I PKN 753/00

Wyrok z dnia 18 grudnia 2001 r. I PKN 753/00 Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2001 r. sprawy z powódz- twa Władysława P. przeciwko Szkole Podstawowej w Z. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 16 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bełchatowie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2000 r. uznał za bezskuteczne wypowiedzenie umowy o pracę z dnia 29 października 1999 r. dokonane powodowi Władysławowi P. przez pozwaną Szkołę Podstawową w Z. Sąd ten ustalił, że powód był zatrudniony w pozwanej Szkole od 21 sierpnia 1995 r. w charakterze woźnego szkolnego, początkowo na podstawie umów o pracę na czas określony, a następnie - od 1 lipca 1996 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Strona pozwana dokonała wypowiedzenia tej umowy, składając oświadczenie w piśmie z 29 października 1999 r. , doręczonym powodowi tego sa- mego dnia. Okres wypowiedzenia miał upłynąć 31 stycznia 2000 r. Jako przyczyny wypowiedzenia wskazano „nieprzestrzeganie dyscypliny pracy, niewykonywanie po- leceń służbowych, niedyspozycyjność i łamanie regulaminu pracy”. Powód nie jest członkiem związku zawodowego. Zakres jego obowiązków pracodawca określił na piśmie. Powód był 8 marca 1999 r. nietrzeźwy w pracy. Z tego powodu dyrektor Szkoły zwolnił go od świadczenia pracy. Tego dnia dyrektor nie częstował pracowni- ków szampanem. Zdarzało się, że powód (nie tylko tego dnia) był nietrzeźwy w miej- scu pracy. W lipcu 1999 r. powód korzystał z urlopu wypoczynkowego. Dyrektor od- wołał go z urlopu z uwagi na smołowanie dachu. Powód zgodził się na odwołanie. Powód przyszedł rano do pracy, a następnie oddalił się z miejsca pracy. Po powrocie 2 był pod wpływem alkoholu. Z tej przyczyny dyrektor nie pozwolił mu wejść na dach i nakazał opuszczenie terenu szkoły. Powód nie uskarżał się, że jest chory. Zdarzało się, że inni pracownicy wykonywali za powoda jego obowiązki. W maju 1999 r. po- wód nie wykonał polecenia dyrektora pobielenia krawężników przed Szkołą. Pod ko- niec listopada Jacek S. miał wraz z powodem malować okna, ale wykonywał tę czyn- ność sam, gdyż powód był tego dnia nietrzeźwy. Z uwagi na nietrzeźwość dyrektor nakazał mu opuszczenie Szkoły. W grudniu 1999 r. powód był po raz kolejny nie- trzeźwy w pracy. Powód pracował przy budowie domu dyrektora Szkoły Henryka K. w godzinach pracy w Szkole, jak i po tych godzinach. W 1999 roku powód korzystał ze zwolnień lekarskich przez 58 dni. W okresie od 4 do 23 sierpnia 1999 r. przebywał w szpitalu na oddziale zakaźnym. Inni pracownicy, spośród 15 osób zatrudnianych przez Szkołę, również korzystali ze zwolnień lekarskich w 1999 r. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że określenia użyte przez pracodawcę w jego piśmie zawierającym oświadczenie o wypowiedzeniu są zbyt ogólne, aby można było uznać, że spełniają przewidziane w art. 30 § 4 KP wymaganie wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie. Sąd nie ograniczył się do stwierdzenia naruszenia przez pracodawcę przepisów o wypowiadaniu umów o pracę lecz zbadał też merytoryczną zasadność wypowiedzenia. Za niezasadny uznał zarzut niedyspo- zycyjności, pod którym pracodawca rozumiał korzystanie ze zwolnień lekarskich. Z drugiej strony Sąd stwierdził, że powód naruszał swe podstawowe obowiązki prze- bywając w miejscu pracy w stanie nietrzeźwości. Wobec tego okoliczności dotyczące jego sytuacji życiowej, niezwiązane ze stosunkiem pracy nie mogą wskazywać na sprzeczność wypowiedzenia z zasadami współżycia społecznego. Za przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie nie może być - zdaniem Sądu Rejonowego - uznane niewykonanie polecenia malowania krawężników z uwagi na upływ czasu między tym zdarzeniem a wypowiedzeniem. Sąd rozważał też zgodność żądania pozwu z zasadami współżycia społecznego. Powód naruszył zasady współżycia społecznego przez przebywanie w pracy w stanie nietrzeźwym. Dyrektor Szkoły również naruszył zasady współżycia społecznego przez to, że zatrudniał powoda na budowie swego domu w czasie, gdy powód miał świadczyć pracę woźnego w Szkole. Stwierdzenie, że obie strony stosunku pracy przekroczyły swe uprawnienia i obowiązki z tego sto- sunku, doprowadziło Sąd pierwszej instancji do konkluzji, że „naganna postawa po- woda nie może z uwagi na także niewłaściwe zachowanie pracodawcy stanowić podstawy do uznania, że pomimo naruszenia przepisów o wypowiadaniu umów po- 3 wrót powoda do pracy byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i spo- łeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa”. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, po rozpozna- niu apelacji strony pozwanej, zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanej Szkoły Podstawowej w Z. na rzecz Władysława P. kwotę 2.374,56 zł z odsetkami tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Sąd drugiej instancji nie podzielił poglądu Sądu Rejonowego, jako- by zachowanie powoda naruszającego obowiązki pracownicze i zachowanie dyrekto- ra zatrudniającego powoda prywatnie wzajemnie równoważyły się. Częste przypadki spożywania przez powoda alkoholu w czasie i miejscu pracy nie mogą być niczym usprawiedliwione. Ustalone przez Sąd Rejonowy naruszenie przez pozwaną Szkołę przepisu art. 30 § 4 KP może być co najwyżej podstawą zasądzenia na rzecz powo- da odszkodowania. W ocenie Sądu drugiej instancji, przywrócenie do pracy w szkole woźnego, któremu zdarza się przebywać w miejscu i czasie pracy w stanie nietrzeź- wym i takim może go widzieć młodzież szkolna, byłoby demoralizujące i jest niecelo- we w rozumieniu art. 45 § 2 KP. Powód wniósł kasację od tego wyroku, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego: art. 45 § 1 i 45 § 2 KP przez „przyjęcie niecelowości przywrócenia do pracy powoda i zasądzenie odszkodowania na podstawie powołanego art. 45 § 2 KP” oraz (w zakresie drugiej podstawy kasacyjnej) naruszenia art. 233 § 1 KPC „przez przekroczenie granic w swobodnej ocenie dowodów przy ocenie postępowa- nia powoda i pozwanego jako pracodawcy i wysnucie błędnych w tym zakresie wnio- sków z dokonanych przez Sąd Rejonowy ustaleń”. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Zarzuty kasacji nie są usprawiedliwione. W jej uzasadnieniu powołuje się ar- gumenty nieodpowiednie do wskazanych podstaw. I tak zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 KPC nie został uzasadniony przez wskazanie, jakim dowodom Sąd dru- giej instancji bezpodstawnie dał wiarę, a jakie niesłusznie pozbawił mocy dowodowej. Sąd drugiej instancji nie prowadził postępowania dowodowego, a zatem dla skon- struowania prawidłowej podstawy kasacyjnej konieczne byłoby powiązanie tego za- rzutu z przepisem (przepisami) odnoszącym się do postępowania apelacyjnego. Tymczasem w kasacji z tym zarzutem wiąże się rzekomo błędną ocenę proporcji na- 4 ruszeń zasad współżycia społecznego i niewłaściwego zachowania stron stosunku pracy. Jest to płaszczyzna stosowania prawa materialnego. Tak przedstawiony pro- blem sprowadza się do oceny prawidłowości subsumcji ustalonych faktów do hipote- zy przepisu art. 45 § 2. Zdaniem Sądu Najwyższego, słusznie uznał Sąd Okręgowy w zaskarżonym orzeczeniu, że powtarzające się przypadki nietrzeźwości powoda w miejscu pracy czynią niecelowym (w rozumieniu art. 45 § 2 KP) przywrócenie go do pracy, zważywszy, że wykonywał pracę w szkole, gdzie jego nietrzeźwość tym bar- dziej była naganna jako mogąca wywołać zgorszenie i demoralizację młodzieży. Wbrew zapatrywaniom autora kasacji, nie jest potrzebne udowodnienie złego wpływu powoda na młodzież. Taka ocena jest uprawniona przez sam charakter placówki za- trudniającej powoda. Natomiast dla uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa mate- rialnego skarżący powołuje się na brak dowodów „rzeczowych” na nietrzeźwość po- woda w miejscu pracy. Niezależnie od tego mankamentu konstrukcyjnego, zarzut ten jest niesłuszny. Dla ustalenia nietrzeźwości pracownika w pracy nie jest niezbędne przeprowadzenie dowodów „rzeczowych”. Okoliczność ta może być udowodniona wszelkimi środkami dowodowymi. W kasacji nie wskazuje się zresztą z jakiego prze- pisu miałyby wynikać ograniczenia dowodowe w tym zakresie. Na uzasadnienie za- rzutu naruszenia art. 45 § 1 i art. 45 § 2 KP powołuje się też w kasacji trudną sytua- cję życiową powoda, nie podając żadnych konkretów. Nie wiadomo więc, jakie oko- liczności życiowe dotyczące powoda mogłyby podważyć pogląd o niecelowości przywrócenia go do pracy. Kasacja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała zatem od- daleniu (art. 39312 KPC). ========================================