyciąganie zbyt daleko idą-
cych wniosków z pozostawienia w art. 411 § 1 k.p. określenia „ogłoszenie upadłości” 
bez sprecyzowania, że chodzi o upadłość likwidacyjną. 
W prawie upadłościowym ogłoszenie upadłości oznacza przede wszystkim 
stwierdzenie, że dany podmiot znajduje się w stanie niewypłacalności, i wszczęcie 
postępowania upadłościowego, które ma na celu zbiorowe zaspokojenie roszczeń 
wierzycieli. W Kodeksie pracy „ogłoszenie upadłości pracodawcy” występuje jako 
przesłanka uchylająca ochronę trwałości stosunku pracy pracownika, a uchylenie tej 
ochrony nie jest bezpośrednio związane z tym, że pracodawca znalazł się w stanie 
niewypłacalności. Ogólnie można powiedzieć, że regulacje prawa pracy dotyczące 
uchylenia ochrony trwałości stosunku pracy w razie ogłoszenia upadłości praco-
dawcy pozostają w związku z materią regulowaną prawem upadłościowym i celami 

 
17
postępowania upadłościowego tylko o tyle, o ile usuwają przeszkodę w postaci 
ochrony trwałości stosunku pracy w odniesieniu do możliwości przeprowadzenia w 
postępowaniu upadłościowym likwidacji majątku upadłego i zbiorowego zaspokojenia 
wierzycieli. Zmiana zakresu ochrony trwałości stosunku pracy i uchylenie tej ochrony 
także w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy z możliwością zawarcia układu wy-
magałyby wyraźnej zmiany treści art. 411 § 1 k.p. (podobny pogląd wyrażono w wy-
roku Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2007 r., III PK 1/07 oraz w doktrynie - por. A. 
Tomanek: Ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu a stosunki pracy, 
PiZS 2004 nr 11, s. 26; tenże: Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2007 
r., III PK 1/07, OSP 2009 nr 1, poz. 12). 
7. Ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy, zgodnie z regulacjami dawnego i no-
wego prawa upadłościowego, nie wywiera samo w sobie żadnego wpływu na byt sto-
sunków pracy. Dopóki istnieje pracodawca i prowadzi działalność (produkcyjną, usłu-
gową, handlową, jakąkolwiek inną) pozwalającą na zatrudnianie pracowników, do-
póty pracownicy mogą być nadal zatrudniani także po ogłoszeniu upadłości (spory ze 
stosunku pracy prowadzone przez pracowników przeciwko upadłemu pracodawcy, a 
ściślej przeciwko syndykowi masy upadłości, pozwalają stwierdzić, że zatrudnianie 
pracowników nawet po ogłoszeniu upadłości nie jest niczym nadzwyczajnym). W ra-
zie ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy będącego pracodawcą stosunki pracy mogą 
być rozwiązywane na zasadach określonych w prawie pracy, choćby w ustawie z 
dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami sto-
sunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Wprowadzenie konstrukcji 
upadłości z możliwością zawarcia układu nie wymaga, aby została zniesiona ochrona 
trwałości stosunku pracy. Restrukturyzacji zatrudnienia - jeżeli jest ona niezbędna dla 
zawarcia układu z wierzycielami - można dokonać z zachowaniem ochronnej funkcji 
prawa pracy. Wyjątkowość regulacji przewidzianej w art. 411 § 1 k.p. nie powinna być 
nadużywana do pozbywania się przez pracodawcę pracowników, także tych podle-
gających szczególnej ochronie, jeżeli pracodawca nadal prowadzi swoją dotychcza-
sową działalność, choćby w ograniczonym zakresie. 
Należy także zwrócić uwagę, że w postępowaniu upadłościowym, w którym 
został zawarty układ z wierzycielami, wykonanie postanowień układowych i zaspo-
kojenie wierzycieli jest rozłożone przeważnie na lata, a nie na tygodnie lub miesiące. 
Trudno byłoby z tego względu zaakceptować sytuację, że pracodawca przez cały 

