I PZP 1/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w drugiej instancji, wskazując na wadliwość składu sądu przedstawiającego zagadnienie.
Sąd Okręgowy w Częstochowie przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w postępowaniu apelacyjnym, gdy sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę w tym trybie, z wyjątkiem niezłożenia pozwu na urzędowym formularzu. Sąd Najwyższy, analizując przepisy k.p.c., podkreślił obligatoryjność stosowania postępowania uproszczonego, gdy spełnione są jego przesłanki, i wskazał, że zmiana trybu postępowania wymaga postanowienia sądu. Ostatecznie odmówił podjęcia uchwały z powodu wadliwości składu sądu, który przedstawił zagadnienie prawne.
Sąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, dotyczące stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w postępowaniu drugoinstancyjnym. Sąd Okręgowy pytał, czy sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym, gdy sąd pierwszej instancji rozpoznał ją w tym trybie, z wyjątkiem niezłożenia pozwu na urzędowym formularzu. Sąd Najwyższy przypomniał swoje wcześniejsze uchwały, zgodnie z którymi stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy, gdy spełnione są przesłanki z art. 5051 pkt 1 k.p.c., jest obligatoryjne. Podkreślono, że o rodzaju postępowania nie decydują strony, a zmiana trybu postępowania z uproszczonego na zwykły wymaga postanowienia sądu. Sąd Najwyższy uznał, że samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. nie przesądza o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym – decydujące jest rzeczywiste rozpoznanie sprawy w tym trybie. Wskazano również, że zarządzenie przewodniczącego o skierowaniu sprawy do określonego postępowania odrębnego ma istotne znaczenie procesowe i może być zmienione tylko postanowieniem sądu. W analizowanej sprawie Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym, a sąd drugiej instancji powinien postąpić analogicznie. Ostatecznie Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, ponieważ zagadnienie prawne zostało przedstawione przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego i na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy powinno to nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały z powodu wadliwości składu sądu przedstawiającego zagadnienie prawne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że zagadnienie prawne zostało przedstawione przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego i na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy powinno to nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych, co uniemożliwia podjęcie wiążącej uchwały.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odmowa podjęcia uchwały
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Katarzyna C. | osoba_fizyczna | powódka |
| „L.-t.” Spółka z o.o. w C. | spółka | pozwany |
Przepisy (15)
Główne
k.p.c. art. 50510
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji.
k.p.c. art. 201 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia.
k.p.c. art. 5051 § pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki sprawy kwalifikującej się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym (roszczenia wynikające z umowy o pracę, wartość do 5 tys. zł).
k.p.c. art. 201 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym, i wydaje odpowiednie zarządzenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 5057
Kodeks postępowania cywilnego
Pozwala sądowi na odstąpienie od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym, jeżeli sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych.
k.p.c. art. 5052
Kodeks postępowania cywilnego
Nakazuje złożenie pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 354
Kodeks postępowania cywilnego
Określa, że w formie postanowienia sąd podejmuje czynności procesowe, jeżeli Kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty.
k.p.c. art. 219
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy łączenia spraw do wspólnego rozpoznania.
k.p.c. art. 5056 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zakazuje dopuszczenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 5054 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakazy w postępowaniu uproszczonym, m.in. dotyczące zmiany powództwa i wezwania do udziału w sprawie innych pozwanych.
k.p.c. art. 130 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma.
k.p.c. art. 3921 § § 2 pkt 3
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłącza kasację w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 5059 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wprowadza szczególne wymagania wobec apelacji w sprawie rozpoznanej w postępowaniu uproszczonym (uznany za niezgodny z Konstytucją z mocą od 2005 r.).
k.p.c. art. 1301
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczył sankcji za niezłożenie pisma na formularzu urzędowym (utracił moc).
k.p.c. art. 390 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa warunki podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zmiana rodzaju postępowania odrębnego wymaga postanowienia sądu. Zarządzenie przewodniczącego o trybie postępowania ma istotne znaczenie procesowe. Niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym nie wyklucza rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, jeśli pozostałe przesłanki są spełnione.
