I CZ 5/07

Sygn. akt I CZ 5/07 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 14 marca 2007 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) 
SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca) 
SSN Jan Górowski 
 
 
w sprawie z powództwa A. B. 
przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę M. 
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym  
w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2007 r., 
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 20 listopada 2006 r.,  
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20.11.2006 r. Sąd Apelacyjny umorzył 
postępowanie wywołane wnioskiem powoda o zwolnienie od kosztów sądowych 
oraz odrzucił skargę kasacyjną powoda. W uzasadnieniu podniesiono, że powód 
został postanowieniem z dnia 4.04.2003 r. zwolniony od kosztów sądowych 
częściowo, a mianowicie od wpisu sądowego. To zwolnienie obejmuje także 
postępowanie kasacyjne, a więc postępowanie wywołane wnioskiem powoda 
o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. 
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych 
w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398) powoda obciążał obowiązek 
uiszczenia od skargi kasacyjnej opłaty podstawowej w wysokości 30 zł. Opłata ta 
nie została uiszczona, co uzasadnia odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 
1302 § 3 k.p.c. 
Powód zaskarżył to postanowienie zażaleniem zarzucając naruszenie art. 
1302 § 3 k.p.c. oraz art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach 
cywilnych przez błędną ich wykładnię. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie 
postanowienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 14 ust. 
2 u.k.s.c. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem Sądu Najwyższego (porównaj 
między innymi postanowienia tego Sądu z dnia 30 maja 2006 r. l CZ 23/06, z dnia 
14 grudnia 2006 r. l CSK 440/06 i z dnia 12 stycznia 2007 r. IV CZ 110/06 oraz 
uchwałę z dnia 21 listopada 2006 r. III CZP 109/06 jeszcze nie publ.)  użyte w art. 
1302 § 3 k.p.c. pojęcie „opłaty w wysokości stałej" obejmuje nie tylko opłatę stałą 
w rozumieniu art. 11 i 12 u.k.s.c., ale także opłatę podstawową, o której mowa 
w art. 11 i 14 tej ustawy. Wynika to po pierwsze z faktu, że wysokość opłaty 
podstawowej jest stała i zawsze wynosi 30 zł. (art. 14 ust. 3 u.k.s.c.), po drugie 
ustawodawca w art. 1302 § 3 k.p.c. nie użył pojęcia „opłata stała", ale szerszego 
pojęcia „opłata w wysokości stałej", które obejmuje nie tylko ściśle opłatę stałą, lecz 
także opłatę o stałej wysokości, po trzecie zaś nie ma podstaw do przyjęcia, że 

 
3 
wolą ustawodawcy było wyłączenie sankcji przewidzianej w art. 1302 § 3 k.p.c. 
w   sytuacji wnoszenia przez zawodowego pełnomocnika pisma podlegającego 
opłacie podstawowej o wysokości stałej. Ratio legis art. 1302 § 3 k.p.c. uzasadnia 
objęcie tą sankcją także i takiej opłaty. 
Nie sposób natomiast odmówić słuszności zarzutowi, który sprowadza się do 
zakwestionowania stanowiska Sądu Apelacyjnego, że udzielone stronie zwolnienie 
od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji 
obejmuje także postępowanie kasacyjne. Należy bowiem zauważyć, że z chwilą 
wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy- kodeks 
postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. 
U. z 2005 r., Nr 13, poz. 98), co miało miejsce z dniem 6 lutego 2005 r., nastąpiła 
zmiana charakteru postępowania kasacyjnego, które stało się postępowaniem 
szczególnym, pozostającym poza strukturami sądów powszechnych, którego celem 
jest wyłącznie kontrola legalności prawomocnego orzeczenia Sądu drugiej instancji. 
Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna służy od prawomocnego orzeczenia 
Sądu 
drugiej 
instancji, 
które 
kończy 
sprawę 
rozpoznawaną 
w 
toku 
dwuinstancyjnego obecnie postępowania sądowego toczącego się przed sądami 
powszechnymi. Z chwilą wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna się szczególne 
postępowanie kontrolne, które nie stanowi prostej kontynuacji postępowania 
toczącego się w sprawie przed sądami powszechnymi, a wszczyna nowe 
postępowanie uregulowane w odrębnym dziale, poza zwykłymi środkami 
odwoławczymi, 
różniące 
się 
znacznie 
od 
postępowania 
pierwszo 
i drugoinstancyjnego. 
Z tych wszystkich względów trudno uznać, że w nowym systemie 
postępowania kasacyjnego zachowało aktualność stanowisko zajmowane przez 
Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym przed nowelizacją z 2006 r., że strona 
zwolniona od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej 
instancji zachowuje status strony zwolnionej od kosztów sądowych także 
w postępowaniu kasacyjnym, uzasadniane argumentem, iż przyznane przez sąd 
zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się do całego postępowania w sprawie, 
a nie do poszczególnych instancji sądowych (postanowienie Sądu Najwyższego 
z dnia 20 lipca 2000 r. III CZ 43/00 OSNC z 2000 r, z.11, poz. 202 i z dnia 26 lipca 

 
4 
2000 r. l CZ 89/00 nie publ., podobne stanowisko już na gruncie przepisów 
o skardze kasacyjnej zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 
2006 r. w sprawie IV CZ 77/06 nie publ.). 
Odmiennie niż w odniesieniu do skuteczności pełnomocnictwa procesowego 
w postępowaniu po wniesieniu skargi kasacyjnej, którą można wywieść z regulacji 
art. 91 k.p.c. (porównaj postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r. 
III CZ 13/06, OSNC z 2006 r., nr 10, poz.176), nie ma w kodeksie postępowania 
cywilnego ani w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. k.s.c. regulacji odnoszącej się do 
zwolnienia od kosztów sądowych, z której można byłoby wywieść skuteczność 
sądowego zwolnienia od tych kosztów także w postępowaniu wywołanym 
wniesieniem skargi kasacyjnej. Brak przepisu rozciągającego takie zwolnienie na 
którekolwiek z postępowań rozpoznawczych wszczynanych po uprawomocnieniu 
się wyroku np. na postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania. Także 
w obowiązującym do 1996 r. dwuinstancyjnym systemie rewizyjnym, udzielone 
w sprawie zwolnienie od kosztów sądowych nie rozciągało się na skargę 
o wznowienie postępowania ani na rewizję nadzwyczajną. 
Jedynym przepisem, który regulował i nadal reguluje kwestię skuteczności, 
po uprawomocnieniu się wyroku, zwolnienia od kosztów sądowych udzielonego 
w postępowaniu rozpoznawczym, jest art. 771 k.p.c. rozciągający takie zwolnienie 
na postępowanie egzekucyjne. Fakt, że ustawodawca szczególnym przepisem 
zawartym w części k.p.c. obejmującej postępowanie egzekucyjne, rozciągnął 
skuteczność zwolnienia od kosztów sądowych udzielonego w postępowaniu 
rozpoznawczym na postępowanie egzekucyjne oznacza, że jest to regulacja 
szczególna, odnosząca się tylko do tego postępowania, zaś zasadą jest, że 
zwolnienie 
od 
kosztów 
sądowych 
udzielone 
stronie 
w 
postępowaniu 
rozpoznawczym jest skuteczne tylko do chwili uprawomocnienia się wyroku. 
Z tych wszystkich względów uznać należy, że w obecnym stanie prawnym 
udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów 
sądowych nie rozciąga się na postępowanie wywołane wniesieniem skargi 
kasacyjnej. Oznacza to, że prawidłowo strona powodowa, zwolniona od kosztów 
sądowych w postępowaniu rozpoznawczym, chcąc uzyskać takie zwolnienie 

 
5 
w postępowaniu kasacyjnym, zawarła w tym przedmiocie wniosek w skardze 
kasacyjnej. Z kolei, jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 października 
2006 r. III CZ 59/06 jeszcze nie publ.), z uwagi na to, że żaden przepis ustawy 
z dnia 28 lipca 2005 r. k.s.c. nie przewiduje obowiązku uiszczenia jakiejkolwiek 
opłaty przez stronę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, a art. 14 ust. 
2 i art. 100 ust. 2 u.k.s.c. przewidujący obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej 
przez stronę zwolnioną przez Sąd od kosztów sądowych w całości, nie może być 
wykładany rozszerzająco i rozciągany na stronę ubiegającą się o zwolnienie od 
kosztów - od skargi kasacyjnej podlegającej opłacie stosunkowej, w której 
zgłoszono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie pobiera się opłaty 
podstawowej. Strona powodowa nie miała zatem obowiązku uiszczenia takiej 
opłaty. 
Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23.01.2007 r. 
III CZ 3/07 (niepublik.) i skład orzekający je podziela. 
Z tych przyczyn, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 k.p.c., 
zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.