 
18
czas trwania postępowania upadłościowego ma pełną swobodę rozwiązywania sto-
sunków pracy, także z pracownikami podlegającymi ochronie. 
Twierdzenie, że przez samo zachowanie w niezmienionym brzmieniu treści 
art. 411 § 1 k.p. przy uchwalaniu nowego Prawa upadłościowego i naprawczego 
przepis ten objął ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, opiera się na 
wykładni prawa, która nie uwzględnia różnic między prawem upadłościowym jako 
częścią prawa cywilnego i prawem pracy (wykładnia systemowa) oraz ochronną 
funkcją prawa pracy (wykładnia celowościowa lub aksjologiczna). 
Ogłoszenie upadłości likwidacyjnej prowadzącej do likwidacji pracodawcy oraz 
likwidacja pracodawcy poza postępowaniem upadłościowym są sytuacjami nadzwy-
czajnymi, pozwalają bowiem pracodawcy na zwolnienie całej załogi z pominięciem 
wszelkich standardów ochronnych. Skoro ograniczenie uprawnień pracowników jest 
w tym przypadku (ogłoszenia upadłości pracodawcy) tak radykalne, to musi być ono 
oparte na odpowiednio istotnych przesłankach. W przypadku ogłoszenia upadłości 
(likwidacyjnej) albo likwidacji pracodawcy przesłanką taką jest brak możliwości dal-
szego zatrudnienia pracowników. Jeżeli uzasadnienie takie odpada, bo pracodawca 
nadal istnieje, mimo ogłoszenia upadłości zachowuje prawo zarządu swoim mająt-
kiem, nadal zatrudnia pracowników, kontynuuje dotychczasową działalność (nadal 
prowadzi działalność produkcyjną, handlową, usługową, inną), a jedynym ogranicze-
niem jest ustanowienie nadzorcy sądowego - organu o uprawnieniach nadzorczych i 
kontrolnych - z intencją zachowania niepogorszonego stanu masy upadłości, to 
trudno znaleźć uzasadnienie dla zwolnienia wszystkich pracowników (także szcze-
gólnie chronionych na podstawie przepisów odrębnych) z wyłączeniem w stosunku 
do nich wszystkich przepisów ochronnych. Prowadzi to do wniosku, że art. 411 § 1 
k.p. ma na uwadze taki proces upadłościowy, z którym wiąże się spodziewana utrata 
przez przedsiębiorcę kwalifikacji podmiotu zatrudniającego pracowników, co rodzi 
konieczność zwolnienia całej załogi (także pracowników szczególnie chronionych). 
 
Przyjęcie wykładni art. 411 § 1 k.p. proponowanej przez Sąd Okręgowy mo-
głoby prowadzić do obejścia przepisów o ochronie pracowników w razie przejścia 
zakładu pracy na innego pracodawcę (art. 231 k.p.) - wystarczyłoby bowiem zgłosze-
nie wniosku o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu, aby z w miarę 
dobrze jeszcze funkcjonującego zakładu pracy zwolnić wszystkich pracowników, a 
sam zakład pracy sprzedać zgłaszającemu się nabywcy - bez konsekwencji wynika-
jących z konstrukcji art. 231 k.p. Dopuszczenie stosowania art. 411 § 1 k.p. do ogło-

 
19
szenia upadłości układowej mogłoby odebrać pracownikom potencjalną ochronę wy-
nikającą z art. 231 k.p. w razie zbycia przedsiębiorstwa (zakładu pracy) lub jego czę-
ści po pomyślnym zakończeniu postępowania upadłościowego. Przyjęcie takiego 
rozumienia art. 411 § 1 k.p. wyeliminowałoby również potrzebę stosowania przepisów 
ustawy o zwolnieniach grupowych. Tymczasem zasady określone w ustawie z dnia 
13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-
ków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników stanowią odpowiedni instrument 
prawny do przeprowadzenia zwolnień w zakładzie pracy pracodawcy, w stosunku do 
którego ogłoszono upadłość z opcją zawarcia układu z wierzycielami. 
 
Jeżeli sytuacja pracodawcy, w stosunku do którego ogłoszono upadłość z 
możliwością zawarcia układu, ulegnie pogorszeniu, sąd upadłościowy może dokonać 
zmiany upadłości układowej na likwidacyjną. Wydanie przez sąd gospodarczy posta-
nowienia o zmianie upadłości z układowej na likwidacyjną otworzy pracodawcy moż-
liwość dokonania wypowiedzeń wszystkim pracownikom - także tym szczególnie 
chronionym. W takiej sytuacji znajdzie bowiem zastosowanie art. 411 § 1 k.p. Likwi-
dacyjna opcja postępowania upadłościowego oznacza, że nie ma już możliwości ra-
towania miejsc pracy - przedsiębiorstwo upadłego dłużnika (jako całość lub jego po-
szczególne składniki - art. 551 k.c.) powinno być sprzedane w celu zaspokojenia wie-
rzycieli, a zwolnienie z pracy wszystkich pracowników bez respektowania ich szcze-
gólnej ochrony ma umożliwić sprzedaż poszczególnych składników majątkowych 
składających się na to przedsiębiorstwo w ujęciu przedmiotowym (zakład pracy). 
8. Kwestią uboczną są wnioski, jakie można wyciągnąć z art. 500 Prawa upa-
dłościowego i naprawczego. Przepis ten dotyczy postępowania naprawczego i sta-
nowi, że: „W sprawach z zakresu prawa pracy wszczęcie postępowania naprawcze-
go wywołuje skutki jak ogłoszenie upadłości, z wyłączeniem spraw dotyczących 
ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.” W rozpo-
znawanej sprawie pozwany pracodawca twierdził, że na podstawie tego przepisu art. 
411 § 1 k.p. ma zastosowanie nawet w postępowaniu naprawczym, uchylając także w 
tym postępowaniu ochronę trwałości stosunku pracy; tym bardziej może mieć zasto-
sowanie w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu. Z takiego 
założenia strona pozwana wywodziła następnie wniosek, że „ogłoszenie upadłości 
pracodawcy” przewidziane w art. 411 § 1 k.p. oznacza zarówno ogłoszenie upadłości 
obejmującej likwidację majątku upadłego, jak i ogłoszenie upadłości z możliwością 
zawarcia układu. 

