I PKN 531/00

Wyrok z dnia 4 października 2000 r. I PKN 531/00 Ocena niemożności lub niecelowości przywrócenia do pracy (art. 45 § 2 KP) powinna uwzględniać także okoliczności, które wystąpiły po dokonaniu wypowiedzenia umowy o pracę. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Walerian Sanetra (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2000 r. sprawy z po- wództwa Zenona M. przeciwko L. Bibliotece Publicznej w L. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 maja 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e W imieniu powoda Zenona M. wniesiona została kasacja od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 11 maja 2000 r. [...], którym oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Legnicy z dnia 27 stycznia 2000 r. [...]. Powód Zenon M. wniósł o przywrócenie go do pracy na dotychczas zajmowa- nym stanowisku pracy przy zachowaniu tej samej płacy i zatrudnienia w wymiarze ¾ etatu, a także o uznanie wypowiedzenia mu umowy o pracę przez L. Bibliotekę w L., za nieuzasadnione. Powód był zatrudniony w Miejskiej Bibliotece Publicznej w L. na stanowisku starszego referenta do spraw przeciwpożarowych i obrony cywilnej w wymiarze ¾ etatu. W wyniku zmian reorganizacyjnych polegających na połączeniu się Miejskiej Biblioteki Publicznej w L. z Wojewódzką Biblioteką Publiczną w L., z dniem 1 lipca 1999 r. stał się pracownikiem L. Biblioteki Publicznej w L. W dniu 10 września 1999 r. strona pozwana złożyła powodowi wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, jako jego przyczynę podając 2 konieczność zmniejszenia zatrudnienia w związku z dokonanymi zmianami organiza- cyjnymi i niemożliwością utrzymania „łącznego poziomu zatrudnienia z obu połączo- nych bibliotek.” Termin wypowiedzenia upłynął w dniu 31 grudnia 1999 r. Rada Mia- sta i działający w jej imieniu zarząd, będący organizatorem L. Biblioteki Publicznej w L., zobowiązały kierownictwo placówki, do zmniejszenia stanu zatrudnienia do 95 etatów. W chwili połączenia biblioteki zatrudnionych było 115 osób, zaś liczba etatów wynosiła 104,75. Kryterium doboru pracowników do zwolnienia było posiadanie przez pracownika innego źródła utrzymania oraz zatrudnienie w niepełnym wymiarze etatu. Strona pozwana rozwiązała umowy o pracę z 11 osobami. Obecnie u strony pozwa- nej zatrudnione są 104 osoby, zajmujące 98 etatów i przewidziane jest dalsze zmniejszenie zatrudnienia o przynajmniej 3 osoby. Stanowisko pracy zajmowane przez powoda uległo likwidacji, a jego obowiązki przejęła Jolanta M. zajmująca się sprawami kadrowymi, przy czym zgłoszona ona została do uczestniczenia w kursie z zakresu przepisów przeciwpożarowych i bhp. Od stycznia 2000 r. powód zajmuje się u strony pozwanej sprawami z zakresu obrony cywilnej w ramach zawartej przez strony umowy zlecenia. Powód został wytypowany do zwolnienia z uwagi na ustalo- ne prawo do renty inwalidzkiej oraz ze względu na fakt zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy – ¾ etatu; zarówno w chwili wypowiedzenia umowy o pracę, jak i rozwiązania stosunku pracy, powód pobierał rentę inwalidzką. Mając na wzglę- dzie tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Pracy uznał, iż przyczyna podana przez stronę pozwaną w wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę jest rzeczywista i praw- dziwa, a tym samym żądanie powoda przywrócenia go do pracy na poprzednio zaj- mowane stanowisko jest niezasadne, bowiem rzeczywiście wyłączną przyczyną wy- powiedzenia powodowi stosunku pracy była konieczność zmniejszenia zatrudnienia u strony pozwanej. W ocenie tego Sądu strona pozwana przyjęła obiektywne kryteria doboru pracowników do zwolnienia, rozwiązując umowy o pracę w pierwszej kolejno- ści z pracownikami posiadającymi inne źródło utrzymania (zwłaszcza rencistami i emerytami), a następnie z osobami zatrudnionymi w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powód spełniał oba ustalone przez stronę pozwaną kryteria. Stanowisko pracy zajmowane przez powoda uległo likwidacji, a jego obowiązki w zakresie bhp i przepisów przeciwpożarowych przyjęła (dodatkowo) pracownica prowadząca sprawy kadrowe. Doszło w tym zakresie do połączenia stanowisk i powierzenia jednej osobie obowiązków wykonywanych przez dwóch pracowników. Oddalając apelację powoda Sąd drugiej instancji w szczególności stwierdził, 3 że w świetle całokształtu ujawnionych w sprawie okoliczności, istotnych dla kontrolno – odwoławczej oceny poprawności postępowania i rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd Pracy, nie zasługuje ona na uwzględnienie. Ze zgromadzonego materiału dowo- dowego jednoznacznie wynika, iż w wyniku zmian organizacyjnych, tj. połączenia Miejskiej Biblioteki Publicznej w L. i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w L. powstała L. Biblioteka Publiczna, której pracownikiem był powód. W związku z koniecznością dokonania redukcji zatrudnienia likwidacji uległo zajmowane przez powoda stanowi- sko pracy, w ten sposób, iż jego obowiązki i kompetencje w sprawach z zakresu bhp i przeciwpożarowych zostały powierzone innemu pracownikowi, który miał je wyko- nywać jako czynności dodatkowe, natomiast sprawy z zakresu obrony cywilnej strona pozwana powierzyła powodowi w oparciu o umowę zlecenia. Na stanowisko powoda nie został przyjęty nowy pracownik. W ocenie Sądu drugiej instancji ponad wszelką wątpliwość w rozpoznawanej sprawie przyczyną rozwiązania z powodem umowy o pracę była konieczność zmniejszenia zatrudnienia (liczby pracowników za- trudnionych w L. Bibliotece Publicznej w L.) z uwagi na to, iż w wyniku połączenia dwóch podmiotów nie było możliwe utrzymanie poziomu zatrudnienia z obu połączo- nych bibliotek. W związku z tym stało się niezbędne przeprowadzenie restrukturyza- cji zatrudnienia, w wyniku której nastąpiło zmniejszenie liczby zatrudnionych pra- cowników. Zatem za prawdziwe, rzeczywiste i konkretne należy uznać to, iż u strony pozwanej nastąpiło zmniejszenie zatrudnienia spowodowane przyczynami ekono- micznymi i organizacyjnymi (leżącymi po stronie zakładu pracy) i objęło ono powoda. Likwidacja stanowiska pracy w ramach rzeczywistych zmian organizacyjnych, pole- gających na zmniejszeniu zatrudnienia, uzasadnia wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę. Bezprzedmiotowe są zatem rozważania powoda, iż opracowana przez stronę pozwaną nowa struktura organizacyjna i zmiana zakresu czynności niektórych pracowników L. Biblioteki Publicznej miała służyć jedynie za swego ro- dzaju alibi uzasadniające wypowiedzenie powodowi umowy o pracę. Bezspornym bowiem faktem było połączenie się dwóch bibliotek w jeden podmiot, faktem było również, iż zgodnie z polityką racjonalnego zatrudnienia, którą zobowiązany jest prowadzić każdy pracodawca, niemożliwe było utrzymanie dotychczasowego pozio- mu zatrudnienia. Bezsporne w sprawie jest ponadto, że strona pozwana dokonała redukcji zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych i organizacyjnych. Strona pozwana wykazała, iż jedynym powodem rozwiązania umowy o pracę z powodem było zmniejszenie zatrudnienia w zakładzie pracy (likwidacja stanowiska pracy powoda). 4 Za chybiony uznany został zatem zarzut podnoszony przez skarżącego, iż przyczyną rozwiązania z powodem umowy o pracę było zatrudnienie powoda w niepełnym wy- miarze czasu pracy, oraz otrzymywanie przez niego świadczenia rentowego. Były to jedynie kryteria, według których strona pozwana dokonywała wyboru osób, z którymi postanowiła rozwiązać umowę o pracę. Kryteria te nie są same w sobie przyczynami zwolnienia, stanowią one jedynie pewien element dyscyplinujący pracodawcę w zakresie własnej inicjatywy i aktywności w sferze polityki kadrowej. Powodem roz- wiązania stosunku pracy w przedmiotowej sprawie niezmiennie pozostaje okolicz- ność zmniejszenia zatrudnienia u strony pozwanej. W skardze kasacyjnej zaskarżonemu nią wyrokowi zarzucono, iż narusza on art. 1 i 10 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) i art. 45 § 1 KP. Po- nadto zarzucono w niej „rażące naruszenie przepisu art. 3161 § 1 KPC i sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i skutkiem tego nie zo- stała uwzględniona. W jej uzasadnieniu twierdzi się, że uznanie przez Sąd drugiej instancji, iż wypowiedzenie powodowi umowy o pracę było zgodne z przepisami art. 1 i 10 ustawy z 28 grudnia1989 r. i art. 45 § 1 KP, jest „zupełnie dowolne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym”. W istocie więc, co wynika przy tym z całości uzasadnienia kasacji, jej zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego nie jest oparty na założeniu, iż naruszenie to polegało na błędnej wykładni lub niewłaściwym ich zastosowaniu, czego wymaga art. 3931 pkt 1 KPC, ale na stwierdzeniu, że przepisy te zostały naruszone, bo zastosowano je do stanu fak- tycznego, który został wadliwie ustalony (nie odpowiada prawdzie). To zaś oznacza, że w gruncie rzeczy kasacja oparta została na zakwestionowaniu faktycznej podsta- wy rozstrzygnięcia Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Podstawa ta może jed- nakże być w postępowaniu kasacyjnym kwestionowana jedynie w sposób pośredni, a mianowicie przez uprawdopodobnienie, że w rozstrzyganej sprawie doszło do naru- szenia konkretnych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wy- nik sprawy (art. 3931 pkt 2 KPC). W przeciwnym razie z uwagi na zasadę, że Sąd 5 Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji (art. 39311 KPC), za miarodajne uznane muszą zostać ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego kasacją wyroku. Powód w kasacji nie zakwestionował w sposób sku- teczny, tj. zgodnie z wymaganiami procedury kasacyjnej, faktycznych ustaleń Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zaś w ich świetle prawidłowość i zastosowania przez ten Sąd art. 1 i 10 ustawy z 28 grudnia 1989 r. oraz art. 45 § 1 KP – w ocenie Sąd Najwyższego – nie można zaprzeczyć. Wprawdzie w kasacji powołano jeden przepis postępowania, a mianowicie art. 3161 § 1 KPC, ale zarzut jego naruszenia nie jest trafny. Po pierwsze, w Kodeksie postępowania cywilnego nie ma art. 3161 § 1 KPC, w związku z czym można przypuszczać, że wnoszącemu kasację w istocie idzie o art. 316 § 1 KPC. Po drugie, nie ma podstaw dla przyjęcia zasadności twier- dzenia – uznając, iż idzie o art. 316 KPC – że Sąd drugiej instancji orzekał nie biorąc za podstawę stanu rzeczy, istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Ocena zasad- ności wypowiedzenia dotyczy bowiem stanu rzeczy jaki istnieje w chwili składania stosowanego oświadczenia woli przez stronę, a nie tego, czy z uwagi na stan rzeczy w chwili wyrokowania jest ono uzasadnione czy też bezzasadne. Wypowiedzenie umowy o pracę jest zasadne albo bezzasadne w momencie jego składania, a to oznacza, że stan rzeczy, który ukształtował się już po jego złożeniu nie ma znacze- nia z tego punktu widzenia. Tym samym z punktu widzenia zasadności (bezzasad- ności) wypowiedzenia stanem rzeczy istniejącym w chwili zamknięcia rozprawy w rozumieniu art. 316 § 1 KPC jest stan jaki istniał w momencie składania oświadcze- nia woli przez pracodawcę, natomiast inaczej kwestia ta przedstawia się np. w aspekcie oceny celowości i możliwości przywrócenia pracownika do pracy. Po trze- cie, stawiając zarzut naruszenia art. 316 § 1 KPC powód w istocie nie kwestionuje tego, że stan rzeczy w rozumieniu tego przepisu nie uległ zmianie w toku toczącego się postępowania i że zostało to wzięte pod rozwagę przez Sąd drugiej instancji, ale jedynie inaczej ocenia jeden z elementów stanu faktycznego sprawy, a mianowicie twierdzi, że strona pozwana nie powierzyła żadnemu pracownikowi czynności w sprawach z zakresu bhp. Sąd drugiej instancji w swoich ustaleniach przyjął, że obo- wiązki i kompetencje powoda w sprawach z zakresu bhp zostały powierzone innemu pracownikowi, który miał je wykonywać jako czynności dodatkowe, co należy trakto- wać jedynie jako sposób, czy też rodzaj argumentacji prowadzącej do wykazania prawdziwości tezy, iż zmiany organizacyjne i przesłanki ekonomiczne stanowiły rze- czywistą przyczynę dokonanego powodowi wypowiedzenia umowy o pracę, a nie 6 jako samą w sobie przyczynę tego wypowiedzenia. Jeżeliby za wiarygodne przyjąć twierdzenie skargi kasacyjnej, że strona pozwana nie powierzyła żadnemu pracowni- kowi „czynności bhp”, to oznaczałoby to, że stan taki istniał nie tylko w dacie wyro- kowania przez Sąd drugiej instancji, ale także (i tym bardziej) wcześniej, a wobec tego nie uległ w tym aspekcie zmianie i wobec tego o naruszeniu art. 316 § 1 KPC nie może być mowy. Z wywodów uzasadnienia kasacji wynika przy tym, że według powoda okoliczność „nie powierzenia żadnemu pracownikowi czynności bhp” znaj- duje oparcie w materiale dowodowym sprawy, brak jednakże w tym kontekście wskazania stosowanego przepisu postępowania, który wskutek tego został naruszo- ny. Bez wątpienia bowiem naruszenie art. 316 § 1 KPC nie polega na wadliwym czy- nieniu ustaleń natury faktycznej. Granice kasacji, które są wiążące dla Sądu Najwyż- szego, wyznaczone są zaś głównie przez jej podstawy, pod pojęciem których rozu- mie się konkretne przepisy wskazane w kasacji (których naruszenie zarzuca się za- skarżonemu nią wyrokowi) oraz ich uzasadnienie (art. 3933 KPC). To zaś oznacza, że kwestionowanie ustaleń faktycznych, do których w gruncie rzeczy sprowadzają się zarzuty kasacji, nie mogło być wzięte pod uwagę przez Sąd Najwyższy. Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================