I PZP 1/04

Sąd Najwyższy2004-06-16
SAOSPracyprawo pracyWysokanajwyższy
postępowanie uproszczonesąd drugiej instancjisąd pierwszej instancjikodeks postępowania cywilnegoprawo pracyuchwałazagadnienie prawneformularz urzędowy

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w drugiej instancji, wskazując na wadliwość składu sądu przedstawiającego zagadnienie.

Sąd Okręgowy w Częstochowie przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w postępowaniu apelacyjnym, gdy sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę w tym trybie, z wyjątkiem niezłożenia pozwu na urzędowym formularzu. Sąd Najwyższy, analizując przepisy k.p.c., podkreślił obligatoryjność stosowania postępowania uproszczonego, gdy spełnione są jego przesłanki, i wskazał, że zmiana trybu postępowania wymaga postanowienia sądu. Ostatecznie odmówił podjęcia uchwały z powodu wadliwości składu sądu, który przedstawił zagadnienie prawne.

Sąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, dotyczące stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w postępowaniu drugoinstancyjnym. Sąd Okręgowy pytał, czy sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym, gdy sąd pierwszej instancji rozpoznał ją w tym trybie, z wyjątkiem niezłożenia pozwu na urzędowym formularzu. Sąd Najwyższy przypomniał swoje wcześniejsze uchwały, zgodnie z którymi stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy, gdy spełnione są przesłanki z art. 5051 pkt 1 k.p.c., jest obligatoryjne. Podkreślono, że o rodzaju postępowania nie decydują strony, a zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwykły wymaga postanowienia sądu. Sąd Najwyższy uznał, że samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. nie przesądza o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym – decydujące jest rzeczywiste rozpoznanie sprawy w tym trybie. Wskazano również, że zarządzenie przewodniczącego o skierowaniu sprawy do określonego postępowania odrębnego ma istotne znaczenie procesowe i może być zmienione tylko postanowieniem sądu. W analizowanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym, a sąd drugiej instancji powinien postąpić analogicznie. Ostatecznie Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ponieważ zagadnienie prawne zostało przedstawione przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego i na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy powinno to nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały z powodu wadliwości składu sądu przedstawiającego zagadnienie prawne.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że zagadnienie prawne zostało przedstawione przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego i na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy powinno to nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych, co uniemożliwia podjęcie wiążącej uchwały.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odmowa podjęcia uchwały

Strony

NazwaTypRola
Katarzyna C.osoba_fizycznapowódka
„L.-t.” Spółka z o.o. w C.spółkapozwany

Przepisy (15)

Główne

k.p.c. art. 50510

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji.

k.p.c. art. 201 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia.

k.p.c. art. 5051 § pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa przesłanki sprawy kwalifikującej się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym (roszczenia wynikające z umowy o pracę, wartość do 5 tys. zł).

k.p.c. art. 201 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia.

Pomocnicze

k.p.c. art. 5057

Kodeks postępowania cywilnego

Pozwala sądowi na odstąpienie od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym, jeżeli sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych.

k.p.c. art. 5052

Kodeks postępowania cywilnego

Nakazuje złożenie pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu w postępowaniu uproszczonym.

k.p.c. art. 354

Kodeks postępowania cywilnego

Określa, że w formie postanowienia sąd podejmuje czynności procesowe, jeżeli Kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty.

k.p.c. art. 219

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy łączenia spraw do wspólnego rozpoznania.

k.p.c. art. 5056 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Zakazuje dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu uproszczonym.

k.p.c. art. 5054 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określa zakazy w postępowaniu uproszczonym, m.in. dotyczące zmiany powództwa i wezwania do udziału w sprawie innych pozwanych.

k.p.c. art. 130 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma.

k.p.c. art. 3921 § § 2 pkt 3

Kodeks postępowania cywilnego

Wyłącza kasację w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym.

k.p.c. art. 5059 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Wprowadza szczególne wymagania wobec apelacji w sprawie rozpoznanej w postępowaniu uproszczonym (uznany za niezgodny z Konstytucją z mocą od 2005 r.).

k.p.c. art. 1301

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczył sankcji za niezłożenie pisma na formularzu urzędowym (utracił moc).

k.p.c. art. 390 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa warunki podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zmiana rodzaju postępowania odrębnego wymaga postanowienia sądu. Zarządzenie przewodniczącego o trybie postępowania ma istotne znaczenie procesowe. Niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym nie wyklucza rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, jeśli pozostałe przesłanki są spełnione.