 
20
Postępowanie naprawcze w razie zagrożenia niewypłacalnością, uregulowane 
w art. 492-521 Prawa upadłościowego i naprawczego, stanowi procedurę odrębną od 
postępowania upadłościowego. W ramach postępowania naprawczego, które pod-
lega znacznie słabszej kontroli i nadzorowi organów sądowych, istnieje zauważalna 
przewaga ochrony gospodarczego interesu dłużnika nad celami windykacyjnymi, na-
kierowanymi na zaspokojenie wierzycieli. Zmierza ono do zawarcia i zatwierdzenia 
układu dłużnika z jego wierzycielami, przy czym jest adresowane do dłużnika wypła-
calnego, a jedynie zagrożonego niewypłacalnością. 
Argumentacja, wywodząca z treści art. 500 Prawa upadłościowego i napraw-
czego wniosek o zastosowaniu art. 411 § 1 k.p. także w razie ogłoszenia upadłości 
pracodawcy z możliwością zawarcia układu, jest chybiona. Do tego, aby art. 411 § 1 
k.p. mógł mieć zastosowanie w postępowaniu naprawczym, musiałby najpierw w 
sposób niewątpliwy obejmować ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. 
Tymczasem, w art. 500 Prawa upadłościowego i naprawczego jest wprawdzie mowa 
o skutkach ogłoszenia upadłości, ale ogłoszenie upadłości wywołuje różne skutki w 
zależności od tego, czy jest to ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku 
upadłego, czy też jest to ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. 
Wszczęcie postępowania naprawczego może wywierać w sprawach z zakresu prawa 
pracy tylko takie skutki, jakie wywołuje ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia 
układu, zważywszy na istotę postępowania naprawczego. Nie oznacza zatem możli-
wości zastosowania w postępowaniu naprawczym art. 411 § 1 k.p. 
Przy dokonywaniu wykładni art. 500 Prawa upadłościowego i naprawczego 
należy uwzględnić jego relację do art. 498, w którym zostały określone skutki 
wszczęcia postępowania naprawczego dla zaspokajania zobowiązań przedsiębiorcy 
(zawieszenie spłaty zobowiązań, zawieszenie naliczania odsetek, ograniczenie sto-
sowania instytucji potrącenia, zakaz wszczynania przeciwko przedsiębiorcy egzekucji 
i postępowań zabezpieczających oraz zawieszenie wszczętych postępowań). Te 
skutki, zgodnie z art. 498 ust. 3 Prawa upadłościowego i naprawczego, nie mają za-
stosowania do wierzytelności, o których jest mowa w art. 273 Prawa upadłościowego 
i naprawczego (w tym między innymi wierzytelności ze stosunku pracy). Poddanie 
wierzytelności ze stosunku pracy regulacjom obowiązującym w razie ogłoszenia 
upadłości jest więc wyjątkiem od wyjątku określonego w art. 498 ust. 3 Prawa upa-
dłościowego i naprawczego. Jeżeli porówna się regulacje zawarte w art. 498 ust. 1 
Prawa upadłościowego i naprawczego z regulacjami mającymi zastosowanie do 

 
21
zobowiązań upadłego w razie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, 
to wyraźnie widać, że regulacja zawarta w art. 500 Prawa upadłościowego i napraw-
czego jest dla pracowników korzystniejsza, niż gdyby ich zobowiązania ze stosunku 
pracy zostały poddane regulacji zawartej w art. 498 ust. 1 Prawa upadłościowego i 
naprawczego. Temu celowi służy art. 500 Prawa upadłościowego i naprawczego. Z 
treści art. 500 nie wynika w żaden sposób, że przepis ten miałby obejmować kwestię 
rozwiązywania stosunków pracy. 
 
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przedstawione zagadnienie 
prawne powinno być rozstrzygnięte w sposób przedstawiony w sentencji uchwały: 
art. 411 § 1 k.p. nie ma zastosowania w razie ogłoszenia upadłości pracodawcy z 
możliwością zawarcia układu (art. 14 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upa-
dłościowe i naprawcze), ma natomiast zastosowanie w razie ogłoszenia upadłości w 
celu likwidacji majątku upadłego dłużnika (art. 15 tej ustawy). 
========================================