I PKN 79/99

Wyrok z dnia 21 maja 1999 r. I PKN 79/99 Naruszenie przez pracodawcę gwarancji stabilności zatrudnienia przy przejmowaniu zakładu pracy, chociaż nie stwarza zakazu zmniejszenia zatrud- nienia z przyczyn ekonomicznych, to może wskazywać na niezgodność rozwią- zania stosunku pracy z zasadami współżycia społecznego. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 1999 r. sprawy z powództwa Teresy M. przeciwko „K.” Spółce Akcyjnej w Ł. Zakładowi Produkcyjnemu w B. o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wy- roku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 22 października 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 5 czerwca 1998 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bytomiu uznał za bezskuteczne rozwiązanie umowy o pracę z powódką Teresą M. przez poz- waną „K.” S.A. w Ł. Zakład Produkcyjny w B. i zobowiązał pozwaną do dalszego za- trudnienia powódki do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy. W apelacji od tego wyroku strona pozwana zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 8 i art. 45 KP) oraz „sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału”. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro- kiem z dnia 22 października 1998 r. oddalił apelację. Kasacja strony pozwanej od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego oparta została wyłącznie na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 KPC) przez błędną wykładnię wskazanych przepisów – art. 8 w związku z art. 45 KP oraz 2 przez niezastosowanie art. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól- nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą- cych zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). W oparciu o te podstawy kasacji, pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wy- roku, bez jednakże określenia sposobu tej zmiany, ewentualnie o uchylenie zaskar- żonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej lub pierwszej instancji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia o dochodzonym przez powódkę roszczeniu nastąpiło w wyroku Sądu pierwszej instancji na podstawie przeprowadzo- nego przed tym Sądem postępowania dowodowego. Sąd drugiej instancji tych usta- leń nie zmienił, uznając zarzuty apelacji strony pozwanej za bezzasadne. Jeżeli z ko- lei kasacja nie kwestionuje już podstawy faktycznej, to rozpatrzenie jej zasadności musi ograniczać się do wykładni i zastosowania wskazanych przepisów prawa mate- rialnego. Te istotne i wiążąco ustalone fakty są następujące. Pozwana „K.” S.A. nabyła w dniu 5 marca 1998 r. majątek Zakładów Poligra- ficznych „I.” Spółdzielni Inwalidów w B., przejmując pracowników, w tym powódkę za- trudnioną od 1 sierpnia 1978 r. na stanowisku pomocy introligatora obsługi zszywar- ki. Według umowy przedwstępnej z przejmowanym zakładem, pozwana zobowiązała się do zachowania ówczesnego poziomu zatrudnienia przez okres 1 roku. Wbrew takiemu zobowiązaniu, pozwana już po upływie 1,5 miesiąca od przejęcia Spółdzielni Inwalidów „I.”, w dniu 29 kwietnia 1998 r., wypowiedziała powódce umowę o pracę, powołując się na przyczyny ekonomiczne. Powódka jest osobą głuchoniemą, analfa- betką, lekko opóźnioną w rozwoju, mającą na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Nie ma przy tym – poza wynagrodzeniem ze stosunku pracy – innych dochodów. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Pracy uznał, że aczkolwiek strona poz- wana miała podstawę miała podstawę do wypowiedzenia umowy o pracę, to jednak- że nadużyła swego uprawnienia, postępując rażąco sprzecznie z zasadami współży- cia społecznego. Podzielając w pełni tę ocenę w świetle art. 8 i art. 45 Kodeksu pracy, Sąd drugiej instancji podkreślił, że upośledzenie powódki nie może stanowić argumentu usprawiedliwiającego wypowiedzenie umowy o pracę, skoro pozwany zakład ma status zakładu pracy chronionej i z tego powodu czerpie wymierne korzy- 3 ści w postaci ulg i refundacji, mając w zamian obowiązek takiego zorganizowania procesu pracy, by mogły być zatrudnione osoby upośledzone. W świetle uzasadnie- nia zaskarżonego kasacją wyroku nie ulega także wątpliwości, że Sąd Wojewódzki w Katowicach nie kwestionował tego, że pozwany zakład swe uprawnienie do roz- wiązania umowy o pracę opierał na przyczynie ekonomicznej (zmniejszenie zatrud- nienia), korzystając z trybu i podstaw określonych w przepisach art. 1 i art. 10 po- wołanej ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Jednakże wykorzystanie tego trybu i tej podstawy w konkretnych okolicznościach stanowiło nadużycie prawa w rozumieniu art. 8 KP. Sąd Wojewódzki, podejmując powyższą ocenę, miał na uwadze okoliczno- ści dotyczące powódki i pozwanego zakładu pracy chronionej. Podkreślił, że złama- nie przez stronę pozwaną gwarancji stabilności zatrudnienia przez okres 1 roku od przejęcia poprzedniego zakładu pracy chronionej, chociaż nie stwarza prawa pod- miotowego po stronie pracowników, to wskazuje na naruszenie zasad współżycia społecznego. Podniesione w kasacji zarzuty nie podważają poprawności powyższej oceny. Naruszenia art. 8 KP (w związku z art. 45 KP) upatruje kasacja w błędnej wykładni, która miałaby polegać na oparciu oceny prawnej z punktu widzenia interesów po- wódki, z całkowitym – jak to formułuje kasacja – pominięciem interesów pozostałych pracowników, również osób niepełnosprawnych. Zarzut ten jest chybiony przede wszystkim dlatego, że opiera się na domniemanych okolicznościach faktycznych (rzekomy interes innych pracowników), które nie zostały objęte ustaloną i niezakwes- tionowaną podstawą faktyczną wyroku. Ponadto, w ocenie prawnej zaskarżonego wyroku nie ma błędnej wykładni powołanego przepisu, zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który były sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Po ustaleniu naruszenia przez pozwany zakład pracy zasad współżycia społecznego, prawidłowo rozstrzygnięto o pozbawieniu skuteczności prawnej czynności (wypowie- dzenia umowy o pracę) stanowiącej nadużycie prawa. Wreszcie bezzasadny jest ar- gument, jakoby ocenę stanu faktycznego sprawy w świetle zasad współżycia spo- łecznego Sąd Wojewódzki oparł tylko na podstawie uwzględnienia interesu powódki. Wbrew temu zarzutowi, z przedstawionego wyżej uzasadnienia wyroku wynika, że rozważone zostały okoliczności dotyczące powódki jako pracownika i pozwanej Spółki jako pracodawcy. 4 W kasacji nie został zakwestionowany nie budzący zastrzeżeń pogląd wyra- żony w zaskarżonym wyroku, że indywidualne wypowiedzenie umowy o pracę na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (art. 1 i art. 10) podlega oce- nie sądu pracy w zakresie nadużycia prawa (art. 8 KP). Jeżeli więc zarzuty kasacji dotyczące art. 8 KP i art. 45 KP okazały się bezzasadne – to w konsekwencji za bez- zasadny należy uznać zarzut niezastosowania art. 1 i art. 10 ustawy z dnia 28 grud- nia 1989 r. Te ostatnie przepisy nie powinny być bowiem wykorzystywane dla działań sprzecznych z zasadami współżycia społecznego, gdyż działania takie – w świetle art. 8 KP - nie podlegają ochronie. Z powyższych przyczyn kasacja strony pozwanej jako nie mająca usprawied- liwionej podstawy podlegała oddaleniu stosownie do art. 39312 KPC. ========================================