Odrzucone argumenty

Możliwość odstąpienia od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w sposób dorozumiany. Brak znaczenia zarządzenia przewodniczącego o skierowaniu sprawy do określonego postępowania odrębnego.

Godne uwagi sformułowania

Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym (...) tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji. Rozpoznawanie sprawy w tym postępowaniu odrębnym jest obligatoryjne. Zmiana rodzaju postępowania odrębnego (...) może nastąpić wyłącznie na mocy postanowienia sądu. Zarządzenie przewodniczącego (...) jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu. Nie można przyjąć, aby samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym.

Skład orzekający

Józef Iwulski

przewodniczący-sprawozdawca

Andrzej Wasilewski

członek

Kazimierz Jaśkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zasad stosowania postępowania uproszczonego w drugiej instancji, znaczenie zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu w kwestii trybu postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i interpretacji przepisów k.p.c. dotyczących postępowania uproszczonego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące postępowania uproszczonego, które są istotne dla praktyków prawa pracy i cywilnego, a także pokazuje, jak formalne błędy mogą wpłynąć na przebieg postępowania.

Czy niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym przekreśla postępowanie uproszczone? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 3000 PLN

odszkodowanie: 3000 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Postanowienie z dnia 16 czerwca 2004 r. I PZP 1/04 Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym (art. 50510 k.p.c.) tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji. Jeżeli przewodniczący w zarządzeniu wydanym na podsta- wie art. 201 § 1 k.p.c. nie skierował sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, a następnie sąd nie wydał postanowienia o rozpoznaniu sprawy w tym postępowaniu odrębnym, to należy uznać, że sprawa nie została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, choćby zostały spełnione prze- słanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Kazimierz Jaśkowski. Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wi- śniewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy z po- wództwa Katarzyny C. przeciwko „L.-t.” Spółce z o.o. w C. o odszkodowanie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 r. [...] „Czy w postępowaniu drugoinstancyjnym toczącym się na skutek apelacji w sprawie, która kwalifikowała się do rozpoznania w trybie uproszczonym i została roz- poznana w sądzie pierwszej instancji z zachowaniem przepisów o postępowaniu uproszczonym (dział VI, części pierwszej, księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego), z wyjątkiem przepisu art. 505 (2) kodeksu postępowania cywilnego naka- zującego złożenie pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu, stosuje się przepisy o postępowaniu uproszczonym ?” o d m ó w i ł podjęcia uchwały. 2 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 r. [...] wydanym na posiedzeniu niejaw- nym w postępowaniu uproszczonym w składzie jednego sędziego, Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie przedstawił rozpoznawane zagadnienie prawne z następującym uzasadnieniem. W uchwale z dnia 6 marca 2003 r., III PZP 2/03 (OSNP 2003 nr 15, poz. 350) Sąd Najwyższy wyraził pogląd o dopuszczalności i konieczności stosowania przepi- sów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy. W kolejnej uchwale z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03 (OSNP 2004 nr 7, poz. 115), w związku z wątpliwościami Sądu Okręgowego w Częstochowie, dotyczącymi możliwo- ści kumulowania roszczeń tego samego rodzaju i łączenia do wspólnego rozpozna- nia spraw między tymi samymi stronami w postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy, Sąd Najwyższy podtrzymał pogląd o dopuszczalności stoso- wania postępowania uproszczonego w sprawach z zakresu prawa pracy. W uzasad- nieniach obu tych uchwał podkreślono, że stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy nie tylko jest możliwe, lecz jest konieczne i wynika