I PKN 718/99

Wyrok z dnia 29 czerwca 2000 r. I PKN 718/99 Ocena winy pracownika, który wbrew poleceniom przełożonego opuścił stanowisko po 40 godzinach pracy, nie może pomijać obowiązków pracodawcy w zakresie organizowania pracy w sposób zapewniający jej bezpieczne i higie- niczne warunki. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (spra- wozdawca), Walerian Sanetra . Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2000 r. sprawy z po- wództwa Jerzego W. przeciwko „N.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 14 września 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Pozwany pracodawca pismem z dnia 20 lutego 1999 r. rozwiązał z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu opuszczenia stanowiska pracy wbrew poleceniu przełożonego (art. 52 § 1 pkt 1 KP). Roszczenie powoda o przywrócenie do pracy oddalił Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Słupsku wyrokiem z dnia 20 maja 1999 r. Wniesioną od tego wyroku apela- cję powoda oddalił wyrokiem z dnia 14 września 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie. Powyższy wyrok powód zaskarżył kasacją do Sądu Najwyższego. Rozpoznając kasację powoda Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 2 Stosownie do art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (poza nieważnością postępowania uwzględnianą z urzędu, której nie stwier- dzono). Granice te określają między innymi podstawy kasacji. Z kasacji powoda roz- poznaniu podlegała podstawa, o której mowa w art. 3931 pkt 1 KPC (naruszenie prawa materialnego), bo tylko w ramach tej podstawy kasacja zawiera niezbędne sprecyzowanie zarzutu – naruszenie art. 52 § 1 pkt 1 KP oraz art. 100 § 1 KP. Nie ma natomiast takiej niezbędnej do rozpoznania kasacji konkretyzacji zarzutu, druga ze zgłoszonych podstaw, gdyż nie wskazano (także w uzasadnieniu kasacji) żadne- go przepisu postępowania, który został naruszony. W konsekwencji rozpoznania sprawy w zakresie naruszenia art. 52 § 1 KP bez oceny poprawności postępowania nie mogło odnieść skutku zgłaszanie w uzasadnieniu kasacji faktów, które nie odpo- wiadają ustaleniom faktycznym zaskarżonego wyroku. Przyjmując powyższe założenia co do zakresu rozpoznania sprawy Sąd Naj- wyższy uznał zasadność zarzutu kasacji naruszenia art. 52 § 1 pkt 1 KP. Mianowicie błędna jest ocena zaskarżonego wyroku, że z okoliczności faktycznych wynika cięż- kie, bo z rażącej winy popełnione, naruszenie przez powoda podstawowych obowiąz- ków pracowniczych. Sąd Okręgowy (podobnie jak Sąd pierwszej instancji) przed- miotowe aspekty zdarzenia, jego znaczenie i skutki oceniał z punktu widzenia intere- su pracodawcy bez dostatecznego uwzględnienia sytuacji pracownika – jego ograni- czonej w okolicznościach zdarzenia dyspozycyjności psychicznej i fizycznej w sto- sunku do wymagań pracodawcy. Sąd Okręgowy skoncentrował uwagę na tym, że powód, opuszczając w dniu 18 lutego 1999 r. stanowisko pracy w kotłowni, dopuścił się naruszenia podstawowych dwóch obowiązków pracowniczych, to jest po pierw- sze nie wykonał wyraźnego polecenia przełożonego, ażeby po zakończonym dyżu- rze nadal pozostał na stanowisku pracy, po drugie, że samowolne opuścił miejsce pracy. Analizując okoliczności, w których doszło do sytuacji opuszczenia przez po- woda stanowiska pracy Sąd podzielił punkt widzenia strony pozwanej, że pracodaw- ca mógł żądać od pracownika dodatkowej pracy w sytuacji, gdy zmiennik powoda nie przyszedł do pracy i wystąpiły trudności w znalezieniu jego zastępcy. Tymczasem nie należało bagatelizować przyczyn zachowania się powoda przez niego przedstawio- nych, w szczególności, że był już wówczas nadmiernie przemęczony pracą wykony- waną przez blisko 40 godzin i że w tej sytuacji mógł spodziewać się, iż pracodawca skieruje do pracy innego pracownika. W tych okolicznościach budzi zastrzeżenia ocena zaskarżonego wyroku, iż w ramach stosunku pracy powód pracował tylko 24 3 godziny i nie może powoływać się na zmęczenie wynikające z pracy wykonywanej na rzecz strony pozwanej na zasadzie zlecenia. Ocena ta jest niewłaściwa chociażby dlatego, że reakcja powoda wynikała z sytuacji jego fizycznego poważnego zmęcze- nia. Natomiast źródła tego zmęczenia jako stanu psychofizycznego nie mogą w spo- sób decydujący wpływać na ocenę stopnia winy powoda, który przecież nie miał obowiązku przewidywania, iż po zakończeniu obowiązującego go dyżuru ma być w dalszym ciągu w gotowości do dalszej pracy. W tej kwestii słusznie w kasacji zwró- cono uwagę na brak w zaskarżonym wyroku uwzględnienia obowiązków pracodawcy w zakresie dozwolonych limitów czasu pracy (art. 1294 § 1 i art. 132 § 2 i 4 KP) i obowiązku pracodawcy organizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy (art. 207 § 2 pkt 1 KP). W kontekście tego ostatniego obowiązku pracodawcy i mając na uwadze zasadę organizowania pracy przez pra- codawcę na jego ryzyko, szczególne zastrzeżenia nasuwa przedstawione w uzasad- nieniu zaskarżonego wyroku założenie przyjęte w ocenie winy powoda, iż skoro „czuł się faktycznie zmęczony to w jego interesie było dołożenie wszelkich starań, aby wspólnie z pracodawcą znaleźć wyjście z sytuacji i poszukać odpowiedniego zmien- nika”. Jest to znamienny przykład nazbyt jednostronnej oceny okoliczności faktycz- nych i nieusprawiedliwionego pomijania faktów, które mogły wskazywać na stopień winy powoda nie poddający się kwalifikowaniu jako ciężkie naruszenie podstawo- wych obowiązków pracowniczych. Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 39313 § 1 KPC. ========================================