Odrzucone argumenty
Możliwość odstąpienia od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w sposób dorozumiany. Brak znaczenia zarządzenia przewodniczącego o skierowaniu sprawy do określonego postępowania odrębnego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym (...) tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji. Rozpoznawanie sprawy w tym postępowaniu odrębnym jest obligatoryjne. Zmiana rodzaju postępowania odrębnego (...) może nastąpić wyłącznie na mocy postanowienia sądu. Zarządzenie przewodniczącego (...) jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu. Nie można przyjąć, aby samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym.
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący-sprawozdawca
Andrzej Wasilewski
członek
Kazimierz Jaśkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad stosowania postępowania uproszczonego w drugiej instancji, znaczenie zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu w kwestii trybu postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i interpretacji przepisów k.p.c. dotyczących postępowania uproszczonego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące postępowania uproszczonego, które są istotne dla praktyków prawa pracy i cywilnego, a także pokazuje, jak formalne błędy mogą wpłynąć na przebieg postępowania.
“Czy niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym przekreśla postępowanie uproszczone? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 3000 PLN
odszkodowanie: 3000 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyPostanowienie z dnia 16 czerwca 2004 r. I PZP 1/04 Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w postępowaniu uproszczonym (art. 50510 k.p.c.) tylko wówczas, gdy w takim postępowaniu rozpoznał ją sąd pierwszej instancji. Jeżeli przewodniczący w zarządzeniu wydanym na podsta- wie art. 201 § 1 k.p.c. nie skierował sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, a następnie sąd nie wydał postanowienia o rozpoznaniu sprawy w tym postępowaniu odrębnym, to należy uznać, że sprawa nie została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, choćby zostały spełnione prze- słanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Andrzej Wasilewski, Kazimierz Jaśkowski. Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wi- śniewskiego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2004 r. sprawy z po- wództwa Katarzyny C. przeciwko „L.-t.” Spółce z o.o. w C. o odszkodowanie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 r. [...] „Czy w postępowaniu drugoinstancyjnym toczącym się na skutek apelacji w sprawie, która kwalifikowała się do rozpoznania w trybie uproszczonym i została roz- poznana w sądzie pierwszej instancji z zachowaniem przepisów o postępowaniu uproszczonym (dział VI, części pierwszej, księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego), z wyjątkiem przepisu art. 505 (2) kodeksu postępowania cywilnego naka- zującego złożenie pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu, stosuje się przepisy o postępowaniu uproszczonym ?” o d m ó w i ł podjęcia uchwały. 2 U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 24 lutego 2004 r. [...] wydanym na posiedzeniu niejaw- nym w postępowaniu uproszczonym w składzie jednego sędziego, Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie przedstawił rozpoznawane zagadnienie prawne z następującym uzasadnieniem. W uchwale z dnia 6 marca 2003 r., III PZP 2/03 (OSNP 2003 nr 15, poz. 350) Sąd Najwyższy wyraził pogląd o dopuszczalności i konieczności stosowania przepi- sów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy. W kolejnej uchwale z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03 (OSNP 2004 nr 7, poz. 115), w związku z wątpliwościami Sądu Okręgowego w Częstochowie, dotyczącymi możliwo- ści kumulowania roszczeń tego samego rodzaju i łączenia do wspólnego rozpozna- nia spraw między tymi samymi stronami w postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy, Sąd Najwyższy podtrzymał pogląd o dopuszczalności stoso- wania postępowania uproszczonego w sprawach z zakresu prawa pracy. W uzasad- nieniach obu tych uchwał podkreślono, że stosowanie przepisów o postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy nie tylko jest możliwe, lecz jest konieczne i wynika z bezwzględnego obowiązku stosowania procedur, które nie mają charakteru alternatywnego. Tak więc w przypadku, gdy sprawa nadaje się do rozpo- znania w postępowaniu uproszczonym, to musi być rozpoznana w tym postępowa- niu. W rozpoznawanej sprawie, w zarządzeniu wstępnym po wniesieniu pozwu, skreślony został punkt 4 o treści „sprawę skierować do rozpoznania w trybie uprosz- czonym”. Według Sądu Okręgowego, można więc domniemywać, że sprawa nie była rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym. Sąd drugiej instancji kwestionuje jed- nak skuteczność i dopuszczalność takiego zarządzenia dlatego, że z mocy art. 5057 k.p.c. tylko w sytuacji, gdy sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej roz- strzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu sąd rozpoznaje sprawę z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Tak więc przepis ten dotyczy sytuacji, gdy sprawa jest już rozpoznawana w postępowaniu uproszczo- nym, a w jej trakcie ujawnione zostaną okoliczności, które wymagają dalszego rozpo- znania sprawy w postępowaniu zwykłym. Wydanie takiego zarządzenia, w momencie wpływu pozwu, kiedy jeszcze nie było wiadomo jaka jest wartość przedmiotu sporu, zdaniem Sądu Okręgowego, jest nieskuteczne, gdyż nie mieści się w dyspozycji art. 3 5057 k.p.c. Wątpliwości Sądu drugiej instancji wynikają z tego, że rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu uproszczonym z reguły nie po- woduje dla stron procesu żadnych negatywnych skutków oraz nie prowadzi do nie- ważności postępowania. Problem ma jednak istotne znaczenie na etapie postępowa- nia apelacyjnego bowiem, jeżeli sąd drugiej instancji uznałby, że w trakcie procesu przed sądem pierwszej instancji doszło do rozpoznania sprawy z pominięciem prze- pisów o postępowaniu uproszczonym, to powinien sprawę rozpoznać w składzie trzy- osobowym na rozprawie, nie stosując tym samym art. 50510 § 1 i 2 k.p.c. o dopusz- czalności rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sę- dziego. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, powódka w dniu 2 kwietnia 2003 r. złożyła pozew, w którym domagała się zasądzenia od pozwanego pracodawcy od- szkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. W pozwie nie wskazała, jakiej kwoty domaga się z tego tytułu. Zarządzeniem przewodniczącego z tej samej daty, powódka została wezwana do uzupełnienia braków formalnych pozwu przez wskazanie wysokości dochodzonego odszkodowania, w terminie siedmiu dni pod rygorem zwrotu pozwu. W wykonaniu tego wezwania powódka pismem z dnia 5 maja 2003 r. wskazała, że wartość przedmiotu sporu wynosi trzy tysiące złotych i równa się jej trzymiesięcznemu wynagrodzeniu. Taka wartość przedmiotu sporu upo- ważniała i obligowała sąd do rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym, gdyż powódka dochodziła jednego roszczenia wynikającego z umowy o pracę, a jego wartość nie przekraczała pięciu tysięcy złotych (art. 5051 pkt 1 i art. 5053 § 1 k.p.c.). Po wskazaniu przez powódkę wartości przedmiotu sporu, przewodniczący nie we- zwał ponownie powódki w trybie art. 130 § 1 k.p.c. do złożenia pozwu na formularzu urzędowym, a następnie sprawa nie została skierowana do rozpoznania z pominię- ciem przepisów o postępowaniu uproszczonym z powodu jej zawiłości, czy potrzeby uzyskania wiadomości specjalnych (art. 5057 k.p.c.). Obowiązek złożenia w postępo- waniu uproszczonym pozwu na formularzu urzędowym wynika z art. 5052 k.p.c. Po- zew nie został w taki sposób wniesiony, a w konsekwencji, również strona pozwana złożyła odpowiedź na pozew, nie korzystając z urzędowego formularza. Rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji zachował wszelkie pozostałe przepisy o postępowa- niu uproszczonym. W szczególności rozpoznane zostało jedno roszczenie (art. 5053 § 1 k.p.c.), nie doszło do zmiany powództwa oraz zastosowania art. 75-85, art. 194- 196 i art. 198 k.p.c. (zakaz z art. 5054 § 1 k.p.c.). Sąd przeprowadził na pierwszej i 4 jedynej rozprawie dowody z dokumentów wnioskowanych w odpowiedzi na pozew, a powódka w związku z otrzymaniem odpowiedzi na pozew nie przytaczała nowych okoliczności faktycznych i prawnych po jednotygodniowym terminie wynikającym z art. 5055 § 2 k.p.c. Nie był również dopuszczony dowód z opinii biegłego, co w postę- powaniu uproszczonym jest niedopuszczalne z mocy art. 5056 § 2 k.p.c. Zdaniem Sądu drugiej instancji, można uznać w konsekwencji, że sprawa przed Sądem pierw- szej instancji została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Według Sądu Okręgowego, wymaganie złożenia w postępowaniu uproszczonym pozwu i odpowie- dzi na pozew na urzędowych formularzach, które nie zostało zachowane, nie jest cechą konstytutywną postępowania odrębnego, w jakim dochodzi do rozpoznania sprawy. Formularze urzędowe mają służyć jedynie uporządkowaniu procesu i po- mocy stronom w zredagowaniu stanowiska procesowego. Jeśli jednak strona swoje stanowisko wyjaśniła w sposób niebudzący wątpliwości i zastrzeżeń, w piśmie nie- sporządzonym na urzędowym formularzu, to nie może to zmieniać rodzaju postępo- wania, w jakim sprawa jest rozpoznawana, skoro zachowane są wszystkie pozostałe przepisy postępowania uproszczonego, istotne z punktu widzenia uprawnień i obo- wiązków procesowych stron. Podobnie rzecz ma się w odwrotnej sytuacji, gdy powód wytacza powództwo na formularzu urzędowym, a wartość przedmiotu sporu przekra- cza dopuszczalną granicę pięciu tysięcy złotych. W takim przypadku nie budzi wątpli- wości, że sprawa nie będzie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, a powód nie będzie wzywany do złożenie pozwu bez wykorzystania formularza urzędowego, gdy sprawie można nadać bieg. Tak więc użycie formularza urzędowego nie może przesądzać o rodzaju postępowania, w jakim sprawa jest rozpoznawana. Zdaniem Sądu drugiej instancji, sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, mimo że pozew nie został złożony na formularzu urzędowym. Jest to jedyne odstęp- stwo od zasad tego postępowania, co oznacza możliwość uznania, że sprawa zo- stała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym z racji oceny, że dla istoty postępo- wania uproszczonego brak złożenia pozwu i odpowiedzi na pozew na urzędowym formularzu ma charakter wtórny i nie determinuje rodzaju postępowania odrębnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W uchwale z dnia 6 marca 2003 r., III PZP 2/03 (OSNP 2003 nr 15, poz. 350) Sąd Najwyższy stwierdził, że w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ( 5 art. 476 § 1 k.p.c.) o roszczenia wynikające z umowy o pracę (art. 5051 pkt 1 k.p.c.) stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu uproszczo- nym ( art. 5051 -50513 k.p.c.). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy przyjął, że w sprawach z zakresu prawa pracy, w których są spełnione przesłanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. występuje nie tylko możliwość, ale nawet konieczność stosowa- nia przepisów o postępowaniu uproszczonym, zarówno przed sądem pracy w pierw- szej instancji, jak i przed sądem pracy w postępowaniu apelacyjnym. Pogląd ten Sąd Najwyższy podtrzymał w uzasadnieniu uchwały z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03 (OSNP 2004 nr 7, poz. 115; por. też uchwałę z dnia 27 listopada 2001 r., III CZP 61/01, OSNC 2002 nr 5, poz. 62, PiP 2003 nr 6, s. 124 z glosą A. Bartosze- wicz). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela tę wy- kładnię, gdyż wynika ona przede wszystkim z jednoznacznego brzmienia art. 13 § 1 zdanie drugie k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych. Jeżeli więc speł- nione są przesłanki określone w art. 5051 pkt 1 k.p.c. (a mogą być one spełnione także w sprawach z zakresu prawa pracy), to sprawa powinna być rozpoznana z za- chowaniem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Rozpoznanie sprawy w tym postępowaniu odrębnym jest obligatoryjne. Oznacza to, że o rodzaju postępowania odrębnego nie mogą decydować strony postępowania (np. powód przez złożenie lub niezłożenie pozwu na formularzu urzędowym). Obowiązek rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym dotyczy też sądu, ale w tym przypadku ma on charakter względny. Zgodnie z art. 5057 k.p.c., jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie za- wiła lub jej rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu rozpo- znaje ją z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym. Niezbędne jest więc wydanie w tym zakresie postanowienia (w tej formie sąd podejmuje czynności procesowe, jeżeli Kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty - art. 354 k.p.c.). W uchwale z dnia 12 listopada 2003 r., III PZP 13/03, Sąd Najwyższy przyjął, że połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się według przepisów o po- stępowaniu uproszczonym w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 219 k.p.c.) powoduje dalsze rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o tym postępowaniu (teza druga). W uzasadnieniu tej uchwały uznano, że takie, niedopusz- czalne w postępowaniu uproszczonym, połączenie spraw do wspólnego rozpoznania „oznacza de facto” odstąpienie od rozpoznania sprawy według przepisów o postępo- waniu uproszczonym, nawet jeżeli nie zostało wydane w tym przedmiocie stosowne 6 postanowienie. Sąd Najwyższy uznał w tej sprawie, że samo połączenie spraw - na- wet bez wydania zarządzenia (postanowienia sądu) o odstąpieniu od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym - powinno być traktowane jako takie odstą- pienie. Nadto, w tej sprawie przed Sądem Rejonowym doszło nie tylko do połączenia różnych spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, ale również do rozsze- rzenia powództwa w sposób wykluczający możliwość uznania, że Sąd Rejonowy nie odstąpił od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uważa za nietrafny pogląd o możliwości odstąpienia od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym (w sprawie roz- poznawanej w tym postępowaniu odrębnym) w sposób dorozumiany (de facto). Roz- poznawanie sprawy w postępowaniu uproszczonym powoduje dla wszystkich stron postępowania oraz sądów obu instancji (a ewentualnie także Sądu Najwyższego - por. art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c.) określone obowiązki i uprawnienia. Nie jest więc moż- liwe, aby ocena, czy sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym była wątpliwa, a tak byłoby, gdyby uznać za dopuszczalne odstępowanie od stosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym w sposób faktyczny, choćby w powiązaniu z wydaniem innego postanowienia. Przykładowo, sąd pierwszej instancji wydając w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu uproszczonym postanowienie o dopuszcze- niu dowodu z opinii biegłego, nie odstępuje od stosowania przepisów o postępowa- niu uproszczonym, lecz narusza art. 5056 § 2 k.p.c., a wydając postanowienie o we- zwaniu do udziału w sprawie innego pozwanego - narusza art. 5054 § 1 k.p.c. (inną sprawą jest, czy takie naruszenie procedury wpływa na rozstrzygnięcie). Podsumo- wując tę część rozważań należy stwierdzić, że zmiana rodzaju postępowania odręb- nego, z uproszczonego na „zwykłe” postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy, może nastąpić wyłącznie na mocy postanowienia sądu o odstąpieniu o stoso- waniu przepisów o postępowaniu uproszczonym. Tylko wtedy będą zachowane gwa- rancje procesowe stron oraz pewność reguł procesowych, według których sprawa jest rozpoznawana w pierwszej instancji i będzie rozpoznana w drugiej (trzeciej) in- stancji. Rozstrzygnięcia wymaga problem, czy o tym, że sprawa jest rozpoznawana (została rozpoznana) w postępowaniu uproszczonym decyduje wyłącznie spełnienie (obiektywne) przesłanek z art. 5051 k.p.c., czy też w tym zakresie znaczenie mają czynności stron, przewodniczącego lub sądu pierwszej instancji. Nie można przyjąć, aby samo spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa zo- 7 stała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Decydujące znaczenie ma, czy sąd pierwszej instancji rzeczywiście rozpoznał sprawę w tym postępowaniu. Może być bowiem tak, że sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę, w której były spełnione przesłanki z art. 5051 k.p.c., w postępowaniu „zwykłym” i odwrotnie. O tym, że usta- wodawca przypisuje znaczenie rzeczywistemu rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, a nie tylko spełnianiu przesłanek do jej rozpoznania w tym postępo- waniu, świadczy art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, kasacja nie przy- sługuje w sprawach „rozpoznanych” w postępowaniu uproszczonym. Chodzi więc o sprawy, w których wyrok sądu drugiej instancji zapadł w postępowaniu uproszczo- nym, a nie o sprawy, które kwalifikowały się do rozpoznania w tym postępowaniu. Jeżeli więc sprawa, w której były spełnione przesłanki z art. 5051 k.p.c. nie zostanie rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, to na podstawie art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. kasacja nie będzie w niej wyłączona, i odwrotnie. Trafnie w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia przyjmuje się, że złoże- nie (niezłożenie) pozwu (odpowiedzi na pozew; apelacji itp.) na formularzu urzędo- wym, nie może być uznane za mające podstawowe znaczenie (można powiedzieć konstytutywne) dla oceny, czy sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uprosz- czonym. Wynika to przede wszystkim ze wskazanej wyżej zasady, iż rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym nie zależy od woli stron. Zresztą przepisy o zachowaniu formy polegającej na sporządzaniu pism procesowych na formularzu urzędowym zostały pozbawione specyficznej sankcji, wobec utraty mocy art. 1301 k.p.c. wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01 (Dz.U. 2002 Nr 26, poz. 265; OTK 2002-A nr 2, poz. 14). Nie jest natomiast trafny pogląd Sądu drugiej instancji o braku znaczenia zarządzenia przewodniczącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania w określonym postępowaniu odrębnym. Wraz z wprowadzeniem postępowania uproszczonego, zmieniono w istotny sposób art. 201 § 1 k.p.c. i zmiany te niewątpliwie są funkcjonalnie powiązane. Zgodnie ze zdaniem pierwszym tego przepisu, przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odręb- nym, i wydaje odpowiednie zarządzenia. Przewodniczący ocenia więc, czy wniosek powoda o rozpoznanie (nierozpoznanie) sprawy w postępowaniu uproszczonym, zło- żony pośrednio przez wniesienie (niewniesienie) pozwu na formularzu urzędowym, jest zasadny w świetle spełnienia przesłanek z art. 5051 k.p.c. W wyniku tej oceny, przewodniczący wydaje zarządzenie o skierowaniu sprawy do rozpoznania w postę- 8 powaniu uproszczonym (wtedy wezwie o złożenie pozwu na formularzu urzędowym, jeżeli wymaganie to nie było spełnione) lub w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy (może to dotyczyć także sytuacji, gdy pozew został złożony na formularzu). Zarządzenie przewodniczącego jest czynnością procesową o wyraźnie określonych przesłankach i jego wydanie jest obowiązkowe. Zarządzenie to stabili- zuje sytuację procesową, wskazuje stronom i sądowi, w jakim postępowaniu (według jakich reguł) będzie się toczyło postępowanie, nie ma więc wyłącznie charakteru „or- ganizacyjno-administracyjnego”, jak przyjmowano przed nowelizacją art. 201 k.p.c. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 14 marca 1989 r., III PZP 45/88, OSNCP 1989 nr 11, poz. 167 oraz uchwałę z dnia 22 lipca 1994 r., III CZP 87/94, OSNC 1995 nr 1, poz. 5), lecz jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu. Rodzaj postępowania odrębnego wynikający z zarządzenia przewodniczącego wydanego na podstawie art. 201 § 1 k.p.c. może być zmieniony w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sprawa skierowana zarządzeniem do postępowania uproszczonego może być rozpoznana z pominięciem przepisów o tym postępowaniu (choćby na podstawie art. 5057 k.p.c., ale nie tylko). I odwrotnie, sprawa skierowana zarządzeniem przewodniczącego do „zwykłego” postępowania w sprawach z za- kresu prawa pracy może być rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. W obu tych przypadkach konieczne jest jednak wydanie przez sąd odpowiednich postano- wień. Tylko przy spełnieniu tego warunku można mówić o zachowaniu gwarancji pro- cesowych stron postępowania oraz pewności reguł procesowych dla stron i sądów (przy zmianie rodzaju postępowania odrębnego można rozważać odpowiednie zasto- sowanie art. 201 § 2 k.p.c.). Jeżeli więc przewodniczący skierował sprawę do postę- powania uproszczonego (choćby błędnie), a sąd nie wydał postanowienia o rozpo- znaniu sprawy z pominięciem przepisów dotyczących tego postępowania, to sprawa zostaje rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. I odwrotnie, jeżeli przewodni- czący skierował sprawę do „zwykłego” postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy (choćby były spełnione przesłanki z art. 5051 pkt 1 k.p.c.), a sąd nie wyda postanowienia o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, to sprawa nie została rozpoznana w tym postępowaniu odrębnym. Z powołaniem się po raz kolejny na konieczność zachowania gwarancji proce- sowych i stabilizacji reguł postępowania, należy uznać, że sąd drugiej instancji rozpo- znaje sprawę w takim samym postępowaniu odrębnym, w jakim sprawę rozpoznał (rzeczywiście) sąd pierwszej instancji. W tym zakresie szczególne znaczenie należy 9 przypisać regulacji zawartej w art. 5059 k.p.c., który wprowadza szczególne wymaga- nia wobec apelacji w sprawie rozpoznanej w postępowaniu uproszczonym. Przepis art. 5059 § 1 k.p.c. został wprawdzie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03 (OTK 2004-A nr 1, poz. 2) uznany za niezgodny z Konsty- tucją, ale określono termin utraty jego mocy obowiązującej na dzień 13 lipca 2005 r. Strony postępowania muszą więc wiedzieć, że sprawa została rozpoznana w postę- powaniu uproszczonym lub z pominięciem przepisów dotyczących tego postępowa- nia, gdyż od tego zależą zasady rządzące zaskarżeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji (a także sądu drugiej instancji - art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c.). W odniesieniu do rozpoznania sprawy w drugiej instancji w postępowaniu uproszczonym, z powodów wyżej wskazanych, nie można przyjąć, aby zachowała znaczenie (odpowiednie) teza trzecia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1986 r., III PZP 57/86 (OSNCP 1987 nr 10, poz. 152; OSPiKA 1987 nr 11-12, poz. 210 z glosą Z. Świe- body; NP 1989 nr 5-6, s. 177 z glosą M. Gersdorf-Giaro i A. Wiśniewskiej), według której do rozpoznania rewizji [apelacji] od wyroku sądu rejonowego (sądu pracy) w sprawie z zakresu prawa cywilnego właściwy jest wydział cywilny sądu wojewódz- kiego (uznać natomiast należy zachowanie odpowiednio rozumianego znaczenia przez tezę drugą tej uchwały). Wracając do przebiegu postępowania w rozpoznawanej sprawie, należy stwierdzić, że została ona rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym (w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy). Dla takiej oceny nie ma znaczenia spełnienie przesłanek z art. 5051 k.p.c. (były one spełnione), ani też niezłożenie pozwu na formularzu urzędo- wym. Ocena taka wynika z tego, że przewodniczący na podstawie art. 201 § 1 k.p.c. skierował sprawę do rozpoznania z pominięciem przepisów o postępowaniu uprosz- czonym, a w toku postępowania Sąd pierwszej instancji nie wydał postanowienia o rozpoznaniu sprawy w takim postępowaniu odrębnym. Wyrok Sądu pierwszej instan- cji zapadł więc w „zwykłym” postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy, a za- chowanie (a raczej nienaruszenie) przepisów dotyczących postępowania uproszczo- nego miało charakter całkowicie przypadkowy. Wobec tego, Sąd drugiej instancji po- winien rozpoznać sprawę również z pominięciem przepisów o postępowaniu uprosz- czonym, w tym zwłaszcza art. 50510 k.p.c. Powoduje to konieczność odmowy podjęcia uchwały w przedmiocie przedsta- wionego zagadnienia prawnego i to nie ze względu na brak poważnych wątpliwości 10 prawnych, bo te niewątpliwie występują. Sąd Najwyższy nie może bowiem podjąć wiążącej uchwały (art. 390 § 2 k.p.c.), gdy postanowienie o przedstawieniu zagadnie- nia prawnego wydał skład sądu sprzeczny z przepisami prawa (por. postanowienie z dnia 3 lutego 1995 r., I PZP 1/95, OSNAPiUS 1995 nr 14 poz. 172, a zwłaszcza po- stanowienie z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZP 42/02, OSP 2003 nr 6, poz. 78 z glosą M. Manowskiej). Sąd drugiej instancji przedstawił zagadnienie prawne postanowie- niem wydanym na posiedzeniu niejawnym i w składzie jednego sędziego. Rozpozna- nie sprawy tymczasem powinno nastąpić na rozprawie i w składzie trzech sędziów zawodowych. Podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały jest w tej sytuacji niemożliwe, gdyż prowadziłoby do związania nią Sądu drugiej instancji, w składzie orzekającym, który nie przedstawił zagadnienia prawnego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI