I PZ 3/11

Sygn. akt I PZ 3/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 24 marca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) 
SSN Romualda Spyt 
SSA K. Staryk (sprawozdawca) 
 
w sprawie z powództwa J. J., B. Sz., B. S., M. S. 
przeciwko A. P. SA w D. o odprawę pieniężną, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 marca 2011 r., 
zażalenia powódek na wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń 
Społecznych w K. 
z dnia 8 listopada 2010 r.,  
 
 
I. oddala zażalenie 
II. zasądza od powódek: J. J., B. Sz., B. S., M. S. na rzecz 
pozwanego A. P. SA w D. kwoty po 450 (czterysta pięćdziesiąt) zł 
tytułem 
zwrotu 
kosztów 
zastępstwa 
procesowego 
za 
postępowanie zażaleniowe. 
 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 Powódki: J. J., B. Sz., B. S. i M. S., po ostatecznym sprecyzowaniu 
powództw, domagały się zasądzenia od pozwanej A. P. S.A. w D. - różnic 
pomiędzy wypłaconymi a należnymi - w ich ocenie - odprawami, przewidzianymi w 
„Programie Odejść Pracowniczych - 2009 edycji II" – w następujących kwotach: 

 
 
2 
28.390,33 zł – J. J.,  28.390,33 zł – B. Sz.,  28.288,18 zł – B. S., 33.989,63 zł – M. 
S.  
Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 22 lipca 2020 r., sygn. akt 
,,,157/09, umorzono postępowanie w zakresie, w jakim powódki żądały pierwotnie, 
a następnie cofnęły pozwy o odszkodowania za naruszenie przez pozwanego 
zasady równego traktowania oraz oddalono powództwa w pozostałej części. 
 
Sąd Rejonowy uznał, że Program Odejść Pracowniczych - 2009 oraz pakty 
socjalne, zawierane w związku z restrukturyzacją, należy traktować jako 
zakładowe źródło prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 2 k.p. Ponieważ stosunki 
pracy powódek zostały rozwiązane wskutek wypowiedzenia powódkom umów o 
pracę, a nie na zasadzie porozumienia stron - Sąd stwierdził, że powódki nie 
spełniły przesłanek wynikających z Programu Odejść Pracowniczych, dlatego ich 
roszczenia nie zasługują na uwzględnienie.  
Powódki wniosły apelacje od powyższego wyroku, zaskarżając go w części, 
w jakiej oddalono powództwa.  Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 8 listopada 
2010 r., sygn. akt …465/ 10, oddalił apelacje powódek oraz zasądził na rzecz 
pozwanej od każdej z powódek kwoty po 900 zł tytułem zwrotu kosztów 
zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. 
Sąd ustalił, że  pracodawca złożył powódkom ofertę rozwiązania stosunku 
pracy na mocy porozumienia stron i wypłaty odpraw w kwotach po 43.000 zł. 
Powódki zaś złożyły wyraźne oświadczenie woli na tak złożoną ofertę, że „nie 
wyrażają zgody". Ostatecznie rozwiązanie umowy o pracę między stronami 
nastąpiło  na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę. W tych okolicznościach 
Sąd Okręgowy uznał, że powódki nie spełniły przesłanek wynikających z 
Programu Odejść Pracowniczych II, a zatem roszczenia o zasądzenie odpraw w 
kwotach wynikających z powyższych przepisów są bezzasadne. Mając powyższe 
na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelacje, o 
kosztach procesu rozstrzygając na mocy art. 98 k.p.c. 
Postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Okręgowego w K., 
zaskarżył w imieniu powódek ich pełnomocnik, zarzucając temu postanowieniu: 
niezastosowanie art. 102 k.p.c. w związku z art. 98 k.p.c., poprzez nieuznanie 
przez sąd odwoławczy, iż zachodzi szczególny przypadek warunkujący 

 
 
3 
odstąpienie od obciążenia strony powodowej kosztami zastępstwa procesowego. 
Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i 
jego zmianę polegającą na odstąpieniu od obciążenia powódek kosztami 
zastępstwa procesowego, a także zasądzenie na rzecz powódek kosztów 
postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 
 
  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Przepis ten stanowi, że w 
wypadkach 
szczególnie 
uzasadnionych 
sąd 
może 
zasądzić 
od 
strony 
przegrywającej tylko część kosztów, albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.  
     Sąd odwoławczy oddalił apelacje powódek oraz obciążył stronę powodową 
kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym w wysokości po 
900 złotych od każdej z powódek na rzecz pozwanej. Przepis art. 102 k.p.c. 
przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za 
koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Ustalenie, czy w sprawie zachodzi "wypadek 
szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu, jednak ocena ta musi 
uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej podjęcie.  Do 
okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowania 
dyspozycji omawianego przepisu, według doktryny, zaliczyć można nie tylko te 
związane z samym przebiegiem postępowania, ale również dotyczące stanu 
majątkowego i sytuacji życiowej strony.  
W ocenie Sądu Najwyższego sama sytuacja ekonomiczna strony 
przegrywającej sprawę nie stanowi podstawy zwolnienia – na podstawie art. 102 – 
od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że występują dalsze 
szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z 
trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie 
uzasadnionego. Ocena sądu, czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie 
uzasadniony, pozwalający na zastosowanie art. 102 k.p.c., powinna obejmować 
wszystkie znane sądowi (ujawnione przez strony) okoliczności, które mogą mieć 
wpływ na podjęcie decyzji na podstawie tego przepisu. Mogą to być zarówno 
okoliczności związane z przebiegiem procesu, jego przedmiotem, jak i dotyczące 

 
 
4 
sytuacji 
życiowej strony, ocenianej z 
uwzględnieniem zasad współżycia 
społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 października 2010r., I PZ 
19/10, niepubl.). 
     W 
zażaleniu 
pełnomocnik 
skarżących 
wskazuje, 
że 
powódki 
nie 
dochodziłyby swoich praw na drodze postępowania sądowego, gdyby nie miały 
subiektywnego poczucia ich zasadności. Tymczasem obowiązek poniesienia tak 
wysokich kosztów postępowania z zakresu prawa pracy oznacza w praktyce dla 
powódek zamknięcie drogi do sądu, co pozostaje w sprzeczności z art. 6 Konwencji 
o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r., 
której Polska jest sygnatariuszem. Gdyby powódki miały świadomość, że próba 
podjęcia sądowej walki o ich prawa będzie skutkowała nałożeniem na nie tak 
wysokich kosztów - nie zdecydowałyby się na skierowanie sprawy na drogę 
postępowania sądowego. Obciążenie pracownika tak wysokimi kosztami stanowi 
"barierę finansową" i stoi w sprzeczności z interesem strony w dochodzeniu 
roszczeń (obrony praw) w postępowaniu sądowym. Pełnomocnik powódek powołał 
się przy tym na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 lipca 
2005 r., sprawa Podbielski przeciwko Polsce, Nr 39199/98, Wybór orzecznictwa 
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach polskich 2005, nr 2, s. 75-
89).  
Z tego orzeczenia Trybunału wynika jednak, że w niektórych przypadkach, 
zwłaszcza związanych z warunkami dopuszczalności apelacji,  różne ograniczenia, 
włącznie z ograniczeniami finansowymi, mogą być nakładane na dostęp do "sądu" 
lub "trybunału". Niemniej jednak ograniczenia te muszą realizować uzasadniony 
prawnie cel i musi zostać zachowana rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy 
stosowanymi środkami a tym uzasadnionym prawnie celem, który ma zostać w ten 
sposób zrealizowany. Wymóg wnoszenia opłat sądowych w sądach cywilnych w 
związku z powództwami lub odwołaniami przedstawianymi do rozstrzygnięcia nie 
może być uznany jako ograniczenie prawa dostępu do sądu, które jest sprzeczne z 
art. 6 ust. 1 Konwencji.  
Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 6 kwietnia 2006 r. w 
sprawie Stankiewicz v. Polska ( LEX nr 176845) wyraził pogląd, że zasady ustalone 
przez orzecznictwo Trybunału w odniesieniu do prawa dostępu do sądu (art. 6 ust. 

 
 
5 
1 Konwencji) - wysokość opłat sądowych oceniana w okolicznościach danej 
sprawy, włącznie z możliwościami ich uiszczenia przez skarżących wraz z etapem 
postępowania, w którym takie ograniczenie zostało nałożone, są czynnikami, które 
mają zasadnicze znaczenie przy rozstrzyganiu, czy osoba mogła wykonywać swoje 
prawo dostępu do sądu. W kontekście art. 6 ust. 1 Konwencji powinien być 
interpretowany art. 98 ust. 2 polskiego kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z 
którym strona przegrywające sprawę cywilną jest zazwyczaj zobowiązania do 
zwrócenia kosztów procesu stronie wygrywającej z zastrzeżeniem, iż koszty te były 
"niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony". 
W ocenie Sądu Najwyższego nadmierna wysokość kosztów procesu może 
być potraktowana, w konkretnej sytuacji, jako ograniczenie prawa do sądu, o 
którym stanowi art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych 
wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, 
poz. 284 ze zmianami). Dotyczy to przede wszystkim opłat sądowych. Strona 
wnosząca apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji powinna z należytą 
starannością rozważyć kwestię kosztów zastępstwa prawnego strony przeciwnej w 
aspekcie obiektywnej szansy wygrania sprawy w postępowaniu apelacyjnym. 
Obciążenie strony, nawet wysokimi kosztami zastępstwa prawnego w  drugiej 
instancji, co do zasady nie narusza bowiem prawa do Sądu, o którym mowa w art. 
6 cytowanej wyżej Konwencji.  
W tym kontekście należy podnieść, że powódki były w procesie 
reprezentowane przez profesjonalną kancelarię adwokatów i radców prawnych, 
która mogła udzielić im wyczerpującej i obiektywnie uzasadnionej informacji i 
porady prawnej odnośnie celowości wytoczenia powództw, a także o obiektywnej 
możliwości wygrania sprawy w postępowaniu apelacyjnym. Powoływanie się więc  
w zażaleniu na subiektywne przekonanie powódek o słuszności ich roszczeń 
powinno być weryfikowane przez profesjonalną obsługę prawną, świadczoną przez 
tych adwokatów i radców prawnych. Uwagi te odnoszą się również do celowości 
wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego i kosztów zastępstwa prawnego z tym 
związanych. 
Odnośnie do możliwości zastosowania art. 102 k.p.c., pełnomocnik 
powódek wskazuje w zażaleniu, że powódkom została wypowiedziana umowa o 

 
 
6 
pracę z dniem 31 sierpnia 2009 r. Mimo  podejmowanych prób do chwili obecnej 
nie mogą one znaleźć zatrudnienia. Obecnie pobierają świadczenia dla 
bezrobotnych, jedynie powódka M. S. pobiera świadczenie rehabilitacyjne. Za 
wyjątkiem powódki B. Sz. pozostałe powódki są osobami samotnymi, przy czym 
powódka B. S. ma dodatkowo na utrzymaniu osiemnastoletnią córkę. Obarczenie 
każdej z powódek kwotą 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 
stanowi dla nich duże obciążenie finansowe.  
Sąd Najwyższy uznał, że oprócz okoliczności wymienionych przez 
pełnomocnika powódek należy przy subsumcji art. 102 k.p.c. uwzględnić fakt, że 
wszystkim powódkom pracodawca wypłacił bardzo wysokie odprawy. Z 
uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika, że z tytułu rozwiązania umów o pracę 
powódki otrzymały odprawy w wysokości 46.099,92 zł za złamanie pakietu 
socjalnego, dwumiesięczne odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia 
oraz odprawy wynikające z ustawy rozwiązywaniu umów o pracę z przyczyn 
niedotyczących pracowników - łącznie w wysokości: 60.609,67 zł – J. J. i B. Sz., 
60.711.82 zł – B. S.,  61.010.37 zł  - M. S.  Biorąc te kwoty pod uwagę oraz fakt, 
że  obecnie powódki otrzymują środki finansowe na bieżące utrzymanie – 
zasądzone przez Sąd Okręgowy kwoty zastępstwa procesowego nie stanowiły 
nadmiernego obciążenia finansowego, które uzasadniałoby zastosowanie art. 102 
k.p.c. lub mogłoby uzasadniać zarzut naruszenia art. 6 Konwencji o ochronie praw 
człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. 
Nieco odmienna sytuacja występuje natomiast odnośnie do roszczenia 
pełnomocnika pozwanego w przedmiocie kosztów zastępstwa prawnego w 
postępowaniu zażaleniowym. Biorąc pod uwagę już zasądzone na rzecz powódek 
koszty procesu Sąd Najwyższy uznał, że w obecnej sytuacji życiowej, rodzinnej i 
finansowej powódek właściwe będzie obciążenie ich, stosownie do art. 102 k.p.c., 
połową kosztów zastępstwa prawnego, przewidzianych w §12 ust. 2 pkt 2 w 
związku z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia 
przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego 
ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). 

 
 
7 
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku 
z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji.