I PKN 661/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r. 
I PKN 661/00 
 
Nauczyciel prowadzący w szkole specjalnej zajęcia dydaktyczne w kla-
sach łączonych nabywał na podstawie § 1 ust. 1 w związku z § 2 pkt 1 i 6 oraz § 
3 ust. 4 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w 
sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz zasad wypłaca-
nia dodatków z tytułu pracy w tych warunkach (Dz.Urz. M.O.iW. Nr 11, poz. 98) 
prawo do dwóch dodatków do wynagrodzenia za pracę. 
 
 
Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew 
Myszka, Andrzej Wasilewski. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z powódz-
twa Barbary C., Krystyny O. i Elżbiety M. przeciwko Szkole Podstawowej dla Dzieci 
Przewlekle Chorych przy Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w K. o 
zapłatę dodatku za pracę w klasach łączonych, na skutek kasacji strony pozwanej 
od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z 
dnia 20 października 1999 r. [...] 
 
o d d a l i ł   kasację i zasądził od strony pozwanej tytułem kosztów postępo-
wania na rzecz powódki Krystyny O. kwotę 860 zł (osiemset sześćdziesiąt) oraz na 
rzecz powódki Barbary C. kwotę 485 zł (czterysta osiemdziesiąt pięć). 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kielcach wyrokiem z dnia 7 maja 1999 r. [...] za-
sądził od Szkoły Podstawowej dla Dzieci Przewlekle Chorych przy Wojewódzkim 
Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w K. na rzecz powódek Barbary C. kwotę 
9.316,89 zł, Krystyny O. kwotę 11.092,92 zł i Elżbiety M. kwotę 5.246,78 zł tytułem 
dodatku za pracę w klasach łączonych w latach szkolnych 1994/95, 1995/96 i 
1996/97. Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie objętym sporem powódki były zatrud-
nione w pozwanej szkole na stanowiskach nauczycielek. Pozwana jest szkołą spe-

 
 
- 2 -
cjalną prowadzącą nauczanie dzieci przebywających w szpitalu, zatem liczba 
uczniów w zespołach klasowych była zmienna w związku z rotacją pacjentów. Zaję-
cia prowadzono w zespołach klasowych składających się z uczniów różnych klas 
szkoły podstawowej i szkoły specjalnej. Powódki w okresie od września 1994 r. do 
czerwca 1997 r. pracowały w klasach łączonych nie otrzymując za to dodatku. 
Świadczenie to pozwana zaczęła wypłacać od września 1997 r. W okresie objętym 
sporem powódki przepracowały w klasach łączonych następującą liczbę godzin: 
Barbara C. - 1.316, Krystyna O.- 1.753 i Elżbieta M. - 906. Zdaniem Sądu Rejono-
wego żądania powódek są zasadne, gdyż § 14 ust. 1 pkt 2 zarządzenia Ministra 
Edukacji Narodowej z dnia 4 lutego 1994 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli 
(M.P. Nr 10, poz. 80 ze zm.) stanowił, że nauczycielom szkół podstawowych prowa-
dzącym zajęcia w klasach łączonych przysługuje dodatek w wysokości 25% stawki 
godzinowej za każdą przepracowaną w tych klasach godzinę nauczania. Zespół kla-
sowy złożony z uczniów różnych klas stanowił klasę łączoną, a więc nauczyciel pro-
wadzący takie zajęcia miał prawo do dodatku. Również nauczanie dzieci realizują-
cych program szkoły ogólnodostępnej i szkoły specjalnej należy zdaniem Sądu 
pierwszej instancji zakwalifikować jako prowadzenie klasy łączonej z uwagi na ko-
nieczność realizowania zajęć według dwóch różnych programów nauczania. Pobie-
ranie przez powódki dodatków za pracę w trudnych warunkach pracy nie wyklucza 
przyznania im dodatku za pracę w klasach łączonych. Dlatego też Sąd Rejonowy 
zasądził sumy wynikające z opinii biegłego. Na zasądzone kwoty składało się wyna-
grodzenie z tytułu dodatku za pracę w klasach łączonych, wyrównanie wynagrodze-
nia urlopowego i skapitalizowane odsetki. 
Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z 
dnia 20 października 1999 r. [...] oddalił apelację strony pozwanej. Sąd drugiej in-
stancji uznał za niesłuszny zarzut, że § 3 ust. 4 zarządzenia Ministra Oświaty i Wy-
chowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków 
pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pracy w tych warunkach 
(Dz.Urz.M.O.iW. Nr 11, poz. 98) nie nakładał na pracodawcę obowiązku wypłaty na-
uczycielom dodatków za prowadzenie zajęć w klasach łączonych, o ile pobierali do-
datki za pracę w trudnych warunkach. Przepis ten musi być bowiem interpretowany 
na tle całej regulacji, a nie wyrywkowo. Paragraf 1 ust. 1 tego zarządzenia stanowi 

 
 
- 3 -
wyraźnie, iż nauczycielom pracującym w trudnych i uciążliwych warunkach pracy 
przysługują z tego tytułu dodatki do wynagrodzenia według zasad określonych za-
rządzeniem. Zgodnie z § 2 pkt 6 tego zarządzenia za pracę w trudnych warunkach 
uznawało się prowadzenie zajęć dydaktycznych w klasach łączonych, a według § 2 
pkt 1 za taką pracę uznawało się prowadzenie zajęć dydaktycznych w szkołach (kla-
sach) specjalnych. Przepisy § 3 zarządzenia określały zasady wypłacania dodatków 
wymienionych w § 2. W szczególności § 3 pkt 4 zarządzenia stanowił, że prawo do 
dodatków z tytułu prowadzenia zajęć, o których mowa w § 2 pkt 1 (szkoły i klasy 
specjalne), nie wyklucza możliwości otrzymania dodatku z tytułu prowadzenia zajęć 
wymienionych w § 2 pkt 6 (klasy łączone). Sąd Okręgowy uznał więc, że nauczyciel 
mógł otrzymywać zarówno dodatek z § 2 pkt 1, jak i z § 2 pkt 6 zarządzenia, skoro 
nie wykluczały się one. Samo sformułowanie „prawo do dodatku z tytułu prowadze-
nia zajęć, o których mowa w § 2 pkt 1 nie wyklucza możliwości otrzymania dodatku z 
tytułu prowadzenia zajęć wymienionych w § 2 pkt 6” świadczy, że nauczyciel miał 
prawo do obu dodatków, jeśli spełniał warunki do ich nabycia. Sąd drugiej instancji 
nie podzielił też zarzutu, że powódki prowadziły zajęcia integracyjne, a nie w klasach 
łączonych. Pozwana jest szkołą specjalną. Z zarządzenia Nr 29 Ministra Edukacji 
Narodowej z dnia 4 października 1993 r. (Dz.Urz. M.E.N. Nr 9, poz. 36) wynika zaś, 
że zespoły integracyjne mogą być tworzone jedynie w ogólnodostępnych szkołach 
publicznych. Co do zastrzeżeń dotyczących wyliczenia przez biegłego wysokości do-
chodzonych roszczeń, Sąd drugiej instancji uznał, że zarzut pozwanej w tym zakre-
sie nie jest zasadny. W marcu 1999 r. została do strony pozwanej wysłana opinia 
biegłego z zakresu księgowości. Na rozprawie w dniu 20 kwietnia 1999 r., zarówno 
pełnomocnik pozwanej szkoły, jak i jej dyrektor, nie kwestionowali tej opinii. Wyrok 
Sądu pierwszej instancji ogłoszono 7 maja 1999 r. i do tego czasu strona pozwana 
nie wnosiła o otwarcie rozprawy i nie zgłaszała nowych dowodów. 
Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie 
prawa materialnego przez błędną wykładnię § 3 ust. 4 zarządzenia Ministra Oświaty 
i Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych wa-
runków pracy oraz zasad wypłacania dodatków z tytułu pracy w tych warunkach, a 
także naruszenie art. 382 KPC. W uzasadnieniu kasacji strona pozwana wywiodła w 
szczególności, że powódki w spornym okresie pobierały dodatek za trudne warunki 

 
 
- 4 -
pracy. Nie otrzymywały natomiast dodatku za pracę w klasach łączonych ponieważ, 
zdaniem pozwanej, § 3 ust. 4 zarządzenia z dnia 31 lipca 1982 r. jednoznacznie pod-
kreślał, że wypłacanie tego dodatku nie było obligatoryjne dla pracodawcy, ale jedy-
nie nie wykluczało możliwości jego otrzymania. Słowa „nie wykluczało możliwości” 
nie są równoznaczne z prawem do dodatku i nie mogą być interpretowane jako 
prawo na tle brzmienia całego przepisu. Za takim poglądem przemawia nowy spo-
sób uregulowania tej kwestii w zarządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 
lipca 1997 r. w sprawie wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy oraz szcze-
gółowych zasad wypłacania nauczycielom dodatku z tytułu pracy w tych warunkach 
(M.P. Nr 47, poz. 459), w którym w § 2 ust. 5 stwierdzono, że prawo do dodatku za 
trudne warunki pracy nie wyłącza prawa do otrzymania dodatku z tytułu prowadzenia 
zajęć dydaktycznych w klasach łączonych. Po wejściu w życie tego zarządzenia od 1 
września 1997 r. szkoła wypłacała powódkom oba dodatki. Strona pozwana zarzuciła 
w apelacji, że biegły niewłaściwie wyliczył odsetki, co potwierdziły powódki. Sąd 
Okręgowy nie uwzględnił tego błędu w wyliczeniu, przez co naruszył art. 382 KPC. 
Jeżeli strony wspólnie oświadczyły, że biegły źle wyliczył odsetki, to zdaniem strony 
pozwanej wyrok Sądu pierwszej instancji powinien być uchylony w celu uzupełnienia 
opinii biegłego. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Sąd Okręgowy nie uznał zarzutu dotyczącego nieprawidłowości w opinii bie-
głego z powołaniem się na art. 381 KPC, który stanowi, że sąd drugiej instancji może 
pominąć nowy dowód, jeżeli strona mogła go powołać w postępowaniu przed sądem 
pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji słusznie potraktował zarzut strony pozwanej 
w tym zakresie, jako zmierzający w istocie do uzupełnienia (weryfikacji) dowodu z 
opinii biegłego lub do dopuszczenia dowodu z opinii drugiego biegłego. Prawidłowe 
zastosowanie art. 382 KPC prowadziłoby bowiem do potrzeby uzupełnienia postępo-
wania dowodowego w drugiej instancji, a nie do uchylenia zaskarżonego apelacją 
wyroku sądu pierwszej instancji. Słusznie jednak Sąd drugiej instancji uznał, że 
strona pozwana mogła stosowne wnioski zgłaszać w postępowaniu pierwszoinstan-
cyjnym, a tym samym występowały przesłanki pominięcia wniosku w tym zakresie na 

 
 
- 5 -
podstawie art. 381 KPC. Pominięcie przez sąd drugiej instancji nowych faktów lub 
dowodów, które strona mogła zgłosić w postępowaniu przed sądem pierwszej instan-
cji (art. 381 KPC) oznacza, iż nie nastąpiło naruszenie art. 382 KPC (por. wyrok z 
dnia 2 grudnia 1997 r., I PKN 408/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 20, poz. 591). Nadto 
należy zwrócić uwagę, że kwestia sposobu wyliczenia odsetek za opóźnienie w wy-
płacie należnego świadczenia dotyczy w istocie prawidłowego zastosowania prawa 
materialnego (art. 481 KC), a więc w tym zakresie chodzi przede wszystkim o prawi-
dłową wykładnię i zastosowanie tego prawa, a nie o ustalenie faktyczne dokonywane 
na podstawie dowodu z opinii biegłego (por. wyrok z dnia 19 lutego 1999 r., I PKN 
585/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 7, poz. 268). W wyroku z dnia 9 lutego 1999 r., I PKN 
556/98 (OSNAPiUS 2000 r. nr 6, poz. 222), Sąd Najwyższy słusznie stwierdził, że 
wyrok zasądzający kwotę w wysokości ustalonej na podstawie opinii biegłego, w któ-
rej obliczono odsetki sprzecznie z art. 481 § 1 i art. 482 § 1 KC narusza art. 224 § 1 
KPC w sposób wpływający na wynik sprawy. Jednak bez postawienia w kasacji za-
rzutu naruszenia prawa materialnego (art. 481 § 1 KC) nie jest w zasadzie możliwe 
skuteczne zakwestionowanie prawidłowości zasądzenia odsetek. Sąd Najwyższy 
jest związany granicami kasacji (art. 39311 KPC), a więc wskazanymi w niej podsta-
wami i ich uzasadnieniem. Dlatego niemożliwe było rozważanie prawidłowości zasą-
dzenia odsetek na rzecz powódek, gdyż zarzut sprowadzający się w tym przedmio-
cie wyłącznie do naruszenia art. 382 KPC nie był adekwatny. 
Zgodnie z § 2 pkt 1 zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 31 
lipca 1982 r. za pracę w trudnych warunkach uznawano prowadzenie zajęć w szko-
łach (klasach) specjalnych, a według § 2 pkt 6 tego zarządzenia prowadzenie zajęć 
dydaktycznych w klasach łączonych. Z tytułu takiej pracy nauczycielom przysługi-
wały dodatki do wynagrodzenia, przy czym podkreślić należy, że prowadzenie każ-
dego rodzaju zajęć stwarzało prawo do odrębnego dodatku, o czym najlepiej świad-
czy regulacja zawarta w § 3 ust. 4 tego zarządzenia. Każdy z tych dodatków miał 
ustalone przesłanki, od spełnienia których zależało nabycie do niego prawa (prowa-
dzenie określonego rodzaju zajęć). Jeżeli więc nauczyciel prowadził zajęcia spełnia-
jące kryteria nabycia prawa do dwóch dodatków, to po jego stronie powstawało 
prawo do nich i oczywiście roszczenie o ich wypłatę. Co do zasady prawa do okre-
ślonych świadczeń o charakterze wynagrodzeniowym nie wykluczają się wzajemnie i 

 
 
- 6 -
pracownik nabywa wszystkie prawa, do nabycia których przesłanki spełnia (por. np. 
uzasadnienie uchwały z dnia 24 stycznia 1992 r., I PZP 5/92, OSNCP 1992 r. z. 9, 
poz. 150; wyrok SA w Katowicach z dnia 25 marca 1992 r., III APr 11/92, OSA 1992 
r. nr 11, poz. 55; por. też uzasadnienie wyroku z dnia 12 lutego 1993 r., I PRN 2/93, 
OSP 1994 r. z. 2, poz. 36). Aby z dwóch lub więcej świadczeń, do których nabycia 
pracownik spełnił przesłanki, przysługiwało mu tylko jedno, to musi być takie wyłą-
czenie uregulowane w szczególnym przepisie, wykluczającym taki zbieg. Przepisem 
takim nie był § 3 ust. 4 zarządzenia z dnia 31 lipca 1982 r., który stanowił, że prawo 
do dodatku z tytułu prowadzenia zajęć wymienionych w § 2 pkt 1-4 (między innymi w 
szkołach specjalnych) nie wyklucza możliwości otrzymania dodatku z tytułu prowa-
dzenia zajęć wymienionych w § 2 pkt 5 i 6 (między innymi prowadzenie zajęć w kla-
sach łączonych). Wręcz odwrotnie z przepisu tego wynikało, że są to dwa odrębne 
świadczenia (dodatki), o różnych przesłankach i nie było wyłączone (wykluczone) 
równocześnie ich nabycie z tytułu prowadzenia tych samych zajęć. Strona pozwana 
twierdzi, że przepis ten tylko stwarzał możliwość nabycia obu dodatków, co rozumie 
jako brak obowiązku pracodawcy wypłaty dwóch dodatków. Tymczasem obowiązek 
wypłaty nie wynikał z tego przepisu, lecz z przepisów § 1 ust. 1 w związku z § 2 pkt 1 
i 6 tego zarządzenia, a więc z przepisów określających przesłanki nabycia prawa do 
dodatków. Istota regulacji § 3 ust. 4 zarządzenia sprowadzała się więc wprost do 
stwierdzenia możliwości zbiegu prawa do tych dodatków i z całą pewnością przepis 
ten takiego zbiegu nie wykluczał (nie wyłączał). Regulacja zawarta w § 2 ust. 5 za-
rządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lipca 1997 r., na którą powołuje się 
strona pozwana, w istocie jest taka sama (jest to ta sama norma prawna wyrażona 
innymi słowami, w sposób bardziej precyzyjny). Przepis ten stanowi bowiem, że 
prawo do dodatku z tytułu prowadzenia zajęć, o których mowa w § 1 pkt 1-6 i 12 
(między innymi w szkołach specjalnych), nie wyłącza prawa do otrzymania dodatku z 
tytułu prowadzenia zajęć wymienionych w § 1 pkt 7-11 (między innymi prowadzenie 
zajęć w klasach łączonych). Różnica w sformułowaniu obu omawianych przepisów 
(„nie wyklucza możliwości” i „nie wyłącza”) nie oznacza więc zmiany zasady, że 
zbieg prawa do obu dodatków jest (i był) dopuszczalny, a więc że pracownik nabywał 
prawo do obu dodatków, jeżeli spełnił przesłanki odrębnie dla nich określone. 

 
 
- 7 -
Dokonana przez Sąd drugiej instancji wykładnia wskazanych przepisów, a 
zwłaszcza stanowiącego podstawę kasacji § 3 ust. 4 zarządzenia Ministra Oświaty i 
Wychowania z dnia 31 lipca 1982 r., była więc w pełni prawidłowa, a tym samym za-
rzut jego naruszenia jest niezasadny, co prowadzi do oddalenia kasacji (art. 39312 
KPC) i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 
KPC. 
========================================