I PZ 1/06

Sygn. akt I PZ 1/06 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 28 marca 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Katarzyna Gonera 
 
 
w sprawie z wniosku J. G. 
o ustanowienie adwokata z urzędu celem złożenia skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 
w przedmiocie wynagrodzenia adwokata 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 marca 2006 r., 
zażalenia pełnomocnika wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego - 
Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. 
z dnia 22 listopada 2005 r., 
 
 
odrzuca zażalenie. 
 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z 30 czerwca 2005 r. , Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych ustanowił dla J. G. adwokata z urzędu w celu wniesienia 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń: wyroku 
Sądu Wojewódzkiego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z 3 września 
1996 r., w sprawie VII Pr …/96 oraz wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i 
Ubezpieczeń Społecznych w P. z 15 maja 2001 r.,  w sprawie V Pa …/01. 
Okręgowa Rada Adwokacka w […] wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu 
adwokat E. Ł. 

 
 
2 
Pełnomocnik z urzędu sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyżej wskazanych prawomocnych 
orzeczeń, powołując się na treść art. 4246 § 1 k.p.c., zgodnie z którym wniesienie 
skargi jest dopuszczalne tylko w terminie dwóch lat od dnia uprawomocnienia się 
orzeczenia, 
tymczasem 
obydwa 
wskazane 
przez 
skarżącą 
orzeczenia 
uprawomocniły się znacznie wcześniej  -  w terminach znacznie odbiegających od 
terminu wymaganego ustawą. 
Po sporządzeniu powyższej opinii pełnomocnik z urzędu  wniosła o 
przyznanie jej wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną w sprawie V Po …/05, 
w której złożyła opinię o niedopuszczalności wniesienia skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń. 
Postanowieniem z 22 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy oddalił wniosek 
adwokat E. Ł.  o przyznanie jej wynagrodzenia, ponieważ  złożony przez nią 
wniosek  nie zawierał oświadczenia, że żądane koszty nie zostały opłacone w 
całości lub w części. Powołując się  na postanowienie Sądu Najwyższego z 14 
października 1998 r., II CKN 687/98 (OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63,  z glosą 
A.Zielińskiego, Palestra z 1999 r. nr 11, s. 143), Sąd Okręgowy  podzielił pogląd, że 
wniosek adwokata ustanowionego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych w 
całości lub w części o zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej 
pomocy prawnej udzielonej z urzędu, niezawierający oświadczenia, że żądane 
koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części, podlega oddaleniu jako  
nieuzasadniony. Niezłożenie przez pełnomocnika wskazanego oświadczenia nie 
stanowi przy tym braku formalnego pisma (wniosku o przyznanie wynagrodzenia), 
lecz brak w zakresie uzasadnienia wniosku, co nie podlega ewentualnemu 
uzupełnieniu w trybie art. 130 k.p.c. 
Na 
powyższe 
postanowienie 
Sądu 
Okręgowego 
zażalenie 
wniosła 
pełnomocnik z urzędu, domagając się jego uchylenia i zasądzenia wynagrodzenia 
za sporządzenie opinii o niedopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z 
prawem prawomocnych orzeczeń.  W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że  
gdyby pełnomocnik otrzymała z tytułu świadczonej pomocy prawnej z urzędu 
jakiekolwiek wynagrodzenie od  strony, to nie występowałaby o jego przyznanie od 

 
 
3 
Skarbu Państwa. W zażaleniu – skierowanym do Sądu Apelacyjnego - nie 
wskazano podstawy prawnej jego wniesienia. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesionego 
zażalenia ze względu na przedmiot  zaskarżonego postanowienia. 
Postanowienie 
o 
oddaleniu 
wniosku 
pełnomocnika 
o 
przyznanie 
wynagrodzenia za nieopłaconą  pomoc prawną udzieloną z urzędu zostało wydane 
przez Sąd Okręgowy w P. działający jako sąd drugiej instancji.  Podjęcie przez Sąd 
Okręgowy czynności sądowych w granicach właściwości funkcjonalnej sądu drugiej 
instancji nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, skoro chodziło o wniesienie 
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu 
drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie (zgodnie z art. 4241 § 1 
k.p.c.), a wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi 
złożono w sądzie, który te prawomocne orzeczenia wydał (przynajmniej jedno z 
nich – to późniejsze), jako sądzie drugiej instancji (zgodnie z art. 4246 § 1 k.p.c.).  
W tej sytuacji zaadresowanie zażalenia do Sądu Apelacyjnego było oczywiście 
nieprawidłowe, ponieważ od postanowień sądu okręgowego działającego jako sąd 
drugiej instancji zażalenie przysługuje do Sądu Najwyższego, a nie do sądu 
apelacyjnego. 
Ocena dopuszczalności wniesionego zażalenia powinna być zatem 
dokonana nie na podstawie art. 394 k.p.c., lecz w oparciu o treść art. 3941 k.p.c. 
Zgodnie z tym ostatnim przepisem, zażalenie do Sądu Najwyższego 
przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji: 1) odrzucające skargę 
kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.), oraz  2) na postanowienie sądu drugiej instancji 
kończące postępowanie w sprawie, w której przysługuje skarga kasacyjna, z 
wyjątkiem: a) postanowień, o których mowa w art. 3981 k.p.c. (czyli postanowień w 
przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących 
postępowanie w sprawie), a także b)  postanowień wydanych w wyniku 
rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941 § 2 
k.p.c.). 

 
 
4 
 
Przedmiotem zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego z 22 listopada 
2005 r. nie było odrzucenie skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 3941 § 1 k.p.c.), a zatem 
ocena dopuszczalności wniesienia zażalenia do Sądu Najwyższego powinna być 
dokonana w oparciu o przepis art. 3941  § 2 k.p.c. Z tego punktu widzenia istotne 
było ustalenie, czy po pierwsze - w sprawie tej przysługuje skarga kasacyjna, po 
drugie - czy zaskarżone postanowienie kończy postępowanie w sprawie. 
Pierwsza z tych kwestii (dopuszczalność ewentualnej kasacji czy skargi 
kasacyjnej) uchyla się spod oceny na tym etapie postępowania, ponieważ brak jest 
przesłanek do dokonania w tym przedmiocie jakichkolwiek wiążących ustaleń.  
Można jedynie przypuszczać, że prawomocnie zakończone sprawy, których miała 
dotyczyć skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń 
(pierwsza - o uznanie za bezskuteczne przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny, 
druga - o uznanie za bezskuteczne dokonanego wypowiedzenia nauczycielowi 
stosunku pracy), były sprawami, w których dopuszczalne było – w odpowiednim 
czasie  - wniesienie kasacji. Skarga kasacyjna z całą pewnością w sprawach tych 
nie przysługuje ze względu na upływ czasu od chwili wydania prawomocnych 
orzeczeń.   
Pozostaje zatem do oceny jedynie to, czy zaskarżone postanowienie, 
którego przedmiotem było oddalenie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie 
wynagrodzenia od Skarbu Państwa, kończy postępowanie w sprawie.  
W orzecznictwie i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że za kończące 
postępowanie w sprawie można uznać postanowienia, których uprawomocnienie 
się zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej lub 
wyższej instancji, jeżeli w chwili ich wydania sąd jest zwolniony z obowiązku 
dalszego rozpoznawania sprawy, albo postanowienia stwierdzające wystąpienie 
okoliczności 
powodującej 
niedopuszczalność 
kontynuowania 
postępowania 
zmierzającego do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej lub wyższej 
instancji, jeżeli w chwili ich wydania sąd jest zwolniony z obowiązku dalszego 
rozpoznawania sprawy. Inaczej mówiąc, za kończące postępowanie w sprawie nie 
może być uznane postanowienie dotyczące kwestii ubocznej, wpadkowej, 

 
 
5 
incydentalnej, niezwiązanej bezpośrednio z istotą sprawy. Do takich kwestii należy 
z pewnością wynagrodzenie pełnomocnika, także pełnomocnika z urzędu. 
 Wniosek taki wynika również z wykładni systemowej. Zgodnie z art. 394 § 1 
k.p.c., zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu 
pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia, 
których przedmiotem jest któraś z kwestii enumeratywnie wyliczonych w tym 
przepisie. Wśród tych kwestii znajduje się również orzeczenie o kosztach procesu 
(art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.). Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu 
jest niewątpliwie elementem kosztów procesu, do których odnosi się art. 394 § 1 pkt 
9 k.p.c., nawet jeżeli ostatecznie koszty te ponosi Skarb Państwa na podstawie art. 
29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. 
U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) oraz § 19 - § 21 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy 
prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Wynagrodzenie 
adwokackie wchodzi bowiem zawsze w skład szerszego pojęcia kosztów procesu 
zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 listopada 
1986 r., IV PZ 89/86, LEX nr 8788).  O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej 
udzielonej z urzędu sąd powinien orzec w orzeczeniu kończącym sprawę w 
instancji, zgodnie z treścią art. 108 § 1 k.p.c. Orzeczenie w tej kwestii może być 
jednak także wydane osobno, jako postanowienie incydentalne. Tak się stało w 
rozpoznawanej sprawie.  Jednakże  zamieszczenie rozstrzygnięcia w tym 
przedmiocie nie w orzeczeniu kończącym  sprawę w instancji, lecz w osobnym 
postanowieniu, nie nadaje temu postanowieniu rangi postanowienia sądu drugiej 
instancji kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c. 
Skoro przepis art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. nie traktuje postanowienia sądu 
pierwszej instancji w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu -  w tym w 
przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu -  jako kończącego 
postępowanie w sprawie, to w podobny sposób przedmiot  ten należy potraktować 
na gruncie art. 3941 § 2 k.p.c. W związku z tym należy przyjąć, że na postanowienie 
sądu 
drugiej 
instancji 
oddalające 
wniosek 
o 
przyznanie 
wynagrodzenia 
pełnomocnikowi z urzędu nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego. 

 
 
6 
Rozstrzygnięcie to dotyczy bowiem kwestii niebędącej przedmiotem zasadniczego 
postępowania, a więc kwestii w tym sensie incydentalnej, ubocznej. Wynika z tego, 
że zażalenie na postanowienie sądu drugiej instancji, którego przedmiotem jest 
oddalenie wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu 
przez sąd, jest niedopuszczalne. 
Charakterystyczne jest przy tym to, że w zażaleniu - wniesionym przez 
pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata - nie wskazano podstawy prawnej jego 
złożenia,  co może pośrednio sugerować brak takiej podstawy. 
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy odrzucił niedopuszczalne 
zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z 
art. 370 i 373 k.p.c.