z bezwzględnego obowiązku stosowania procedur, które nie mają charakteru alternatywnego. Tak więc w przypadku, gdy sprawa nadaje się do rozpo- znania w postępowaniu uproszczonym, to musi być rozpoznana w tym postępowa- niu. W rozpoznawanej sprawie, w zarządzeniu wstępnym po wniesieniu pozwu, skreślony został punkt 4 o treści „sprawę skierować do rozpoznania w trybie uprosz- czonym”. Według Sądu Okręgowego, można więc domniemywać, że sprawa nie była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Sąd drugiej instancji kwestionuje jed- nak skuteczność i dopuszczalność takiego zarządzenia dlatego, że z mocy art. 5057 k.p.c. tylko w sytuacji, gdy sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej roz- strzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu sąd rozpoznaje sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Tak więc przepis ten dotyczy sytuacji, gdy sprawa jest już rozpoznawana w postępowaniu uproszczo- nym, a w jej trakcie ujawnione zostaną okoliczności, które wymagają dalszego rozpo- znania sprawy w postępowaniu zwykłym. Wydanie takiego zarządzenia, w momencie wpływu pozwu, kiedy jeszcze nie było wiadomo jaka jest wartość przedmiotu sporu, zdaniem Sądu Okręgowego, jest nieskuteczne, gdyż nie mieści się w dyspozycji art. 3 5057 k.p.c. Wątpliwości Sądu drugiej instancji wynikają z tego, że rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu uproszczonym z reguły nie po- woduje dla stron procesu żadnych negatywnych skutków oraz nie prowadzi do nie- ważności postępowania. Problem ma jednak istotne znaczenie na etapie postępowa- nia apelacyjnego bowiem, jeżeli sąd drugiej instancji uznałby, że w trakcie procesu przed sądem pierwszej instancji doszło do rozpoznania sprawy z pominięciem prze- pisów o postępowaniu uproszczonym, to powinien sprawę rozpoznać w składzie trzy- osobowym na rozprawie, nie stosując tym samym art. 50510 § 1 i 2 k.p.c. o dopusz- czalności rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sę- dziego. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, powódka w dniu 2 kwietnia 2003 r. złożyła pozew, w którym domagała się zasądzenia od pozwanego pracodawcy od- szkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. W pozwie nie wskazała, jakiej kwoty domaga się z tego tytułu. Zarządzeniem przewodniczącego z tej samej daty, powódka została wezwana do uzupełnienia braków formalnych pozwu przez wskazanie wysokości dochodzonego odszkodowania, w terminie siedmiu dni pod rygorem zwrotu pozwu. W wykonaniu tego wezwania powódka pismem z dnia 5 maja 2003 r. wskazała, że wartość przedmiotu sporu wynosi trzy tysiące złotych i równa się jej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu. Taka wartość przedmiotu sporu upo- ważniała i obligowała sąd do rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, gdyż powódka dochodziła jednego roszczenia wynikającego z umowy o pracę, a jego wartość nie przekraczała pięciu tysięcy złotych (art. 5051 pkt 1 i art. 5053 § 1 k.p.c.). Po wskazaniu przez powódkę wartości przedmiotu sporu, przewodniczący nie we- zwał ponownie powódki w trybie art. 130 § 1 k.p.c. do złożenia pozwu na formularzu urzędowym, a następnie sprawa nie została skierowana do rozpoznania z pominię- ciem przepisów o postępowaniu uproszczonym z powodu jej zawiłości, czy potrzeby uzyskania wiadomości specjalnych (art. 5057 k.p.c.). Obowiązek złożenia w postępo- waniu uproszczonym pozwu na formularzu urzędowym wynika z art. 5052 k.p.c. Po- zew nie został w taki sposób wniesiony, a w konsekwencji, również strona pozwana złożyła odpowiedź na pozew, nie korzystając z urzędowego formularza. Rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji zachował wszelkie pozostałe przepisy o postępowa- niu uproszczonym. W szczególności rozpoznane zostało jedno roszczenie (art. 5053 § 1 k.p.c.), nie doszło do zmiany powództwa oraz zastosowania art. 75-85, art. 194- 196 i art. 198 k.p.c. (zakaz z art. 5054 § 1 k.p.c.). Sąd przeprowadził na pierwszej i 4 jedynej rozprawie dowody z dokumentów wnioskowanych w odpowiedzi na pozew, a powódka w związku z otrzymaniem odpowiedzi na pozew nie przytaczała nowych okoliczności faktycznych i prawnych po jednotygodniowym terminie wynikającym