I PKN 8/98

Wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r. I PKN 8/98 Występujące w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skiero- wanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.) pojęcie potrzeb organizacyjno-produkcyjnych obejmuje tylko potrzeby realne (obiektywne), które ujawniły się po nawiązaniu przez strony umowy o pracę, a przy tym ich powstanie było niezależne od pracodawcy i miało charak- ter bezwarunkowy. Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz- twa Jana Z. przeciwko „M.-Z.” Holding SA w Z. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29 lipca 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od strony pozwanej na rzecz Jana Z. kwotę 375 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Pozwany „M.-Z.” Holding SA w Z. wniósł kasację od wyroku Sądu Wojewódz- kiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 29 lipca 1997 r. [...], którym Sąd ten zmienił wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Zabrzu z dnia 21 marca 1997 r. [...] w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz Jana Z. kwotę 8.786,36 zł. Powód domagał się przywrócenia go do pracy w pozwanym zakładzie pracy oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Nas- 2 tępnie, pismem procesowym z dnia 30 października 1996 r. rozszerzył żądanie poz- wu, domagając się nadto zasądzenia od strony pozwanej na jego rzecz odszkodo- wania za czas pozostawania bez zatrudnienia [...]. Jako uzasadnienie powództwa powód podał, że strony łączyła umowa o pracę zawarta w dniu 17 maja 1996 r. na czas określony, tj. do 30 kwietnia 1997 r. Powód był zatrudniony na stanowisku kie- rownika zabezpieczenia technicznego produkcji na kontrakcie zagranicznym: Cze- chy-K. [...]. W dniu 4 lipca 1996 r. powodowi zostało wręczone wypowiedzenie umowy o pracę z terminem 14-dniowym, motywowane brakiem możliwości rozbudo- wy struktury organizacyjnej w związku z „niepozyskaniem” nowych kontraktów w re- jonie „K.-L.”. Powód uważał to wypowiedzenie za nieuzasadnione i niezgodne z pra- wem, ponieważ nie przeprowadzono konsultacji związkowej, a ponadto oświadczenie woli zostało mu doręczone w okresie korzystania przez niego ze zwolnienia le- karskiego. Strona pozwana, domagając się oddalenia powództwa argumentowała, że w umowie o pracę zawartej z powodem wyraźnie zastrzeżono, iż strony mają prawo do wcześniejszego rozwiązania umowy w trybie i na warunkach określonych w roz- porządzeniu Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji bu- downictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm.). W myśl § 6 tego rozporządzenia pozwany mógł wcześniej rozwiązać umowę o pracę za jej dwutygodniowym wypowiedzeniem, z uwagi na to, iż było to uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eksportowej w związku z brakiem zamówień w rejonie „K.-L.”. Rozpoznając apelację powoda Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwier- dził, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodo- we, wysnuł jednakże z niego niewłaściwe wnioski. Z jego ustaleń wynika, że strony zawarły w dniu 17 maja 1996 r. umowę o pracę na czas oznaczony od 19 maja 1996 r. do 30 kwietnia 1997 r. Zgodnie z zawartymi w niej postanowieniami powód miał być zatrudniony na budowie zagranicznej na stanowisku kierownika zabezpieczenia technicznego produkcji przy realizacji kontraktu „Czechy-K.” [...]. Kontrakt ten, co wynika ze zgodnych oświadczeń stron, był realizowany zgodnie z jego pierwotnymi założeniami i w czasie w nim przewidzianym. Zgodnie z postanowieniami zawartymi w § 6 ust. 1 rozporządzenia z 27 grud- nia 1974 r. wcześniejsze rozwiązanie umowy o pracę, o której mowa w jego § 2 ust. 4, może nastąpić za dwutygodniowym wypowiedzeniem, gdy jest to uzasadnione 3 potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eksportowej. Skoro zaś w kontrak- cie „Czechy-K.” [...], do którego realizacji powód został zatrudniony, nie nastąpiły żadne zmiany i jego realizacja przebiegała w sposób niezmieniony, nie ma podstaw do przyjęcia, że zachodziła potrzeba organizacyjno-produkcyjna uzasadniająca ko- nieczność wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Niewygranie przez stronę poz- waną konkursu na zawarcie dalszych kontraktów nie może stanowić podstawy dla ponoszenia przez powoda negatywnych konsekwencji braku powodzenia w stara- niach o nowe umowy. Powód wywiązywał się przy tym należycie z powierzonych mu obowiązków pracowniczych, a ponadto w związku z zawarciem ze stroną pozwaną umowy o pracę za granicą musiał zmienić swoje dotychczasowe plany. Stąd też wcześniejsze rozwiązanie z nim tej umowy stanowi dla niego dużą dolegliwość. Na tej podstawie Sąd drugiej instancji uznał, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było bezzasadne w rozumieniu art. 45 KP i wobec tego na zasadzie art. 50 § 3 KP zasądził na jego rzecz odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę. W kasacji strona pozwana postawiła zaskarżonemu przez nią wyrokowi za- rzut, iż narusza on przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r. przez przyjęcie, że wcześniejsze rozwiązanie z powodem umowy o pracę nie było uzasadnione potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi budowy eks- portowej. W konsekwencji tego postawiony został także zarzut naruszenia art. 50 § 3 KP, gdyż stanowił on bezpośrednią podstawę zasądzenia na rzecz powoda odszko- dowania (w następstwie oceny, iż doszło do wypowiedzenia powodowi umowy o pracę zawartej na czas określony z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tego typu umów). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji nie są trafne. Wynikają one częściowo z błędnej wykładni § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 grudnia 1974 r., a częściowo łączą się z okolicznościami faktycznymi przytaczanymi w kasacji, które jednakże nie były przedmiotem ustaleń ani Sądu Pracy ani też Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz- nych. To zaś oznacza - przy braku zarzutów kasacji co do wadliwości stwierdzeń zaskarżonego wyroku w zakresie jego podstawy faktycznej - że nie mogą one być brane pod rozwagę przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym, niezależnie 4 od tego, że nawet ich uwzględnienie nie mogłoby zmienić poglądu co do trafności rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd drugiej instancji. Sąd Najwyższy związany jest bowiem granicami kasacji (art. 393 11 KPC), a te wyznaczone są głównie przez spo- sób określenia w niej jej podstaw, (tj. wskazane przepisy prawa materialnego lub procesowego, które według składającego kasację zostały naruszone w zaskarżonym wyroku - art. 393 1 KPC) oraz ich uzasadnienia (art. 393 3 KPC). Przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż ustanawia on wyjątek od zasady, iż umowy o pracę na czas określony (a także umowy o pracę na wykonanie określonej pracy) nie mogą być - przed upływem ustalonego terminu ich rozwiązania - wypo- wiadane przez strony. Przeciwko rozszerzającej wykładni tego przepisu przemawia także i to, iż wprowadza on odstępstwo od ogólnego założenia tylko w interesie pra- codawcy, nie przewidując wypowiedzenia umowy przez pracownika. W istocie zaś kasacja opiera się na założeniu, że przepis § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. powinien być interpretowany w sposób rozszerzający, zgodnie z in- teresem pracodawcy. Przewiduje on możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony, gdy jest to uzasadnione potrzebami organiza- cyjno-produkcyjnymi budowy (usługi) eksportowej. Są to potrzeby, które są następs- twem zmian w zakresie organizacji oraz produkcji i wobec tego nie mogą być łączone z właściwościami czy umiejętnościami pracownika, gdyż mają one istnieć po stronie pracodawcy, a przy tym muszą powstać dopiero po nawiązaniu z nim umowy o pracę. Wykluczone jest natomiast - tak jak czyni to strona pozwana - powoływanie w charakterze przyczyn organizacyjno-produkcyjnych okoliczności, które istnieją w chwili nawiązywania z pracownikiem umowy o pracę, nawet jeżeli są to swoiste przy- czyny „warunkowe”, tj. sprowadzają się do ewentualności, iż może nie dojść do za- warcia planowanych przez stronę nowych kontraktów. Pracodawca nie może prze- rzucać na pracownika ryzyka związanego z przewidywanym brakiem sukcesu w po- szukiwaniu nowych kontraktów. Dotyczy to zwłaszcza przypadku, gdy praca wyko- nywana jest za granicą, z czym z reguły łączą się i dla pracownika i jego rodziny różnego rodzaju zasadnicze zmiany sytuacji bytowej i utrudnienia. W tym stanie rze- czy należy przyjąć, że przewidziana w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. formuła „uzasadnienia potrzebami organizacyjno-produkcyjnymi” pojmowana powinna być w ten sposób, iż obejmuje ona tylko te sytuacje, które powstają po na- wiązaniu umowy o pracę przez pracodawcę i stanowią dla niego pewne zaskoczenie 5 (są dla niego nieoczekiwane). Natomiast jeżeli pracodawca z góry przewiduje jakieś trudności w realizacji nawiązanego kontraktu, które mogą spowodować brak zapo- trzebowania na pracę danego pracownika, to powinien zaproponować pracownikowi zawarcie umowy o pracę na taki okres, który te ewentualne trudności by uwzględniał. Z ustaleń dokonanych w toku postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie nie wynika, by pracodawca proponował powodowi zawarcie umowy o pracę na krótszy okres, a mianowicie tylko do chwili wyjaśnienia się sprawy uzyskania przez stronę pozwaną nowych zamówień, (z ewentualnością jej przedłużenia), co mogło mieć wpływ na decyzję powoda o podjęciu pracy w Czechach. Strona pozwana uznała natomiast, iż może ryzykiem niepowodzeń prowadzonych pertraktacji obarczyć pracownika, przyjmując rozszerzającą wykładnię § 6 ust. 1 pkt 1 rozporzą- dzenia z 27 grudnia 1974 r. Wykładnia taka jest jednakże niedopuszczalna. Uwzględniając wskazane wyżej założenia ogólne, a także wnioski wypływające z analizy językowo-logicznej tego przepisu, należy przyjąć, że pojęcie potrzeb organi- zacyjno-produkcyjnych obejmuje tylko potrzeby realne (obiektywne), które ujawniły się po nawiązaniu przez strony umowy o pracę, a przy tym są niezależne od praco- dawcy i mają charakter bezwarunkowy. W przypadku powoda przyczyna wypowie- dzenia mu umowy o pracę - jakkolwiek w postaci warunkowej - istniała już w chwili nawiązywania z nim umowy o pracę (zwłaszcza jeżeli przyjąć wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu kasacji, iż celem jego zatrudnienia było przygotowanie zaplecza orga- nizacyjnego dla przyszłego kontraktu), a to oznacza, iż nie mieści się ona w pojęciu uzasadnienia z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 27 grudnia 1974 r. Kierując się powyżej wskazanym rozumowaniem Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 KPC oraz art. 98 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================