I PZP 2/04

Uchwała z dnia 9 czerwca 2004 r. I PZP 2/04 Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2004 r. sprawy z powództwa Joanny I.-D. przeciwko Prokuraturze Okręgowej w Ł. o wyrów- nanie wynagrodzenia, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 18 lutego 2004 r. [...] „Czy okres delegowania prokuratora do wyższej jednostki organizacyjnej pro- kuratury, przypadający przed dniem 1 października 2001 roku - podlega zaliczeniu do okresu, od którego zależy uprawnienie delegowanego prokuratora do wynagro- dzenia przewidzianego w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuratu- rze (t.j. Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 10 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 185 pkt 11 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070) ?” p o d j ą ł uchwałę: Okres delegowania prokuratora do innej jednostki organizacyjnej proku- ratury, z wyjątkiem Prokuratury Krajowej, przypadający przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070), zmieniającej ustawę z dnia 20 czerwca 1985 r. o proku- raturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 70 ze zm.), nie podlega zali- czeniu do okresu, od którego zależy uprawnienie delegowanego prokuratora do wynagrodzenia przewidzianego w art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze w brzmieniu ustalonym przez art. 185 pkt 11 wyżej wskazanej ustawy o ustroju sądów powszechnych. 2 U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z 9 października 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dla Łodzi-Śródmieście w Łodzi uwzględnił w całości powództwo Joanny I.-D., zasądzając na jej rzecz od Prokuratury Okręgowej w Ł. 723,50 zł wraz z usta- wowymi odsetkami od 1 grudnia 2001 r. - tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za listopad 2001 r., 723,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2002 r. - tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę za grudzień 2001 r. i 123,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 2002 r. - tytułem wyrównania dodatko- wego wynagrodzenia rocznego za 2001 r. Sąd ustalił, że powódka od 17 kwietnia 2001 r. do 16 października 2001 r., będąc prokuratorem Prokuratury Rejonowej w P. została oddelegowana do wykony- wania czynności służbowych w Prokuraturze Okręgowej w Ł. Następnie za jej zgodą delegacja została przedłużona na okres od 17 października 2001 r. do 15 stycznia 2002 r. Powołując się na nowelizację art. 50 ustawy o prokuraturze, dokonaną ustawą z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), Prokurator Okręgowy w Ł. pismem z 5 października 2001 r. przyznał powódce od 1 października 2001 r. na dalszy okres delegacji wynagrodzenie zasad- nicze w stawce przewidzianej dla prokuratora prokuratury okręgowej. W związku z tym powódka za październik 2001 r. otrzymała stosownie podwyższone wynagro- dzenie. Jednakże w piśmie z 19 listopada 2001 r. Prokurator Okręgowy, mając na względzie treść pisma Departamentu Kadr i Szkolenia Ministerstwa Sprawiedliwości z 6 listopada 2001 r., zawierającego interpretację art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 19, poz. 10 ze zm.), cofnął powódce z dniem 1 listopada 2001 r. prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce przewidzianej dla prokuratora prokuratury okręgowej, uznając, że prawo do podwyższenia wynagro- dzenia zasadniczego powstaje po upływie 3 miesięcy delegowania, liczonego od 1 października 2001 r., tj. od dnia wejścia w życie znowelizowanego przepisu art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze. W wyniku tej decyzji powódka otrzymała za listopad i grudzień 2001 r. wynagrodzenie według stawki prokuratora rejonowego, co wpłynęło także na pomniejszenie dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2001 r. Sąd Rejonowy uznał, że w powyższym, niespornym stanie faktycznym zostały spełnione przesłanki z art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, ponieważ jedynym wa- runkiem uzyskania przewidzianego w tym przepisie uposażenia, jest istnienie trzy- 3 miesięcznego okresu delegacji. Nie ma natomiast podstaw do przyjęcia, że okres ten należy liczyć dopiero od dnia wejścia w życie znowelizowanego przepisu. Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją pozwanej Prokuratury, która za- rzuciła Sądowi Rejonowemu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze w brzmieniu nadanym przez art. 185 pkt 11 u.s.p., przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powódce przysłu- giwało od 1 października 2001 r., jako prokuratorowi delegowanemu do Prokuratury Okręgowej w Ł., prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce podstawowej przewidzianej dla prokuratora tej jednostki. Powódka wniosła o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, postanowie- niem z 18 lutego 2004 r., odroczył rozprawę i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. przed- stawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, ujęte w sentencji uchwały, zagad- nienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, między in- nymi, że do momentu wprowadzenia przez u.s.p. zmian w ustawie o prokuraturze, delegacja do innej jednostki organizacyjnej nie miała wpływu na wysokość przysłu- gującego prokuratorom uposażenia. W wyniku zmiany treści art. 50 ust. 4 prokurator delegowany do innej jednostki organizacyjnej prokuratury uzyskał prawo do wyna- grodzenia zasadniczego w stawce podstawowej dla tej jednostki, przysługującego po odbyciu trzech miesięcy delegacji na pozostały okres delegacji chyba, że na zajmo- wanym stanowisku przysługiwała mu druga stawka awansowa. Przepis ten wszedł w życie 1 października 2001 r. Wobec braku przepisów przejściowych w odniesieniu do tej regulacji płacowej powstała uzasadniona wątpliwość, do jakich stanów faktycz- nych przepis ten się odnosi. Możliwe są tu dwa rozwiązania. Według pierwszego, uprawnienie do wyższego uposażenia prokuratora wiąże się z faktem samego istnie- nia wymaganego okresu delegacji, co sprowadza się do zaliczenia okresów delegacji odbytych przed dniem wejścia w życie nowelizacji. Według drugiego, przedmiotowa regulacja nie obejmuje okresu delegowania prokuratora poprzedzającego dzień wej- ścia w życie ustawy i dotyczy tylko delegacji, dla których liczenie okresu wymagane- go do nabycia prawa rozpoczyna się najwcześniej od 1 października 2001 r. Za pierwszym rozwiązaniem, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, przemawia wy- kładnia językowa, a zwłaszcza to, że sformułowania art. 50 ust. 4 są precyzyjne i wy- czerpujące. W treści tego przepisu, jak i w przepisach przejściowych, nie ma normy nakazującej liczenie trzymiesięcznego okresu delegacji dopiero od dnia wejścia w 4 życie u.s.p., tj. od 1 października 2001 r. Tym samym nieuzasadnione i nieuprawnio- ne byłoby przypisywanie takiego zamiaru ustawodawcy. Ponadto ustawodawca, ustawą z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 1802), nadał od 1 stycznia 2003 r. nowe brzmienie art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, wydłużając okres delegowania (z trzech do sześciu miesięcy), po którym prokurator delegowany do wyższej jednostki prokuratury uzyskuje na pozostały okres delegacji prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce podstawowej dla prokuratora tej prokuratury. Jednocześnie ustawodawca w art. 6 tej noweli w sposób wyraźny zadecydował, że art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze, w brzmieniu nadanym tą ustawą, stosuje się do prokuratorów, którzy zostali delegowani po dniu wejścia w życie powyższej noweli. Z drugiej strony Sąd Okręgowy zauważył, że brak w u.s.p. przepisu intertemporalnego, w stosunku do wynagrodzenia delegowanych przed 1 października 2001 r. prokuratorów, może przemawiać za przyjęciem drugiego ze wskazanych wyżej roz- wiązań. Może stąd bowiem wynikać, że nowe uprawnienie płacowe, w myśl reguły, że prawo nie może działać wstecz, należy przyznać po upływie 3 miesięcy delego- wania, licząc od dnia wejścia w życie art. 50 ust. 4, gdyż przed 1 października 2001 r. nie zaistniały żadne prawa podmiotowe delegowanego prokuratora do wyższego wy- nagrodzenia. Taką wykładnię uzasadniać może także zapatrywanie, wyrażone przez apelującą Prokuraturę, według którego wskazówek, od kiedy należy liczyć faktyczny okres delegacji prokuratora, należy poszukiwać w innych przepisach u.s.p., a mia- nowicie w treści art. 198 § 4, jak i „stanowiącego jego odpowiednik w stosunku do prokuratorów - art. 206 § 4 ustawy o prokuraturze” (cytat z uzasadnienia Sądu Okrę- gowego). Normy te bowiem wprost nakazują zaliczenie pełnego okresu pracy na zajmowanym stanowisku, celem uzyskania prawa do otrzymania odpowiedniej stawki awansowej, wynagrodzenia zasadniczego. Jednocześnie rodzi się jednak wątpli- wość, czy skoro w jednym akcie normatywnym dwa przepisy o takim samym, płaco- wym, charakterze posługują się inną, co do istoty różną nomenklaturą, to są podsta- wy do nadania im jednakowej interpretacji. Zdaniem Sądu Okręgowego, skoro anali- zowane przepisy nie zawierają normy intertemporalnej, to na gruncie stosunku pracy powódki, na podstawie art. 300 k.p., należy odpowiednio zastosować ogólną zasadę wynikającą z art. 3 k.c., w myśl której normy prawne nie mają mocy wstecznej. Opiera się ona na założeniu, że prawo w zasadzie powinno wpływać na stosunki prawne między podmiotami prawa na przyszłość i że nie należy zmieniać, zwłaszcza 5 na gorsze, sytuacji prawnej podmiotu ukształtowanego pod rządami dawnych przepi- sów. W doktrynie prawa cywilnego przyjmuje się, że zgodnie z zasadą lex retro non agit skutki zdarzeń prawnych, jakie miały miejsce pod rządem dawnej ustawy, okre- śla się według "starych" przepisów, ale tylko do czasu wejścia w życie nowej ustawy. Natomiast, odnośnie do stosunków prawnych, powstałych pod rządem dawnej ustawy i trwających nadal pod rządem nowej ustawy, z zasady tej wypływa tylko ten wniosek, że dawną ustawę stosować należy dla określenia prawnych konsekwencji zdarzeń o prawnej doniosłości do czasu wejścia w życie ustawy nowej. W odniesie- niu do trwałych stosunków prawnych, do których zaliczyć należy stosunek pracy, należy preferować bezpośrednie stosowanie nowych norm prawnych. Są one usta- nawiane na długie okresy i dlatego ustalanie ich treści według nowych norm praw- nych odpowiada postulatowi, aby nowe, a więc lepsze, korzystniejsze prawo rozpo- czynało pełnić funkcję bezpośrednio po jego wejściu w życie (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 5 lutego 2002 r., I PKN 866/00 - OSNP 2004 nr 4, poz. 58). W związku z tym w ocenie Sądu Okręgowego należałoby się opowiedzieć za stanowi- skiem pierwszym, zaprezentowanym przez Sąd pierwszej instancji, gdyż z grama- tycznego brzmienia art. 50 ust. 4 ustawy o prokuraturze i przepisów końcowych u.s.p. nie wynika, aby celem ustawodawcy było odsunięcie w czasie tj. do 1 stycznia 2002 r. podwyżki wynagrodzenia zasadniczego dla delegowanych wcześniej proku- ratorów. Nie bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że ratio legis nowej regulacji płacowej dla tej grupy delegowanych prokuratorów było zapewnienie im wynagro- dzenia odpowiadającego zakresowi wykonywanych w wyższej prokuraturze obo- wiązków i zaprzestanie dalszego dyskryminowania ich pod względem płacowym z prokuratorami zatrudnionymi na tym szczeblu. Sąd Okręgowy wyraził także przeko- nanie, że uchwała Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie usunie poważne wątpliwości prawne powstające również na tle interpretacji zbliżonej regulacji o cha- rakterze płacowym, zawartej wart. 77 § 5 u.s.p., w odniesieniu do sędziów delego- wanych do sądu wyższego przed 1 października 2001 r., dokonanej przez Minister- stwo Sprawiedliwości w związku z wejściem w życie nowego Prawa o ustroju sądów powszechnych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 6 Prawo prokuratora, delegowanego na podstawie art. 50 ust. 1 lub 2 ustawy o prokuraturze do innej jednostki organizacyjnej prokuratury, do wynagrodzenia w stawce podstawowej, przewidzianego dla prokuratora tej jednostki po trzech miesią- cach delegowania, zostało przyznane przez art. 50 ust. 4 tej ustawy w brzmieniu ustalonym w art. 185 pkt 11 u.s.p., który wszedł w życie 1 października 2001 r. (art. 212 u.s.p.). Przepis ten określił przesłanki stosowania zawartej w nim dyspozycji, w tym zwłaszcza warunek delegowania na okres przekraczający 3 miesiące, oraz kon- sekwencje ich spełnienia w postaci nabycia przez prokuratora prawa do zmienionej stawki wynagrodzenia. Obydwa te elementy wchodzą w skład normy prawnej wyni- kającej z powyższego przepisu. Zgodnie z zasadą nieretroakcji „ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu” (art. 3 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Wynika stąd, że ustawa działa tylko na przyszłość i nie obejmuje swoim działaniem okresu poprzedzającego jej wejście w życie albo, inaczej mówiąc, że nie można stosować nowo ustanowionych norm prawnych do zdarzeń (szeroko rozu- mianych), które zaszły przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm, z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych (por. np. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z: 28 maja 1986 r., U 1/86, OTK 1986, poz. 2; z 30 listopada 1988, K 1/88, OTK 1988, poz. 6). Reguła ta odnosi się do wszystkich elementów normy prawnej. W odniesieniu do art. 50 ust. 4 oznacza to, że zarówno hipoteza normy wynikającej z tego przepisu, określająca zdarzenia, do których znaj- duje on zastosowanie (między innymi przekroczenie trzech miesięcy delegacji), jak i jej dyspozycja, wskazująca konsekwencje realizacji tych zdarzeń (prawo do nowej stawki wynagrodzenia) mogą regulować treść stosunku pracy prokuratora jedynie na przyszłość, licząc od wejścia tego przepisu w życie. Innymi słowy, warunkiem uzy- skania prawa do nowej stawki wynagrodzenia jest przekroczenie 3 miesięcy delego- wania, liczonych od 1 października 2001 r. Przyjęcie, że z treści art. 50 ust. 4 wynika możliwość wliczenia do wskazanego trzymiesięcznego okresu czasu delegacji przed wejściem w życie u.s.p. (tj. przed 1 października 2001 r.), oznaczałoby nadanie czę- ści normy prawnej zawartej w rozpatrywanym przepisie mocy wstecznej, poprzez jej zastosowanie do zdarzeń zaszłych przed datą wejścia ustawy w życie, a zatem naru- szałoby zasadę nieretroakcji. Konieczność odnoszenia zakazu wstecznego działania prawa do całości normy prawnej znajduje wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Między innymi w uchwale składu siedmiu sędziów z 16 kwietnia 1998, III ZP 52/97 (OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 558), Sąd Najwyższy przyjął, że zawarcie trzeciej, 7 kolejnej umowy o pracę na czas określony jest równoznaczne w skutkach prawnych z nawiązaniem umowy o pracę na czas nie określony (art. 251 k.p.), jeżeli dwie po- przednie terminowe umowy o pracę zostały zawarte począwszy od dnia wejścia w życie tego przepisu. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, między innymi, że „nie da się też wykazać, że retroaktywnością prawa nie jest próba odnie- sienia dyspozycji normy z art. 251 k.p. do tej części zdarzeń wyznaczających zakres jej zastosowania, które wystąpiły przed wejściem normy w życie”. Podobnie w uza- sadnieniu uchwały z 15 września 1995 r., III CZP 113/95 (OSNC 1995, nr 12, poz. 178) Sąd Najwyższy stwierdził, że „ocena skutków prawnych zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszka- niowych, z którymi wiąże się wstąpienie w stosunek najmu, musi być dokonywana przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych”. Odmiennej natomiast sytuacji doty- czy, powołany przez Sąd Okręgowy, wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 2002 r., I PKN 866/00 (OSNP 2004 nr 4, poz. 58). Z tego względu powoływanie tego orzecze- nia na potwierdzenie wniosków wyprowadzonych przez Sąd Okręgowy odnośnie do rozwiązania rozważanego zagadnienia prawnego jest nieuzasadnione. Zasada nieretroakcji nie ma, jak wynika z treści art. 3 k.c., charakteru bez- względnego. Przepisy ustawy o prokuraturze, jak również, zmieniające ją przepisy u.s.p., nie dają jednak podstawy do uznania postulowanego w rzeczywistości przez Sąd Okręgowy wstecznego skutku art. 50 ust. 4. W szczególności nie przemawia za tym argument, że skoro w treści tego przepisu, jak i w przepisach przejściowych, nie ma normy nakazującej liczenie trzymiesięcznego okresu delegacji dopiero od dnia wejścia w życie u.s.p., tj. od 1 października 2001 r., to nieuzasadnione i nieuprawnio- ne byłoby przypisywanie takiego zamiaru ustawodawcy. Rozumowanie to odwraca działanie zasady nieretroakcji. Z uwagi na treść art. 3 k.c., to właśnie zaliczenie okresu delegacji poprzedzającej wejście w życie rozważanej ustawy wymagałoby wyraźnego postanowienia ustawy („nakazu”), a nie odwrotnie. Odmiennego wniosku nie można także wyprowadzać z faktu, że w art. 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw ustawodawca, wprowadzając kolejną zmianę do regulacji wynagrodzenia za delegacje prokuratorów, wyraźnie stwierdził, że art. 50 ust. 4 stosuje się do wynagro- dzenia zasadniczego prokuratorów, „którzy zostali delegowani po dniu wejścia w ży- cie niniejszej ustawy”. Przepis ten nie wnosi niczego, co nie wynika z art. 3 k.c., a jego treść można tłumaczyć dążeniem ustawodawcy do uniknięcia wątpliwości, spo- 8 wodowanych trudnościami ze stosowaniem zasady nieretroakcji. Dla wykładni art. 50 ust. 4 nie ma też znaczenia to, że przepis ten wprowadzał zmianę korzystną dla pro- kuratorów. Fakt, że nowa ustawa jest korzystniejsza dla określonych podmiotów (np. pracowników) nie może uzasadniać sam przez się nadania jej mocy wstecznej. Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji. ========================================