I PKN 832/00

Wyrok z dnia 5 lutego 2002 r. I PKN 832/00 Organem uprawnionym do wypowiedzenia umowy o pracę kierownikowi wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej jest marszałek woje- wództwa (art. 4 pkt 4 i art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracowni- kach samorządowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm. w związku z art. 31 § 1 k.p.), a nie zarząd województwa (art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590). Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2002 r. sprawy z powództwa Bogumiła G. przeciwko Samorządowi Województwa P. w R. o odszkodowanie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie-Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu z dnia 26 maja 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie-Ośrodkowi Zamiejscowemu w Przemyślu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa- cyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przemyślu wyrokiem z dnia 10 lutego 2000 r. [...] oddalił powództwo Bogumiła G. przeciwko Samorządowi Województwa P. w R. i Wo- jewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w likwidacji w P. o odszkodowanie za wadliwe prawnie wypowiedzenie umowy o pracę. Sąd Rejonowy ustalił, że powód od 14 kwietnia 1997 r. został zatrudniony jako dyrektor Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P., na podstawie umowy o pracę na czas 2 nie określony. Umowę tę podpisał z nim Wojewoda P. Z dniem 1 stycznia 1999 r., na skutek reformy administracji publicznej, powód stał się pracownikiem wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej. W związku z przewidywaną likwidacją tej jednostki w dniu 28 czerwca 1999 r. Zarząd Województwa P. w R. podjął uchwałę o rozwiązaniu stosunku pracy z powodem z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, liczonego od dnia 1 lipca 1999 r. W uchwale tej zawarto stosowne pouczenie, co do sposobu i terminu odwołania się do Sądu Pracy. Uchwałę "zawie- rającą de facto" wypowiedzenie umowy o pracę doręczono powodowi dopiero w dniu 20 lipca 1999 r. i dlatego rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło 31 sierpnia 1999 r. W dniu 31 grudnia 1999 r. zakończono proces likwidacji Wojewódzkiej Dyrekcji Inwesty- cji w P. Sąd Rejonowy uznał za bezzasadne żądanie zasądzenia odszkodowania w aspekcie zarzutu rozwiązania umowy o pracę przez nieuprawniony organ. Według art. 3 k.p. pracodawcą powoda w okresie od 16 kwietnia 1997 r. do 31 sierpnia 1999 r. była Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji w P. Poprzednio uprawnienia do powoływa- nia i odwoływania kierownika tej Dyrekcji oraz dokonywania wszelkich czynności w imieniu pracodawcy z zakresu prawa pracy, należały do Wojewody P. Z dniem 1 stycznia 1999 r. na mocy art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samo- rządzie województwa (Dz.U. Nr 91, poz. 576 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590) kompetencje te przejął Zarząd Województwa P. Od po- czątku 1999 r. Samorząd Województwa P. przejął bowiem prawa i obowiązki dotych- czasowego organu założycielskiego wobec Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P. na podstawie art. 174 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okre- ślających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1998 r. w sprawie określenia wykazu instytucji i jednostek organizacyjnych podległych lub podporządkowanych właściwym ministrom i centralnym organom administracji rządowej, wojewodom i innym tereno- wym organom administracji rządowej albo przez nich nadzorowanych, przekazywa- nych określonym jednostkom samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 147, poz. 965 ze zm.). Sąd Rejonowy przyjął, że na podstawie powołanych aktów prawnych, bezza- sadne jest twierdzenie powoda, iż organem wyłącznie właściwym do rozwiązania z nim umowy o pracę jest Marszałek Województwa P. Do podjęcia czynności prawnych z zakresu prawa pracy przez Marszałka Województwa wobec kierowników jednostek 3 organizacyjnych, potrzebna jest uprzednia uchwała zarządu województwa w sprawie powołania lub odwołania kierownika jednostki. W tej sytuacji podjęcie uchwały przez Zarząd Województwa P. o rozwiązaniu z powodem umowy o pracę nie stanowi naru- szenia powołanych przepisów. Sąd nie uwzględnił też zarzutu powoda w zakresie ustalenia, że z uwagi na staż pracy przysługuje mu trzymiesięczny okres wypowie- dzenia. Sąd uznał, że okresu pracy u poprzedniego pracodawcy, tj. Wojewody P. - Urzędu Wojewódzkiego w P., nie można utożsamiać z zatrudnieniem w Wojewódz- kiej Dyrekcji Inwestycji w P. Okres zatrudnienia u ostatniego pracodawcy wynosił mniej niż 3 lata, stąd zgodnie z art. 36 § 1 pkt 2 i 3 k.p. okres wypowiedzenia wynosił 1 miesiąc. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Przemyślu wyrokiem z dnia 26 maja 2000 r. [...] oddalił apelację powoda. Przedmiotem apelacji była jedy- nie kwestia, który podmiot był właściwy do rozwiązania stosunku pracy z powodem. Powód nie kwestionował już zastosowania jednomiesięcznego okresu wypowiedze- nia umowy o pracę, jak też oddalenia powództwa w stosunku do Wojewódzkiej Dy- rekcji Inwestycji w P. Sąd Okręgowy podzielił argumentację Sądu Rejonowego, że w dacie rozwiązania stosunku pracy z powodem, a wcześniej wypowiedzenia mu umowy o pracę, jego pracodawcą była zgodnie z art. 3 k.p. Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji w P. w likwidacji. Była ona jednostką organizacyjną zdolną do samodziel- nego zatrudniania pracowników. W art. 31 k.p. rozstrzygnięto kwestię reprezentacji pracodawcy w sprawach z zakresu prawa pracy. O tym, kto dokonuje takich czynno- ści decydują przepisy prawa powszechnie obowiązującego albo wewnętrzne akty ustrojowe (statut, umowa). Podmiot reprezentujący pracodawcę w sprawach z zakre- su prawa pracy dokonuje czynności dotyczących indywidualnych stosunków pracy. Z dniem 1 stycznia 1999 r. w związku z reformą administracji publicznej doszło do zmiany kompetencji wielu organów. Samorząd Województwa P. przejął prawa i obo- wiązki Wojewody P. w stosunku do Wojewódzkiej Dyrekcji Inwestycji w P. Organami samorządu województwa są sejmik województwa i zarząd województwa (art. 15 ustawy o samorządzie województwa). Zdaniem Sądu Okręgowego, do zarządu wo- jewództwa należy wykonywanie zadań samorządu, nie zastrzeżonych na rzecz sej- miku województwa i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. W szczególności do zadań zarządu należy kierowanie, koordynowanie i kontrolowanie działalności wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym powo- ływanie i odwoływanie ich kierowników (art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie 4 województwa). Zatem do kompetencji zarządu województwa zastrzeżono nawiązy- wanie i rozwiązywanie stosunków pracy z kierownikami określonych jednostek orga- nizacyjnych. W art. 4 pkt 4 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorzą- dowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) stwierdzono, że czynności w sprawach z za- kresu prawa pracy za podmioty zwane pracodawcami samorządowymi dokonają wskazane organy. W urzędzie jednostki samorządu terytorialnego czynności tych dokonuje przewodniczący zarządu tej jednostki wobec pozostałych pracowników urzędu oraz wobec kierowników samorządowych jednostek organizacyjnych będą- cych samodzielnymi pracodawcami samorządowymi. Opierając się tylko na tym przepisie należałoby przyjąć, iż marszałek województwa, jako przewodniczący za- rządu województwa, jest kompetentny do wykonywania czynności pracodawcy wo- bec kierowników jednostek organizacyjnych. Sąd Okręgowy przyjął jednak, że wobec rozbieżności w dwóch aktach prawnych równej rangi, pierwszeństwo należy dać ustawie ustrojowej, którą jest ustawa o samorządzie województwa. Skoro więc w przepisie tej ustawy postanowiono, iż to zarząd województwa powołuje i odwołuje kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, to uchwała tego organu jest wystarczająca do rozwiązania stosunku pracy. Dodatkowym pro- blemem było, że powód pracował na podstawie umowy o pracę, a nie powołania. Strona pozwana jednak prawidłowo rozwiązała umowę o pracę przez wypowiedze- nie. Zarząd województwa jako organ wykonawczy, "z marszałkiem województwa na czele", władny był według Sądu drugiej instancji, do takiego działania na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa. Inne rozumowanie prowa- dziłoby do sytuacji, w której trudno byłoby ustalić organ właściwy do dokonania tej czynności. Kolejnym argumentem za przyjęciem właściwości zarządu województwa jest Statut Województwa P., z którego wynika, że kierownicy wojewódzkich samorzą- dowych jednostek organizacyjnych są zatrudniani przez zarząd województwa. Kasację od tego wyroku wniósł powód, który zarzucił naruszenie art. 41 ust. 1 pkt 6 i art. 43 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa oraz art. 4 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych. Zdaniem powoda, do złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę w imieniu samorządu Województwa P. uprawniony był Marszałek Województwa. Gdyby ustawodawca zamierzał przyznać zarządowi województwa prawo do składania oświadczenia woli o rozwiązaniu stosunków pracy, niezależnie od formy, w jakiej zatrudnienie nastąpiło, użyłby sformułowania "zatrud- nianie i zwalnianie". Wypowiedzenie zostało więc dokonane przez niewłaściwy or- 5 gan, gdyż marszałek województwa nie uczestniczył w podjęciu uchwały o odwołaniu powoda. Uchwała zarządu nie może zastąpić oświadczenia woli pracodawcy, a w tym przypadku stanowiła jedynie umocowanie dla marszałka, z którego nie skorzy- stał. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Istota występującego w sprawie problemu sprowadza się do określenia sto- sunku, jaki zachodzi między art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa a art. 4 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd drugiej instancji przypisał pierwszeństwo regulacji art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa, gdyż uznał, że jest to przepis ustawy ustrojowej oraz że dotyczy on określenia pod- miotu uprawnionego do czynności z zakresu stosunków pracy w rozumieniu art. 31 § 1 k.p. Oba te poglądy są niesłuszne. Pojęcie ustaw ustrojowych, jakkolwiek używane w języku prawniczym, nie ma oparcia konstytucyjnego. System źródeł prawa nie wy- różnia bowiem tego rodzaju ustaw (por. art. 87 Konstytucji). Przepisy wszystkich ustaw mają więc równą moc, a ewentualne sprzeczności między nimi należy usuwać w drodze ogólnych zasad wykładni. Gdyby już koniecznie chcieć przypisać jednej z tych ustaw charakter ustrojowy, to raczej należałoby go odnieść do ustawy o pracow- nikach samorządowych, gdyż ta ustawa dotyczy stosunków pracy w jednostkach sa- morządowych, można więc ją nazwać ustawą ustrojową w tym zakresie. Uznanie, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa dotyczy dokonywania czyn- ności z zakresu prawa pracy, prowadziłoby także do uznania pierwszeństwa art. 4 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych jako przepisu szczególnego, regulującego wprost uprawnienie do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy względem pracowników samorządowych. Istotniejsze znaczenie ma jednak błąd Sądu drugiej instancji w ocenie, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa w ogóle dotyczy czynności z zakresu prawa pracy. Przepis ten stanowi, że do zadań zarządu województwa należy kierowanie, koordynowanie i kontrolowanie działalności wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym powoływanie i od- woływanie ich kierowników. Rodzi to skojarzenie z nawiązywaniem stosunków pracy na podstawie powołania. Analiza przepisów prowadzi jednak do wniosku, że jest to tylko przypadkowa zbieżność (por. uzasadnienie wyroku z dnia 19 stycznia 2000 r., I PKN 480/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 10, poz. 349). Stosunek pracy z kierownikami 6 wojewódzkich jednostek samorządowych nie może bowiem powstać na podstawie powołania, gdyż krąg osób zatrudnianych na tej podstawie jest określony w art. 2 pkt 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Nie można też uznać, aby w rozumieniu art. 68 § 1 k.p. przepisem odrębnym (pozwalającym na nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania) był art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa. Dotyczy on bowiem wykonywania przez zarząd województwa zadań należących do samorządu województwa, w tym w szczególności zadań w zakresie kierowania, ko- ordynowania i kontrolowania działalności wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych. Przedmiotem jego regulacji w ogóle więc nie jest dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy, choć oczywiście wykonywanie zadań samorządo- wych może prowadzić do ich podejmowania. O tym, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa nie jest przepisem odrębnym w rozumieniu art. 68 § 1 k.p., pozwalającym na nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania, była też przekonana strona pozwana, skoro zawarła z powodem umowę o pracę. Stąd też powstał problem, który Sąd drugiej instancji dostrzegł, a mianowicie, jak rozumieć kompetencję zarządu do odwołania powoda, w sytuacji gdy był on zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Sąd w istocie tego problemu nie rozwiązał, a jedynie podtrzymał pogląd o pierwszeństwie art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie woje- wództwa, gdyż inaczej "trudno byłoby ustalić organ właściwy do dokonania tej czyn- ności" (wypowiedzenia umowy o pracę). Tymczasem wątpliwość ta może być bardzo łatwo usunięta, jeżeli odrzucimy wykładnię, że art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorzą- dzie województwa dotyczy czynności z zakresu prawa pracy. Wówczas kompetencja do rozwiązania umowy o pracę z powodem jest jednoznacznie określona w art. 4 pkt 4 ustawy o pracownikach samorządowych. Organem uprawnionym do jej dokonania jest według tego przepisu w związku z art. 31 § 1 k.p. marszałek województwa, co jest potwierdzone w art. 43 ust. 3 ustawy o samorządzie województwa, według które- go marszałek jest kierownikiem urzędu marszałkowskiego, zwierzchnikiem służbo- wym pracowników tego urzędu i kierowników wojewódzkich samorządowych jedno- stek organizacyjnych. Analiza przepisów prowadzi więc do wniosku, że powoływanie i odwoływanie kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, o którym stanowi art. 41 ust. 2 pkt 6 ustawy o samorządzie województwa, to czynności w za- kresie zadań samorządu, polegające na kierowaniu, koordynowaniu i kontrolowaniu ich działalności, a nie czynności z zakresu prawa pracy. Należy bowiem zważyć, że 7 kierownik wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej pozostaje w podwój- nym (co najmniej) układzie stosunków prawnych. Z jednej strony wykonuje zadania samorządu (układ ustrojowy, w pewnym zakresie administracyjny), a z drugiej strony jest pracownikiem odpowiedniego pracodawcy samorządowego. Oczywiście, te sto- sunki prawne wzajemnie na siebie oddziałują, ale nie oznacza to, że czynność prawna w zakresie stosunków samorządowych wywołuje automatycznie skutki prawne w sferze stosunku pracy. Odwołanie kierownika wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej przez zarząd województwa (czynność w zakresie zadań sa- morządowych) jest podstawą dokonania czynności w ramach stosunku pracy (np. uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę), ale nie jest z nią równoznaczna. Inaczej mówiąc, po odwołaniu kierownika przez zarząd województwa powinna być dokonana czynność w sferze stosunku pracy polegająca na jego rozwiązaniu. Tę czynność po- winien wykonać pracodawca, ściślej mówiąc podmiot uprawniony do działania w jego imieniu. Podmiotem tym w analizowanym przypadku jest marszałek województwa. Jest to sytuacja podobna do stosunków pracy w zarządach spółek kapitałowych i utrwalone orzecznictwo w tym zakresie można odnieść do stanu faktycznego sprawy (por. np. wyrok SA w Gdańsku z dnia 29 lipca 1991 r., III APr 79/91, OSP 1993 r. z. 1, poz. 15 z glosą J. Brola i glosą W. Muszalskiego; uchwała z dnia 4 października 1994 r., I PZP 42/94, OSNAPiUS 1994 r. nr 11, poz. 174; OSP 1995 r. z. 10, poz. 213 z glosą A. Nowaka; wyrok z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 171/99, OSNAPiUS 2000 r. nr 21, poz. 785; wyrok z dnia 14 lipca 1994 r., I PRN 26/94, OSNAPiUS 1994 r. nr 9, poz. 147; wyrok z dnia 1 lipca 1998 r., I PKN 63/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 14, poz. 462). Pewien problem mógłby powstać w sprawie, gdyby rozważać, czy marszałek województwa nie dokonał jednak względem powoda czynności, którą można by po- traktować jako wypowiedzenie umowy o pracę, a w szczególności, czy jego udział w podjęciu uchwały zarządu nie jest taką czynnością (por. wyrok z dnia 13 października 1999 r., I PKN 305/99, OSNAPiUS 2001 r. nr 4, poz. 119). W tym zakresie należy jednak zważyć, że sam udział marszałka w podjęciu takiej uchwały zarządu (mar- szałek jest jego przewodniczącym na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa) nie oznacza złożenia przez niego oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę. Nadto marszałek musiałby takie oświadczenie złożyć pracownikowi, choćby w sposób konkludentny. W stanie faktycznym sprawy marszałek wojewódz- twa nie uczestniczył jednak w podjęciu uchwały zarządu o odwołaniu powoda i nie 8 dokonał względem niego żadnej czynności z tym związanej (nie podpisał pisma do- ręczającego uchwałę, nie wydał powodowi świadectwa pracy itp.). Problem ten nie wymaga więc szczegółowego rozważenia. Wreszcie niezasadny jest argument Sądu drugiej instancji dotyczący statutu województwa, w którym określono, że kierownicy wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych są zatrudniani przez za- rząd województwa. Statut nie może bowiem regulować sprzecznie z przepisami ustawowymi zasad dotyczących podstawy nawiązania stosunku pracy czy określenia podmiotu uprawnionego do czynności z zakresu prawa pracy w imieniu pracodawcy (por. wyrok z dnia 9 kwietnia 1997 r., I PKN 68/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 3, poz. 77). Z tych względów na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. ========================================