I PKN 81/99

Wyrok z dnia 27 maja 1999 r. I PKN 81/99 Wykonanie prawomocnego wyroku przywracającego nauczyciela do pracy nie może polegać na przeniesieniu go w stan nieczynny. Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Walerian Sanetra, Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 1999 r. sprawy z powództwa Marii K. przeciwko Szkole Podstawowej w S. o uznanie za bezskuteczne przeniesie- nia w stan nieczynny, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 22 września 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok w pkt. I i II i sprawę przekazał Sądowi Okręgo- wemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego roz- poznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyro- kiem z dnia 22 września 1998 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ząbkowicach z dnia 15 kwietnia 1998 r. [...] w ten sposób, że oddalił po- wództwo Marii K., a także oddalił jej apelację, bez obciążania kosztami postępowa- nia. W sprawie tej powódka wniosła o uznanie za bezskuteczne przeniesienia jej w stan nieczynny przez pozwaną Szkołę Podstawową w S. Pozwana pismem z dnia 30 grudnia 1996 r. powiadomiła powódkę, że w związku z porzuceniem pracy została przeniesiona w stan nieczynny i jej stosunek pracy wygaśnie z dniem 30 czerwca 1997 r. Sąd pierwszej instancji, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 15 kwietnia 1998 r. na zasadzie art. 45 w związku z art. 47 KP zasądził od pozwanej na rzecz powódki odszkodowanie w kwocie 1612,80 zł wraz z ustawowymi odsetka- mi oraz kosztami procesu oraz oddalił powództwo w dalszej części, uznając, iż przy- wrócenie powódki do pracy na poprzednich warunkach jest niecelowe, gdyż pozwa- 2 na Szkoła przewidziana była do likwidacji. Stanowisko to zakwestionował Sąd drugiej instancji, który uznał, że w roku szkolnym 1996/97 w pozwanej Szkole zmniejszono liczbę oddziałów i liczbę etatów nauczycielskich. Również w kolejnym roku szkolnym została ograniczona liczba od- działów. Zmiany te wynikły ze zmniejszenia się ilości uczniów i uzasadniały kompe- tencję dyrektora szkoły z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela do przeniesienia jednego z nauczycieli w stan nieczynny. Za wyborem powódki przemawiały jej najniższe kwali- fikacje zawodowe spośród zatrudnionych nauczycieli, niepodnoszenie kwalifikacji zawodowych, skargi rodziców i negatywna ocena pracy. Zdaniem tego Sądu, do ins- tytucji przeniesienia w stan nieczynny nie mają zastosowania przepisy Kodeksu pracy. Jeżeli Sąd pierwszej instancji uznał, że brak było podstaw do przeniesienia powódki w stan nieczynny, to powinien był przywrócić ją do pracy zgodnie z Kartą Nauczyciela, natomiast nie było podstaw do zasądzenia odszkodowania w oparciu o przepisy Kodeksu pracy. Jednakże Sąd drugiej instancji przyjął, że zaistniały przes- łanki z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, a pozwana zastosowała obiektywne i słuszne kryteria decydujące o wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny. W kasacji powódki podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 20, art. 6 i art. 91 c ust. 1 Karty Nauczyciela, a także naruszenie art. 233 § 1 i 328 § 2 KPC przy ocenie kryteriów decydujących o wyborze powódki do przeniesienia w stan nieczynny. W ocenie skarżącej zmiany organizacyjne u strony pozwanej w roku szkolnym 1996/97 nie od- nosiły się do powódki, która uzyskała prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Ząb- kowicach Śl. [...], którego pozwana bezprawnie nie wykonała. Także zmiany organi- zacyjne w roku szkolnym 1998/99 nie mogły stanowić takiej przyczyny, albowiem nie wystąpiły w dacie przeniesienia jej w stan nieczynny. Dokonując odmiennych usta- leń, Sąd Wojewódzki nie wskazał dowodów, na których podstawie doszedł do usta- lenia istotnych dla sprawy okoliczności, uzasadniających zastosowanie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. W szczególności negatywna ocena pracy nauczycielskiej powódki nastąpiła z naruszeniem art. 6 Karty Nauczyciela. Sprzeczny z art. 91 c Karty Nauczyciela jest pogląd Sądu drugiej instancji, że w zakresie uprawnień nauczyciela z tytułu niezgodnego z prawem przeniesienia w stan nieczynny nie znajdują zasto- sowania przepisy Kodeksu pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Kasacja jest uzasadniona, albowiem Sąd drugiej instancji dokonał istotnego w sprawie ustalenia, że powódka ma najniższe kwalifikacje zawodowe spośród nau- czycieli zatrudnionych w pozwanej Szkole, bez wskazania dowodów, na jakich oparł to ustalenie i bez umotywowania odmowy wiarygodności dowodom przeciwnm. Dlatego Sąd Najwyższy uznał, iż uzasadniony kasacyjny zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC powoduje nie tylko brak możliwości przeprowadzenia kasacyjnej kontroli ustalenia spornej kwestii co do kwalifikacji powódki, ale również czyni przedwczesną możliwość zweryfikowania zarzutu dowolnej oceny zebranego materiału dowodowe- go w sprawie (art. 233 § 1 KPC). Inaczej rzecz ujmując, bez znajomości dowodów, na których oparty został zaskarżony wyrok (art. 328 § 2 KPC), niemożliwa jest kasa- cyjna kontrola zarzutu nieprawidłowej sędziowskiej oceny zebranego materiału do- wodowego (art. 233 § 1 KPC). Trafny okazał się również zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, ponieważ zmiany organizacyjne w pozwanej Szkole, odnoszące się do roku szkolne- go 1998/1999, nie mogły być przyczyną wstecznego przeniesienia powódki w stan nieczynny z dniem 1 stycznia 1997r. Natomiast w odniesieniu do zatrudnienia po- wódki w roku szkolnym 1996/97 istotny jest przywoływany w sprawie prawomocny wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ząbkowicach Śląskich z dnia 21 listopada 1996 r. [...], ustalający, że powódkę nadal łączy stosunek pracy z pozwaną szkołą. W takich okolicznościach sprawy przeniesienie powódki w stan nieczynny z dniem 1 stycznia 1997 r., z towarzyszącą temu działaniu argumentacją pracodawcy porzuce- nia pracy przez powódkę, stanowiło nie tylko bezprawne niewykonanie prawomoc- nego orzeczenia sądowego, ale również rażące naruszenie art. 20 ust. 1 Karty Nau- czyciela, który wymaga wskazania ustawowo określonych zmian organizacyjnych w szkole jako przyczyny przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny. Okoliczności do- tyczące wykonywania obowiązków nauczycielskich mogą być rozważane i ocenione wyłącznie przez pryzmat kryterium wyboru osoby przeznaczonej do przeniesienia w stan spoczynku lub do rozwiązania stosunku pracy, w razie koniecznej racjonalizacji zatrudnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., I PRN 56/94, OSNAPiUS 1995 nr 1, poz. 5). Za trafny należało uznać jedynie pogląd Sądu drugiej instancji, że w razie uznania bezpodstawności przeniesienia w stan nieczynny nauczyciel powinien być w zasadzie przywrócony do pracy z uwagi na wyczerpującą regulację w Karcie Nau- 4 czyciela instytucji przeniesienia w stan nieczynny, co potwierdza ratio legis unormo- wań zawartych w art. 20 ust. 1 i 7 Karty Nauczyciela. Zasądzenie na rzecz powódki odszkodowania zamiast przywrócenia jej do pracy przez Sąd pierwszej instancji, który prawidłowo ustalił brak przesłanek do przeniesienia jej w stan nieczynny, mogło naruszyć art. 20 ust. 1 (a contrario) oraz art. 45 § 2 i art. 471 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela. Procesy reorganizacji szkół nie uniemożliwiają bowiem uzasad- nionego przywrócenia nauczyciela do pracy, zwłaszcza że z reguły następują one w ramach przekształceń organizacyjno-prawnych, co na gruncie nauczycielskich sto- sunków pracy wymaga uwzględnienia reguł art. 231 KP w związku z art. 91c Karty Nauczyciela. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował kasatoryjnie na pods- tawie art.39313 KPC. ========================================