Orzeczenie · 2022-12-13

I PSKP 76/21

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2022-12-13

SNPracyubezpieczenia społeczneWysokanajwyższy

renta wyrównawczawypadek przy pracyubezpieczenie społecznezmiana stosunkówwiek emerytalnykodeks cywilnySąd Najwyższyprawo pracy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego, który utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego o uchyleniu renty wyrównawczej w części ponad kwotę 1.319,35 zł. Pozwana uległa wypadkowi przy pracy w 1987 r., co skutkowało przyznaniem jej renty wyrównawczej. Sądy niższych instancji uznały, że przejście pozwanej na emeryturę w 2010 r. stanowiło zmianę stosunków w rozumieniu art. 907 § 2 k.c., uzasadniającą obniżenie renty. Skarżąca zarzucała m.in. błędną wykładnię art. 444 § 2 k.c. w związku z art. 907 § 2 k.c. Sąd Najwyższy oddalił skargę, podkreślając, że art. 444 § 2 k.c. dotyczy roszczenia o rentę z powodu utraty zdolności zarobkowej, a przy ustalaniu wysokości renty uzupełniającej punktem wyjścia są przeciętne zarobki. Sąd wskazał, że nie można automatycznie uwzględniać świadczeń z programów dobrowolnych odejść przy ustalaniu hipotetycznej emerytury, a także że osiągnięcie wieku emerytalnego może stanowić podstawę do zmiany stosunków, jeśli uzasadnia zaprzestanie aktywności zawodowej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalanie wysokości renty wyrównawczej po osiągnięciu wieku emerytalnego, uwzględnianie zmiany stosunków, a także zasady ustalania hipotetycznych zarobków i świadczeń z programów dobrowolnych odejść.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wypadku przy pracy i jego skutków, a także interpretacji przepisów k.c. i k.p. w kontekście świadczeń emerytalnych i programów dobrowolnych odejść.

Zagadnienia prawne (2)

Czy przejście na emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego stanowi zmianę stosunków uzasadniającą obniżenie renty wyrównawczej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, przejście na emeryturę może stanowić zmianę stosunków w rozumieniu art. 907 § 2 k.c., jeśli uzasadnia zaprzestanie aktywności zawodowej i wpływa na sytuację ekonomiczną uprawnionego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że osiągnięcie wieku emerytalnego i otrzymywanie świadczeń emerytalnych może być podstawą do zmiany stosunków, jeśli uzasadnia zaprzestanie aktywności zawodowej. Kluczowe jest porównanie sytuacji sprzed i po zmianie okoliczności, z uwzględnieniem interesu obu stron i zasad słuszności.

Czy przy ustalaniu wysokości hipotetycznej emerytury dla celów renty uzupełniającej należy uwzględniać świadczenia z programów dobrowolnych odejść?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenia z programów dobrowolnych odejść nie powinny być automatycznie uwzględniane przy ustalaniu wysokości hipotetycznej emerytury, gdyż stanowią one jednorazową gratyfikację i nie odzwierciedlają przeciętnych zarobków.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że świadczenia z programów dobrowolnych odejść są szczególną i jednorazową okolicznością, która nie może decydować o wysokości renty uzupełniającej. Podkreślono, że przy ustalaniu wysokości renty uzupełniającej punktem wyjścia są przeciętne zarobki pracowników na odpowiednich stanowiskach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

powódka (O. Spółka Akcyjna w P.)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
O. Spółka Akcyjna w P.	spółka	powódka
S. C.	osoba_fizyczna	pozwana

Przepisy (7)

Główne

k.c. art. 907 § § 2

Kodeks cywilny

Przepis ten stanowi podstawę prawną dla obniżenia wysokości renty wyrównawczej w przypadku zmiany stosunków.

Pomocnicze

k.c. art. 444 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy roszczenia o rentę z powodu utraty zdolności zarobkowej lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość. Sąd Najwyższy wskazał, że w tej sprawie nie doszło do naruszenia tego przepisu, a podstawą powództwa był art. 907 § 2 k.c.

u.w.p.i.ch.z. art. 26 § ust. 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Przepis ten stanowi o prawie do renty powiększonej o połowę emerytury w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy.

k.p.c. art. 398 § 13

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy jest związany podstawami kasacyjnymi.

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

k.p. art. 39

Kodeks pracy

Ochrona z art. 39 k.p. przestaje działać po osiągnięciu wieku emerytalnego, co pozwala pracodawcy na rozwiązanie stosunku pracy w drodze wypowiedzenia.

k.p. art. 183 § 2

Kodeks pracy

Porównanie mechanizmu ustalania zarobków hipotetycznych dla renty uzupełniającej z przepisem dotyczącym wynagrodzenia po urlopie macierzyńskim.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przejście na emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego stanowi zmianę stosunków uzasadniającą obniżenie renty wyrównawczej. • Świadczenia z programów dobrowolnych odejść nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu hipotetycznej emerytury dla celów renty uzupełniającej. • Osiągnięcie wieku emerytalnego może uzasadniać zaprzestanie aktywności zawodowej, co wpływa na wysokość szkody wyrównywanej rentą.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 444 § 2 k.c. w związku z art. 907 § 2 k.c. przez automatyczne przypisanie zmiany stosunków w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego. • Hipotetyczna emerytura została ustalona bez uwzględnienia potencjalnego świadczenia z programu dobrowolnych odejść.

Godne uwagi sformułowania

"Pojęcie zmiany stosunków jest pojęciem bardzo ogólnym, szerokim i nieskonkretyzowanym przez ustawodawcę." • "Renta ma rekompensować faktyczną utratę możliwości zarobkowych." • "Nie ma zatem możliwości stwierdzenia, czy skarżąca w ogóle programem byłaby objęta." • "Taką szczególną i jednorazową okolicznością jest niewątpliwie możliwość uzyskania wysokiej gratyfikacji finansowej, w związku z realizacją programu dobrowolnych odejść i rozwiązania w zamian za nią stosunku pracy na mocy porozumienia stron." • "Ryzykiem emerytalnym jest sytuacja zaprzestania pracy, a osiągnięcie określonego wieku i posiadania stażu to jedynie warunki nabycia prawa do emerytury." • "Istnieje potrzeba racjonalnej oceny, do kiedy – po osiągnieciu wieku emerytalnego – można przyjąć, że dana osoba byłaby aktywna zawodowo."

Skład orzekający

Bohdan Bieniek

przewodniczący-sprawozdawca

Krzysztof Rączka

członek

Krzysztof Staryk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości renty wyrównawczej po osiągnięciu wieku emerytalnego, uwzględnianie zmiany stosunków, a także zasady ustalania hipotetycznych zarobków i świadczeń z programów dobrowolnych odejść."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wypadku przy pracy i jego skutków, a także interpretacji przepisów k.c. i k.p. w kontekście świadczeń emerytalnych i programów dobrowolnych odejść.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ustalania renty wyrównawczej po wypadku przy pracy, zwłaszcza w kontekście osiągnięcia wieku emerytalnego i potencjalnych świadczeń z programów dobrowolnych odejść, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie pracy i ubezpieczeń społecznych.

“Czy wiek emerytalny automatycznie obniża rentę powypadkową? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”

Dane finansowe

renta wyrównawcza: 33 329,32 PLN

renta z tytułu pogorszenia stanu zdrowia i zwiększonych potrzeb: 4500 PLN

renta wyrównawcza (miesięczna): 3145 PLN

renta z tytułu pogorszenia stanu zdrowia i zwiększonych potrzeb (miesięczna): 300 PLN

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników