I PZ 67/98

Postanowienie z dnia 29 grudnia 1998 r. I PZ 67/98 Ograniczenie dopuszczalności kasacji w sprawach o świadczenia ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 393 pkt 1 KPC) nie jest sprzeczne z Konstytucją RP i art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Przewodniczący: SSN Teresa Flemming – Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 grudnia 1998 r. sprawy z powództwa Jacka B. przeciwko Politechnice W. w W. o zapłatę, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 16 września 1998 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d d a l i ć zażalenie. U z a s a d n i e n i Powód Jacek B. wniósł o zasądzenie od pozwanej Politechniki W. kwoty 245 zł, jako dofinansowania do indywidualnego wypoczynku letniego w 1996 r. z zakła- dowego funduszu świadczeń socjalnych. Jak podkreślił w uzasadnieniu pozwu, wys- tąpił z roszczeniem o konkretne świadczenie. Wyrokiem z dnia 12 lutego 1998 r. [...], Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocła- wia Śródmieścia uwzględnił powództwo w całości, zasądzając na rzecz powoda kwotę 245 zł. Apelację strony pozwanej od tego wyroku, uwzględnił Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 14 maja 1998 r., zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo. 2 Od tego wyroku kasację złożył powód. Sąd Wojewódzki kasację tę odrzucił postanowieniem z dnia 16 września 1998 r., powołując się na zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 393 pkt 1 KPC). Zażalenie na to postanowienie złożył powód, który zarzucił naruszenie art. 45 ust. 1 i 77 ust. 2 Konstytucji RP; art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Powód wywiódł, że przedmiotem sporu było ustalenie prawa podmiotowego do wypłaty świadczenia socjalnego. Powód uważa, że jego roszczenie miało "mieszany" charakter. Sąd Najwyższy zważył, że zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z art. 393 pkt 1 KPC kasacja jest niedopuszczalna w sprawach o świadczenie niższe niż pięć tysięcy zł (poza sprawami gospodarczymi). Powód nie dochodził ustalenia istnienia prawa (art. 189 KPC) lecz skonkretyzowanego roszcze- nia pieniężnego (powództwo o świadczenie). Powództwo o ustalenie jest zgłosze- niem żądania szczególnej formy ochrony prawnej, w której sąd ogranicza się do ustalenia i tylko ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Każde powództwo o świadczenie mieści w sobie pośrednio także żądanie ustalenia stosunku prawnego lub prawa, z którego wynika roszczenie powoda. Zmierza jednak do uzyskania innego rodzaju ochrony prawnej, gdyż nadto dąży jeszcze do zasądze- nia świadczenia (por. np.: T. Rowiński "Interes prawny w procesie cywilnym i w pos- tępowaniu nieprocesowym" Warszawa 1971 r., s. 72). Proponowana przez powoda wykładnia, sprowadzająca się do uznania, że powództwem o ustalenie jest każde powództwo o świadczenie, całkowicie zniekształcałaby treść art. 393 pkt 1 KPC. Według art. 78 Konstytucji RP każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orze- czeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Nadto ustawowo mogą być wprowa- dzone wyjątki od tej zasady. Tym samym konstytucyjnie zagwarantowane (i to z możliwością wyjątków) jest jedynie odwołanie się od orzeczeń sądowych wydanych w pierwszej instancji. Możliwość wniesienia kasacji (trzecia instancja) nie wynika wprost z Konstytucji. Nie wynika ona z szerszego prawa dostępu do sądu. Zgodnie bowiem z art. 77 ust. 2 Konstytucji ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw, a zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasad- nionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W tym aspek- 3 cie należy stwierdzić, że przepis art. 393 pkt 1 KPC nie zamyka (ogranicza) sądowej drogi dochodzenia naruszonych praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji), gdyż droga sądo- wego dochodzenia praw istnieje niezależnie od ilości instancji, w których sprawa jest rozpoznawana. W zakresie prawa dostępu do sądu przydatne jest odwołanie się do orzecz- nictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu co do wykładni art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawo- wych wolności sporządzonej w Rzymie (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285). Try- bunał ten prezentuje w tym przedmiocie utrwalone orzecznictwo. Z ostatniego okresu można powołać orzeczenie z dnia 19 grudnia 1997 r., w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii (raport Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 18 października 1996 r., skarga nr 26737/95). W jego uzasadnieniu wyrażono pogląd, że prawo do sądu, którego jednym z aspektów jest prawo dostępu do sądu, nie ma charakteru absolutnego. Podlega ograniczeniom, zwłaszcza w zakresie warunków dopuszczalności odwołań, które z samej natury wymagają regulacji przez państwo. Korzysta ono w tym zakresie z pewnego marginesu swobody. Ograniczenia nie mogą prowadzić do restrykcji lub redukcji dostępu do sądu w sposób lub w stopniu powodującym naruszenie istoty tego prawa. Ograniczenia nie są zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeśli nie realizują uprawnionego celu lub nie ma rozsądnej proporcji między zastosowanymi środkami i celem do osiągnięcia. Przepis art. 6 Konwencji nie zmusza państw do tworzenia sądów apelacyjnych lub kasacyjnych. Jeśli jednak powstaną, muszą zapewniać gwarancje art. 6, np. skutecznego prawa dostępu do sądu w celu rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach cywilnych. Sposób stosowania art. 6 ust. 1 przez sądy apelacyjne i kasacyjne uzależniony jest od szczególnych cech postępowania wchodzącego w grę. Należy uwzględnić całość postępowania i rolę sądu kasacyjnego. Warunki dopuszczalności kasacji mogą być surowsze niż zwykłej apelacji. Ze względu na specjalną rolę Sądu Najwyższego jako instancji ka- sacyjnej, Trybunał akceptuje większy formalizm procedury (podobnie orzeczenie ETPC z dnia 19 lutego 1998 r., raport Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 4 września 1996 r., skarga nr 20124/92 w sprawie Spółka Edificaciones March Gallego S.A. przeciwko Hiszpanii). Nadto w orzeczeniu z dnia 27 marca 1998 r., w sprawie K.D.B. przeciwko Holandii (raport Europejskiej Komisji Praw Człowieka z dnia 21 maja 1997 r., skarga nr 21981/93) Trybunał uznał, że postępowanie w sprawie zez- wolenia na apelację i procedura obejmująca wyłącznie kwestie prawne - w odróżnie- 4 niu od faktów - może być zgodna z wymaganiami art. 6 Konwencji, chociaż odwołu- jącemu się nie dano możliwości osobistego wysłuchania przez sąd apelacyjny lub kasacyjny. Wykładnię te należy odpowiednio odnieść do art. 14 ust. 1 Międzynaro- dowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Kasacja według regulacji Kodeksu postępowania cywilnego jest szczególnym środkiem zaskarżenia. Postępowanie kasacyjne nie jest zwykłą kontynuacją postę- powania cywilnego, lecz polega na kontroli orzeczenia sądu drugiej instancji, pod kątem ewentualnego naruszenia prawa. Sąd Najwyższy nie ustala faktów. Kontrola rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji ograniczona jest do wskazanych w kasacji za- rzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa (art. 39311 i 3931 KPC). Dlatego też ustawodawca wprowadził określone ograniczenia dopuszczalności kasacji, między innymi ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Nie jest to sprzeczne z Kons- tytucją i wskazanymi normami prawa międzynarodowego. Z tych względów należało uznać zażalenie powoda za bezzasadne i podlega- jące oddaleniu z mocy art. 385 w związku z art. 397 § 2 oraz art. 39318 w związku z art. 3932 KPC. ========================================