z art. 5055 § 2 k.p.c. Nie był również dopuszczony dowód z opinii biegłego, co w postę- powaniu uproszczonym jest niedopuszczalne z mocy art. 5056 § 2 k.p.c. Zdaniem Sądu drugiej instancji, można uznać w konsekwencji, że sprawa przed Sądem pierw- szej instancji została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Według Sądu Okręgowego, wymaganie złożenia w postępowaniu uproszczonym pozwu i odpowie- dzi na pozew na urzędowych formularzach, które nie zostało zachowane, nie jest cechą konstytutywną postępowania odrębnego, w jakim dochodzi do rozpoznania sprawy. Formularze urzędowe mają służyć jedynie uporządkowaniu procesu i po- mocy stronom w zredagowaniu stanowiska procesowego. Jeśli jednak strona swoje stanowisko wyjaśniła w sposób niebudzący wątpliwości i zastrzeżeń, w piśmie nie- sporządzonym na urzędowym formularzu, to nie może to zmieniać rodzaju postępo- wania, w jakim sprawa jest rozpoznawana, skoro zachowane są wszystkie pozostałe przepisy postępowania uproszczonego, istotne z punktu widzenia uprawnień i obo- wiązków procesowych stron. Podobnie rzecz ma się w odwrotnej sytuacji, gdy powód wytacza powództwo na formularzu urzędowym, a wartość przedmiotu sporu przekra- cza dopuszczalną granicę pięciu tysięcy złotych. W takim przypadku nie budzi wątpli- wości, że sprawa nie będzie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, a powód nie będzie wzywany do złożenie pozwu bez wykorzystania formularza urzędowego, gdy sprawie można nadać bieg. Tak więc użycie formularza urzędowego nie może przesądzać o rodzaju postępowania, w jakim sprawa jest rozpoznawana. Zdaniem Sądu drugiej instancji, sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, mimo że pozew nie został złożony na formularzu urzędowym. Jest to jedyne odstęp- stwo od zasad tego postępowania, co oznacza możliwość uznania, że sprawa zo- stała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym z racji oceny, że dla istoty postępo- wania uproszczonego brak złożenia pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu ma charakter wtórny i nie determinuje rodzaju postępowania odrębnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W uchwale z dnia 6 marca 2003 r., III PZP 2/03 (OSNP 2003 nr 15, poz. 350) Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ( 5 art. 476 § 1 k.p.c.) o roszczenia wynikające z umowy o pracę (art. 5051 pkt 1 k.p.c.) stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu uproszczo- nym ( art. 5051 -50513 k.p.c.). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawach z zakresu prawa pracy, w których są spełnione przesłanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. występuje nie tylko możliwość, ale nawet konieczność stosowa- nia przepisów o postępowaniu uproszczonym, zarówno przed sądem pracy w pierw- szej instancji, jak i przed sądem pracy w postępowaniu apelacyjnym. Pogląd ten Sąd Najwyższy podtrzymał w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03 (OSNP 2004 nr 7, poz. 115; por. też uchwałę z dnia 27 listopada 2001 r., III CZP 61/01, OSNC 2002 nr 5, poz. 62, PiP 2003 nr 6, s. 124 z glosą A. Bartosze- wicz). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela tę wy- kładnię, gdyż wynika ona przede wszystkim z jednoznacznego brzmienia art. 13 § 1 zdanie drugie k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych. Jeżeli więc speł- nione są przesłanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. (a mogą być one spełnione także w sprawach z zakresu prawa pracy), to sprawa powinna być rozpoznana z za- chowaniem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Rozpoznanie sprawy w tym postępowaniu odrębnym jest obligatoryjne. Oznacza to, że o rodzaju postępowania odrębnego nie mogą decydować strony postępowania (np. powód przez złożenie lub niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym). Obowiązek rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym dotyczy też sądu, ale w tym przypadku ma on charakter względny. Zgodnie z art. 5057 k.p.c., jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie za- wiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu rozpo- znaje ją z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Niezbędne jest więc wydanie w tym zakresie postanowienia (w tej formie sąd podejmuje czynności procesowe, jeżeli Kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty - art. 354 k.p.c.). W uchwale z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03, Sąd Najwyższy przyjął, że połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się według przepisów o po- stępowaniu uproszczonym w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.) powoduje dalsze rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o tym postępowaniu (teza druga). W uzasadnieniu tej uchwały uznano, że takie, niedopusz- czalne w postępowaniu uproszczonym, połączenie spraw do wspólnego rozpoznania „oznacza de facto” odstąpienie od rozpoznania sprawy według przepisów o postępo- waniu uproszczonym, nawet jeżeli nie zostało wydane w tym przedmiocie stosowne 6 postanowienie. Sąd Najwyższy uznał w tej sprawie, że samo połączenie spraw - na- wet bez wydania zarządzenia (postanowienia sądu) o odstąpieniu od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym - powinno być traktowane jako takie odstą- pienie. Nadto, w tej sprawie przed Sądem Rejonowym doszło nie tylko do połączenia różnych spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, ale również do rozsze- rzenia powództwa w sposób wykluczający możliwość uznania, że Sąd Rejonowy nie odstąpił od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uważa za nietrafny pogląd o możliwości odstąpienia od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym (w sprawie roz- poznawanej w tym postępowaniu odrębnym) w sposób dorozumiany (de facto). Roz- poznawanie sprawy w postępowaniu uproszczonym powoduje dla wszystkich stron postępowania oraz sądów obu instancji (a ewentualnie także Sądu Najwyższego - por. art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c.) określone obowiązki i uprawnienia. Nie jest więc moż- liwe, aby ocena, czy sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym była wątpliwa, a tak byłoby, gdyby uznać za dopuszczalne odstępowanie od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w sposób faktyczny, choćby w powiązaniu z wydaniem innego postanowienia. Przykładowo, sąd pierwszej instancji wydając w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym postanowienie o dopuszcze- niu dowodu z opinii biegłego, nie odstępuje od stosowania przepisów o postępowa- niu uproszczonym, lecz narusza art. 5056 § 2 k.p.c., a wydając postanowienie o we- zwaniu do udziału w sprawie innego pozwanego - narusza art. 5054 § 1 k.p.c. (inną sprawą jest, czy takie naruszenie procedury wpływa na rozstrzygnięcie). Podsumo- wując tę część rozważań należy stwierdzić, że zmiana rodzaju postępowania odręb- nego, z uproszczonego na „zwykłe” postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy, może nastąpić wyłącznie na mocy postanowienia sądu o odstąpieniu o stoso- waniu przepisów o postępowaniu uproszczonym. Tylko wtedy będą zachowane gwa- rancje procesowe stron oraz pewność reguł procesowych, według których sprawa jest rozpoznawana w pierwszej instancji i będzie rozpoznana w drugiej (trzeciej) in- stancji. Rozstrzygnięcia wymaga problem, czy o tym, że sprawa jest rozpoznawana (została rozpoznana) w postępowaniu uproszczonym decyduje wyłącznie spełnienie (obiektywne) przesłanek z art. 5051 k.p.c., czy też w tym zakresie znaczenie mają czynności stron, przewodniczącego lub sądu pierwszej instancji. Nie można przyjąć, aby samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa zo- 7 stała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Decydujące znaczenie ma, czy sąd pierwszej instancji rzeczywiście rozpoznał sprawę w tym postępowaniu. Może być bowiem tak, że sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę, w której były spełnione przesłanki z art. 5051 k.p.c., w postępowaniu „zwykłym” i odwrotnie. O tym, że usta- wodawca przypisuje znaczenie rzeczywistemu rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, a nie tylko spełnianiu przesłanek do jej rozpoznania w tym postępo- waniu, świadczy art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, kasacja nie przy- sługuje w sprawach „rozpoznanych” w postępowaniu uproszczonym. Chodzi więc o sprawy, w których wyrok sądu drugiej instancji zapadł w postępowaniu uproszczo- nym, a nie o sprawy, które kwalifikowały się do rozpoznania w tym postępowaniu. Jeżeli więc sprawa, w której były spełnione przesłanki z art. 5051 k.p.c. nie zostanie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, to na podstawie art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. kasacja nie będzie w niej wyłączona, i odwrotnie. Trafnie w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia przyjmuje się, że złoże- nie (niezłożenie) pozwu (odpowiedzi na pozew; apelacji itp.) na formularzu urzędo- wym, nie może być uznane za mające podstawowe znaczenie (można powiedzieć konstytutywne) dla oceny, czy sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uprosz- czonym. Wynika to przede wszystkim ze wskazanej wyżej zasady, iż rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym nie zależy od woli stron. Zresztą przepisy o zachowaniu formy polegającej na sporządzaniu pism procesowych na formularzu urzędowym zostały pozbawione specyficznej sankcji, wobec utraty mocy art. 1301 k.p.c. wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01 (Dz.U. 2002 Nr 26, poz. 265; OTK 2002-A nr 2, poz. 14). Nie jest natomiast trafny pogląd Sądu drugiej instancji o braku znaczenia zarządzenia przewodniczącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania w określonym postępowaniu odrębnym. Wraz z wprowadzeniem postępowania uproszczonego, zmieniono w istotny sposób art. 201 § 1 k.p.c. i zmiany te niewątpliwie są funkcjonalnie powiązane. Zgodnie ze zdaniem pierwszym tego przepisu, przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odręb- nym, i wydaje odpowiednie zarządzenia. Przewodniczący ocenia więc, czy wniosek powoda o rozpoznanie (nierozpoznanie) sprawy w postępowaniu uproszczonym, zło- żony pośrednio przez wniesienie (niewniesienie) pozwu na formularzu urzędowym, jest zasadny w świetle spełnienia przesłanek z art. 5051 k.p.c. W wyniku tej oceny, przewodniczący wydaje zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania w postę- 8 powaniu uproszczonym (wtedy wezwie o złożenie pozwu na formularzu urzędowym, jeżeli wymaganie to nie było spełnione) lub w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (może to dotyczyć także sytuacji, gdy pozew został złożony na formularzu). Zarządzenie przewodniczącego jest czynnością procesową o wyraźnie określonych przesłankach i jego wydanie jest obowiązkowe. Zarządzenie to stabili- zuje sytuację procesową, wskazuje stronom i sądowi, w jakim postępowaniu (według jakich reguł) będzie się toczyło postępowanie, nie ma więc wyłącznie charakteru „or- ganizacyjno-administracyjnego”, jak przyjmowano przed nowelizacją art. 201 k.p.c. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 14 marca 1989 r., III PZP 45/88, OSNCP 1989 nr 11, poz. 167 oraz uchwałę z dnia 22 lipca 1994 r., III CZP 87/94, OSNC 1995 nr 1, poz. 5), lecz jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu. Rodzaj postępowania odrębnego wynikający z zarządzenia przewodniczącego wydanego na podstawie art. 201 § 1 k.p.c. może być zmieniony w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sprawa skierowana zarządzeniem do postępowania uproszczonego może być rozpoznana z pominięciem przepisów o tym postępowaniu (choćby na podstawie art. 5057 k.p.c., ale nie tylko). I odwrotnie, sprawa skierowana zarządzeniem przewodniczącego do „zwykłego” postępowania w sprawach z za- kresu prawa pracy może być rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. W obu tych przypadkach konieczne jest jednak wydanie przez sąd odpowiednich postano- wień. Tylko przy spełnieniu tego warunku można mówić o zachowaniu gwarancji pro- cesowych stron postępowania oraz pewności reguł procesowych dla stron i sądów (przy zmianie rodzaju postępowania odrębnego można rozważać odpowiednie zasto- sowanie art. 201 § 2 k.p.c.). Jeżeli więc przewodniczący skierował sprawę do postę- powania uproszczonego (choćby błędnie), a sąd nie wydał postanowienia o rozpo- znaniu sprawy z pominięciem przepisów dotyczących tego postępowania, to sprawa zostaje rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. I odwrotnie, jeżeli przewodni- czący skierował sprawę do „zwykłego” postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy (choćby były spełnione przesłanki z art. 5051 pkt 1 k.p.c.), a sąd nie wyda postanowienia o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, to sprawa nie została rozpoznana w tym postępowaniu odrębnym. Z powołaniem się po raz kolejny na konieczność zachowania gwarancji proce- sowych i stabilizacji reguł postępowania, należy uznać, że sąd drugiej instancji rozpo- znaje sprawę w takim samym postępowaniu odrębnym, w jakim sprawę rozpoznał (rzeczywiście) sąd pierwszej instancji. W tym zakresie szczególne znaczenie należy 9 przypisać regulacji zawartej w art. 5059 k.p.c., który wprowadza szczególne wymaga- nia wobec apelacji w sprawie rozpoznanej w postępowaniu uproszczonym. Przepis art. 5059 § 1 k.p.c. został wprawdzie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03 (OTK 2004-A nr 1, poz. 2) uznany za niezgodny z Konsty- tucją, ale określono termin utraty jego mocy obowiązującej na dzień 13 lipca 2005 r. Strony postępowania muszą więc wiedzieć, że sprawa została rozpoznana w postę- powaniu uproszczonym lub z pominięciem przepisów dotyczących tego postępowa- nia, gdyż od tego zależą zasady rządzące zaskarżeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji (a także sądu drugiej instancji - art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c.). W odniesieniu do rozpoznania sprawy w drugiej instancji w postępowaniu uproszczonym, z powodów wyżej wskazanych, nie można przyjąć, aby zachowała znaczenie (odpowiednie) teza trzecia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1986 r., III PZP 57/86 (OSNCP 1987 nr 10, poz. 152; OSPiKA 1987 nr 11-12, poz. 210 z glosą Z. Świe- body; NP 1989 nr 5-6, s. 177 z glosą M. Gersdorf-Giaro i A. Wiśniewskiej), według której do rozpoznania rewizji [apelacji] od wyroku sądu rejonowego (sądu pracy) w sprawie z zakresu prawa cywilnego właściwy jest wydział cywilny sądu wojewódz- kiego (uznać natomiast należy zachowanie odpowiednio rozumianego znaczenia przez tezę drugą tej uchwały). Wracając do przebiegu postępowania w rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, że została ona rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym (w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy). Dla takiej oceny nie ma znaczenia spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. (były one spełnione), ani też niezłożenie pozwu na formularzu urzędo- wym. Ocena taka wynika z tego, że przewodniczący na podstawie art. 201 § 1 k.p.c. skierował sprawę do rozpoznania z pominięciem przepisów o postępowaniu uprosz- czonym, a w toku postępowania Sąd pierwszej instancji nie wydał postanowienia o rozpoznaniu sprawy w takim postępowaniu odrębnym. Wyrok Sądu pierwszej instan- cji zapadł więc w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy, a za- chowanie (a raczej nienaruszenie) przepisów dotyczących postępowania uproszczo- nego miało charakter całkowicie przypadkowy. Wobec tego, Sąd drugiej instancji po- winien rozpoznać sprawę również z pominięciem przepisów o postępowaniu uprosz- czonym, w tym zwłaszcza art. 50510 k.p.c. Powoduje to konieczność odmowy podjęcia uchwały w przedmiocie przedsta- wionego zagadnienia prawnego i to nie ze względu na brak poważnych wątpliwości 10 prawnych, bo te niewątpliwie występują. Sąd Najwyższy nie może bowiem podjąć wiążącej uchwały (art. 390 § 2 k.p.c.), gdy postanowienie o przedstawieniu zagadnie- nia prawnego wydał skład sądu sprzeczny z przepisami prawa (por. postanowienie z dnia 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95, OSNAPiUS 1995 nr 14 poz. 172, a zwłaszcza po- stanowienie z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZP 42/02, OSP 2003 nr 6, poz. 78 z glosą M. Manowskiej). Sąd drugiej instancji przedstawił zagadnienie prawne postanowie- niem wydanym na posiedzeniu niejawnym i w składzie jednego sędziego. Rozpozna- nie sprawy tymczasem powinno nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych. Podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały jest w tej sytuacji niemożliwe, gdyż prowadziłoby do związania nią Sądu drugiej instancji, w składzie orzekającym, który nie przedstawił zagadnienia prawnego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI