I PKN 790/00

Wyrok z dnia 10 stycznia 2002 r. I PKN 790/00 Międzyzakładową organizacją związkową (art. 34 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854) jest tylko taka struktura NSZZ "Solidarność", która zakresem swego działania obejmuje co najmniej dwóch pracodawców w rozumieniu art. 3 k.p. Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2002 r. sprawy z po- wództwa Mirosława M. i Tomasza P. przeciwko M. Spółce z o.o. w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2000 r. [..] 1) z m i e n i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejono- wego-Sądu Pracy w Poznaniu z dnia 16 marca 2000 r. [..] i oddalił powództwo; 2) zasądził od każdego z powodów na rzecz strony pozwanej po 200 zł tytu- łem zwrotu kosztów postępowania za wszystkie instancje. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 marca 2000 r. [..] przywrócił powodów Mirosława M. i Tomasza P. do pracy na dotychczasowych wa- runkach pracy i płacy w pozwanej Spółce z o.o. „M.” w K. W motywach tego rozstrzy- gnięcia Sąd Rejonowy powołał się na poniższe ustalenia faktyczne i ich prawną kwa- lifikację. Powodowie Mirosław M. i Tomasz P. byli w Przedsiębiorstwie Usługowo-Pro- dukcyjnym „J.I.” S.A. w T.P. zatrudnieni odpowiednio od dnia 11 października 1993 r. oraz od 9 września 1991 r. Firma ta w związku ze swą likwidacją wypowiedziała po- wodom umowę o pracę z zastosowaniem skróconego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na dzień 30 czerwca 1999 r. W dniu 26 marca 1999 r. zawarte zostało „Po- 2 rozumienie” określające zasady i uprawnienia pracowników PUP „J.I.” S.A. w związku z przejęciem przez „M.” Sp. z o. o. Na mocy tego porozumienia pozwana zobowiązała się do zagwarantowania pracownikom „J.I.” takich uprawnień jak przy zastosowaniu art. 231 k.p. Powodowie zostali u strony pozwanej zatrudnieni na pod- stawie umów o pracę z dnia 24 maja 1999 r., a już w dniu 7 czerwca 1999 r. praco- dawca skierował do nich wypowiedzenie obniżające dotychczasową wysokość wy- nagrodzenia. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na „zmniejszenie funduszu płac ze względu na niskie wyniki finansowe zakładu w T.P.”. Powodowie nie przyjęli nowych warunków płacy w związku z czym ich umowy uległy rozwiązaniu z dniem 30 września 1999 r. W chwili otrzymania wypowiedzenia zmieniającego powodowie byli członkami zarządu Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” działającej przy PUP „J.I.” S.A. w T.P. oraz „M.” Sp. z o. o.- Zakład Zaplecza Technicznego w T.P. Międzyzakładowa organizacja związ- kowa została powołana w dniu 24 maja 1999 r. i zarejestrowana w zarządzie Regio- nu W. NSZZ „Solidarność” w dniu 28 maja 1999 r. [..]. Sąd Rejonowy uznał, że poz- wany pracodawca wiedział o istnieniu organizacji związkowej w zakładzie w T.P., więc dokonując powodom wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy naruszył art. 38 k.p. oraz art. 32 ust.1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Apelację strony pozwanej oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 2 czerwca 2000 r. [..]. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Okręgowy podniósł, że pozwany pracodawca wiedział o istnie- niu w „J.I.” zakładowej organizacji związkowej, gdyż w dniu 26 marca 1999 r. zawarł z nią porozumienie w sprawie zatrudnienia pracowników jak przy zastosowaniu art. 231 k.p. Przed dokonaniem powodom wypowiedzenia zmieniającego powinien więc dla zachowania należytej staranności podjąć przynajmniej próbę ustalenia czy są oni członkami i jakiej ewentualnie organizacji związkowej. W każdym razie oficjalną in- formację o przynależności powodów do organizacji związkowej obejmującej swym zasięgiem Zakład Zaplecza Technicznego w T.P. pracodawca otrzymał zanim rozpo- częło biec wypowiedzenie zmieniające, a zatem mógł cofnąć swą decyzję i ewentu- alnie podjąć takie kroki po uzyskaniu zgody zarządu Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność”. Przepis art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych ma gwarancyjny charakter, więc wyinterpretowana z niego norma prawna musi członkom zarządu i komisji rewizyjnej zakładowych czy między- 3 zakładowych organizacji związkowych zapewniać rzeczywistą, a nie pozorną ochronę. Pracodawca nie może więc uchylić się od respektowania tej ochrony tylko dlatego, że w dacie wręczenia wypowiedzenia zmieniającego, co nastąpiło niespełna miesiąc po zawarciu umowy, nie otrzymał oficjalnego zawiadomienia o istnieniu or- ganizacji związkowej. Sąd Okręgowy przyznał, że Zakład Zaplecza Technicznego w T.P. jest w strukturze Spółki „M.” z siedzibą w K. wyodrębniony w tym sensie, iż mieści się w innej miejscowości niż pozostałe zakłady, zakres jego działalności nie pokrywa się z przedmiotem działalności głównego przedsiębiorstwa w K., a poza tym został prze- jęty od PUP „J.I.” S.A., przy czym pracodawca zawierając z jego pracownikami nowe umowy o pracę zapewnił im inne uprawnienia niż reszcie załogi. Zakład w T.P. nie miał „samodzielności kadrowej”, a więc nie mógł być traktowany jako zakład pracy w rozumieniu art. 3 k.p. Tego wszakże nie wiedzieli pracownicy, którzy działając w do- brej wierze i na podstawie zewnętrznych oznak pracodawcy uznali, że chodzi tu o odrębny zakład w rozumieniu przepisów prawa pracy, wobec czego nie przewidywali, iż wskutek przejęcia przez inny podmiot gospodarczy mogą utracić ochronę przysłu- gującą im dotąd na podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Skoro jed- nak organizacja związkowa działająca w Zakładzie Zaplecza Technicznego w T.P. przed przejęciem przez stronę pozwaną „została w istocie pozbawiona możliwości odpowiedniego dostosowania struktury związku do nowej sytuacji”, to twierdzenie, że w chwili dokonywania wypowiedzenia zmieniającego nie przysługiwała powodom „żadna ochrona związkowa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego”. Kasację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 38 § 1 k.p. i art. 32 ustawy o związkach zawodowych przez uznanie, że pracodawca był obowiązany do konsulta- cji i uzyskania zgody zakładowej organizacji związkowej na dokonanie powodom wy- powiedzenia zmieniającego warunki wynagradzania, jak też przepisu art. 8 k.p. przez uznanie, iż sprzeczne z zasadami współżycia społecznego jest dokonanie powodom wypowiedzenia zmieniającego bez możliwości dostosowania struktur związku zawo- dowego do nowych warunków działania w Spółce „M.”. Na tej podstawie skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie powództwa, względnie uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu w obu sytuacjach kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu kasacji 4 podniesiono, że o powstaniu międzyzakładowej organizacji związkowej oraz o jej składzie osobowym został pracodawca powiadomiony pismem z dnia 18 czerwca 1999 r., doręczonym w dniu 21 czerwca 1999 r., zaś przedmiotowe wypowiedzenie zmieniające zostało powodom wręczone w dniu 7 czerwca 1999 r. Wspomniana or- ganizacja związkowa nie jest zresztą zakładową organizacją związkową w rozumie- niu przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r., gdyż taki status ma - w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1996 r. I PZP 38/95, OSNAPiUS 1997 nr 5, poz. 101) - tylko taka jednostka organizacyjna związku, która zakresem swego działania obejmuje całe przedsiębiorstwo pracodawcy. Taki sam wniosek wynika też z treści art. 34 ustawy o związkach zawodowych. Wobec struktu- ry związkowej działającej przy Zakładzie Zaplecza Technicznego w T.P. pozwany pracodawca nie miał więc obowiązków, jakie przepisy prawa pracy ustanawiają względem zakładowych organizacji związkowych. Pracodawca wiedział poza tym, że Zakładu Zaplecza Technicznego w T.P. nie przejął w trybie art. 231 k.p., tylko na nowo przyjął do pracy pracowników zatrudnionych poprzednio w zakładzie podlega- jącym likwidacji. Skoro więc nie doszło do odtworzenia w przedsiębiorstwie Spółki organizacji związkowej funkcjonującej w „J.I.”, to skarżący pracodawca nie konsulto- wał zamiaru dokonania powodom wypowiedzenia zmieniającego warunki wynagro- dzenia za pracę. Skarżący nie pozbawił też pracowników - wbrew sugestii Sądu Okręgowego - możliwości utworzenia struktury związkowej obejmującej swym statu- tem całą Spółkę „M.”. Powodowie sami zdecydowali o powołaniu międzyzakładowej komisji uwzględniającej jedynie Zakład Zaplecza Technicznego w T.P. i pomijającej koszalińską część przedsiębiorstwa Spółki. W odpowiedzi na kasację powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądze- nie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu odpowiedzi podniesiono w szczególności, że z art. 38 k.p., jak też z art. 30 ust.21 ustawy o związkach zawodo- wych, wynika instrumentalnie, iż staranny pracodawca zamierzający wypowiedzieć stosunek pracy lub dokonać jego wypowiedzenia zmieniającego ma obowiązek ustalenia, czy w jego zakładzie działa związek zawodowy, „choćby przez skierowanie zapytania do organów związku, które prowadzą stosowny rejestr”. W odpowiedzi wy- rażono też pogląd, że porozumienie z dnia 26 marca 1999 r. o stosowaniu wobec pracowników zlikwidowanego „J.I.” i następnie przyjętych do pracy w Spółce „M.” zasad wynikających z art. 231 k.p. oznacza zapewnienie powodom ochrony trwałości ich stosunku pracy wynikającej z przepisów ustawy o związkach zawodowych. 5 Ochrona ta obejmuje przy tym nie tylko moment dokonania wypowiedzenia defini- tywnego lub zmieniającego, ale także cały okres wypowiedzenia, więc jeśli o powoła- niu organizacji związkowej pracodawca dowiedział się po złożeniu oświadczenia woli o obniżeniu powodom ich wynagrodzenia, to powinien je następnie cofnąć. Zanie- chanie tego jest zachowaniem bezprawnym, jak też sprzecznym z zasadami współ- życia społecznego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja zasługuje na uwzględnienie, gdyż usprawiedliwione okazały się jej podstawy. Z niespornych okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy jasno bo- wiem wynika, że działająca u strony skarżącej związkowa struktura organizacyjna pod nazwą Międzyzakładowa Komisja NSZZ „Solidarność” przy PUP „J.I.” S.A. w T.P. oraz „M.” Sp. z o.o. w K. - Zakład Zaplecza Technicznego w T.P., nie była za- kładową, ani też międzyzakładową organizacją związkową w rozumieniu ustawodaw- stwa pracy, w szczególności przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854). Status zakładowej or- ganizacji związkowej w znaczeniu przepisów powołanej ustawy ma bowiem - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24 kwietnia 1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1997 r. nr 5, poz. 101) - jedynie taka struktura organiza- cyjna, która zakresem swego działania obejmuje cały zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym, czy też całe przedsiębiorstwo danego pracodawcy (art. 3 k.p.), w tym przedsiębiorstwo składające się z dwóch lub więcej wewnętrznych zakładów (placówek zatrudnienia). Teza ta, aprobowana również przez skład rozpoznający niniejszą kasację, wymagałaby w okolicznościach sprawy rozszerzenia na międzyza- kładowe organizacje związkowe, który to charakter w świetle art. 34 ustawy o związ- kach zawodowych należałoby przypisywać tylko strukturze obejmującej zakresem swego statutu co najmniej dwóch pracodawców w rozumieniu art. 3 k.p. Tymczasem struktura organizacyjna NSZZ „Solidarność” powołana u strony pozwanej w dniu 24 maja i zarejestrowana przez zarząd Regionu W. w dniu 28 maja 1999 r. objęła swym działaniem jedynie Zakład Zaplecza Technicznego w T.P., a więc tylko część przedsiębiorstwa pozwanego pracodawcy. Nie była to więc zakła- dowa, ani tym bardziej międzyzakładowa organizacja związkowa w rozumieniu ustawy z dnia 23 maja 1991 r., a oceny tej nie zmienia treść wpisu do wewnętrznego 6 rejestru związkowego prowadzonego przez zarząd regionu. Nazewnictwo poszcze- gólnych struktur organizacyjnych należy bowiem do sfery związkowej autonomii. Związek może zatem nazwie „międzyzakładowa organizacja związkowa” przypisy- wać w statucie szerszy zakres niż to czyni ustawodawca (por. § 9 ust.1 pkt.7 statutu NSZZ „Solidarność”) ; może też stosować nazewnictwo odwołujące się do historycz- nej poprzedniczki danej struktury związkowej (np. NSZZ „Solidarność” przy PPH „J.I.” S.A. oraz „M.” Spółka z o.o. w K. - Zakład Zaplecza Technicznego w T.P.), choć czy- nienie użytku ze wspomnianej swobody pozostaje bez wpływu na zakres ustawo- wych powinności pracodawcy. Innymi słowy, specyficzna nazwa jakiejś struktury związkowej nie może dla pracodawcy zrodzić powinności nie mającej oparcia w pow- szechnie obowiązującym prawie. Status jednostki organizacyjnej NSZZ „Solidarność” powołanej u pozwanego pracodawcy nie zaktualizował więc obowiązku uzyskania jej zgody na niekorzystne dla powodów wypowiedzenie zmieniające wysokość ich wynagrodzenia (art. 32 ust. 2 w związku z art. 34 ustawy o związkach zawodowych), czy choćby tylko związko- wej konsultacji zamiaru tego wypowiedzenia (art. 38 w związku z art. 42 §1 k.p.). Trafny jest więc kasacyjny zarzut niewłaściwego zastosowania tych przepisów. To samo dotyczy zarzutu naruszenia postanowień art. 8 k.p. Sąd Okręgowy, poza ogól- nikową sugestią wyrażoną w motywach kwestionowanego wyroku, nie wykazał bo- wiem, iżby wśród norm moralnych społeczeństwa budującego podstawy gospodarki rynkowej ukształtował się we wzajemnych relacjach partnerów społecznych nakaz respektowania przez pracodawcę lojalności nie liczącej się z własnym interesem, czy wręcz przekraczającej granice zdrowego rozsądku. Można wprawdzie od praco- dawcy wymagać, aby w żaden sposób nie utrudniał realizacji pracowniczych wolno- ści związkowych, ale nie sposób oczekiwać udzielania związkom pomocy w dopro- wadzaniu ich struktur organizacyjnych do kształtu gwarantującego związkowym działaczom zwiększoną ochronę trwałości ich stosunku pracy. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak w sentencji, przy czym o kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 98 k.p. ========================================