I PKN 657/00

Wyrok z dnia 23 listopada 2001 r. I PKN 657/00 Odmowa ponownego zatrudnienia pracownika (art. 48 § 1 KP) nie jest równoznaczna z wygaśnięciem stosunku pracy. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Andrzej Wasilewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2001 r. sprawy z po- wództwa Bożeny F. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu „C.” - Krystyna K. i Eugeniusz K. w J.L. o zobowiązanie pracodawców do udzielenia urlopu wychowawczego, na skutek kasacji pozwanej Krystyny K. od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu z dnia 20 marca 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Tarnobrzegu wyro- kiem z dnia 29 marca 2000 r. odrzucił apelację pozwanego Eugeniusza K. oraz od- dalił apelację pozwanej Krystyny K. do wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Ja- nowie Lubelskim z dnia 30 grudnia 1999 r., zobowiązującego pozwanych prowadzą- cych Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „C.” w J.L. do złożenia oświadczenia woli o udzieleniu powódce Bożenie F. urlopu wychowawczego w okresie od dnia 1 grudnia 1999 r. do dnia 30 listopada 2002 r. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona u pozwanych od dnia 1 grudnia 1997 r. na stanowisku szwaczki. Od dnia 10 stycznia 1999 r. do dnia 1 maja 1999 r. powódka korzystała z urlopu macierzyń- skiego, po którym zamierzała korzystać z urlopu wychowawczego, jednakże praco- dawca zwolnił ja dyscyplinarnie z pracy z dniem 5 maja 1999 r. Następnie po przy- wróceniu powódki do pracy wyrokiem Sądu Rejonowego w Janowie Lubelskim z dnia 30 czerwca 1999 r., pismem z dnia 14 października 1999 r., powódka zwróciła się do 2 pozwanych o udzielenie jej urlopu wychowawczego, jednakże spotkała się z odmo- wą, gdyż pozwani twierdzili, że łączący strony stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź- dziernika 1999 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 września 1999 r. oddalił apela- cję pozwanych od wyroku Sądu Pracy z dnia 30 czerwca 1999 r., który przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach i zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy w kwocie 650 zł, a ponadto oddalił jako przed- wczesne roszczenie o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pełnomocnik pozwa- nych wniósł zapowiedź kasacji tego wyroku Sądu Okręgowego, której jednak nie wywiódł w terminie, który upłynął w dniu 27 listopada 1999 r. Odpowiadając na wnio- sek powódki z dnia 14 października 1999 r. o udzielenie jej urlopu wychowawczego na okres trzech lat, pozwani pismem z dnia 21 października poinformowali ją, że wniosek ten nie może być rozpoznany, gdyż stosunek pracy wygasł z dniem 6 paź- dziernika 1999 r. Powódka w okresie od 4 maja 1999 r. do 30 października 1999 r. przebywała na nieprzerwanym zwolnieniu lekarskim. Pierwsze zwolnienie ( z maja 1999 r.) powódka przesłała na adres pozwanych, którzy zwrócili je, twierdząc, że powódka nie jest ich pracownikiem, w konsekwencji to i następne zaświadczenia o niezdolności do pracy powódka przesyłała do organu ubezpieczeń społecznych. Na podstawie takich ustaleń Sąd pierwszej instancji przyjął, iż wyrok przywra- cający powódkę do pracy u pozwanych uprawomocnił się w dniu 28 listopada 1999 r. W tym samym dniu powódka złożyła w Sądzie Pracy pozew o udzielenie jej urlopu wychowawczego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, 7-dniowy termin do zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z art. 48 § 1 KP biegnie od daty uprawo- mocnienia się wyroku przywracającego do pracy, a pracodawca nie ma prawa od- mowy zatrudnienia, jeżeli uchybienie tego terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od pracownika. Termin ten upływał powódce w dniu 4 grudnia 1999 r. Ponadto, w ocenie tego Sądu, pozwani doskonale zdawali sobie sprawę z zamiaru skorzystania przez powódkę z urlopu wychowawczego, która występowała o ten urlop już w maju 1999 r., a ich działania w postaci odmowy udzielenia jej tego urlopu były nielegalne. Rozpoznając apelację pozwanej Krystyny K., Sąd drugiej instancji wskazał, że wyrok Sądu drugiej instancji o przywróceniu pracownika do pracy (bądź oddalający apelację pracodawcy od takiego wyroku Sądu pierwszej instancji) podlega natych- miastowemu wykonaniu (art. 388 § 1 KPC). W rozpoznawanej sprawie oznaczało to, że 7-dniowy termin zgłoszenia przez powódkę gotowości do pracy, o którym mowa w art. 48 § 1 KP, biegł od daty wydania wyroku Sądu drugiej instancji. Odmienne sta- 3 nowisko od zajętego przez Sąd Rejonowy, który uznał, że termin ten biegnie od daty uprawomocnienia się wyroku sądu drugiej instancji, nie powodowało jednak wadliwo- ści wyroku tego Sądu. Sąd Okręgowy uznał, że zgłoszenie gotowości niezwłocznego podjęcia pracy w terminie określonym w art. 48 § 1 KP nie wymaga szczególnej formy, a zatem może nastąpić przez każde zachowanie się pracownika, które obja- wia taką wolę wobec pracodawcy (art. 60 KC w związku z art. 300 KP). Powódka niezmiennie przejawiała wolę skorzystania z uprawnień do urlopu wychowawczego, a także zamiar odzyskania zatrudnienia w wyniku orzeczenia przywracającego ją do pracy oraz uzyskania prawa do przysługującego jej urlopu. Tych zamiarów nie mógł zniweczyć fakt korzystania ze zwolnienia lekarskiego w okresie od 4 maja do 31 października 1999 r., skoro przez stan gotowości do pracy rozumie się nie tylko fak- tyczną, ale także prawną gotowość przystąpienia pracownika do pracy. Oznacza to, że pracownik, który w dacie upływu 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 48 § 1 KP, jest niezdolny do pracy wskutek choroby, albo nie może jej wykonywać z po- wodu innych usprawiedliwionych przyczyn, może w inny sposób przejawić wolę kon- tynuowania stosunku pracy. Powódka przejawiła taką wolę, natomiast trzykrotna od- mowa udzielenia jej urlopu wychowawczego była nielegalna. W kasacji pozwanej Krystyny K., jej pełnomocnik podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 48 i 63 KP - przez przyjęcie „dopuszczalności” złożenia przez pozwaną oświadczenia udzielającego powódce Bożenie F. urlopu wy- chowawczego od dnia 1 grudnia 1999 r. w sytuacji, gdy zakład pracy „w związku z zaistniałymi przesłankami wynikającymi z art. 48 k.p. skutecznie zawiadomił powód- kę o wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 października 1999 r., która w związku z zaistnieniem tego stanu nie skorzystała ponownie z uprawnień wynikających z art. 56 i n. k.p.”, a także zarzut naruszenia art. 378 § 1 KPC - przez nieustosunkowanie się do zarzutu apelacji o wygaśnięciu stosunku pracy wobec nieprzeprowadzenia kon- troli apelacyjnej w zakresie tego zarzutu. Na tych podstawach skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do po- nownego rozpoznania. W ocenie autora kasacji zaskarżony wyrok „nie jest wykona- lny”, skoro powódka po stwierdzonym wygaśnięciu stosunku pracy z dniem 6 paź- dziernika 1999 r. nie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie do pracy, dlatego przedwczesne było orzekanie o prawie powódki do urlopu wychowawczego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4 Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji, które wytyczają wskazane w niej podstawy i uzasadnienie zarzutów kasacji. W pierwszej kolejności Sąd Najwyższy uznał za bezzasadny zarzut naruszenia przepisu art. 378 § 1 KPC, który stanowi, iż sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w grani- cach wniosków apelacji, nie wspominając o kasacyjnych zarzutach i ich uzasadnie- niu. Tymczasem przepisy prawa procesowego nakazują odróżnianie wniosków ape- lacji, którymi są wniosek o uchylenie lub zmianę wyroku w całości lub w określonej części, od zarzutów apelacji i ich uzasadnienia, skoro takie składniki apelacji wyraź- nie wyodrębnia art. 368 KPC. Natomiast skarżący bezzasadnie używa tych pojęć zamiennie, domagając się bezpodstawnie kasacyjnej kontroli nieustosunkowania się Sądu drugiej instancji do „zarzutu apelacji” o wygaśnięciu stosunku pracy. Ponadto twierdzenie skarżącego o wygaśnięciu stosunku pracy na podstawie art. 48 KP związku z art. 63 KP jest oczywiście bezzasadne, albowiem w razie niedo- chowania 7-dniowego terminu zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy z przyczyn dotyczących pracownika przywróconego do pracy, nie następuje wygaśnię- cie stosunku pracy w trybie art. 63 KP, ale pracodawca może skorzystać z prawa do odmowy ponownego zatrudnienia pracownika na podstawie art. 48 §1 KP. Skorzy- stanie przez pracodawcę z takiego prawa nie prowadzi zatem do wygaśnięcia sto- sunku pracy, ale do usprawiedliwionej odmowy ponownego zatrudnienia pracownika na podstawie podlegającego wykonaniu w trybie art. 388 § 1 KPC wyroku sądu dru- giej instancji. Prowadzi to do wniosku, że zależne od pracownika (zawinione) uchy- bienie 7-dniowemu terminowi zgłoszenia gotowości do pracy, który biegnie od przy- wrócenia pracownika do pracy na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu pierw- szej instancji bądź na podstawie natychmiast wykonalnego wyroku sądu drugiej in- stancji (art. 48 § 1 KP w związku z art. 388 § 1 KPC), umożliwia pracodawcy odmo- wę ponownego zatrudnienia pracownika, tj. odmowę reaktywowania stosunku pracy. Takie zachowanie się pracodawcy nie stanowi natomiast o wygaśnięciu stosunku pracy, albowiem żaden z przepisów Kodeksu pracy nie określa takiego przypadku jako wygaśnięcia umowy o pracę w rozumieniu art. 63 KP. Równocześnie pracownik może podważać decyzję pracodawcy o odmowie ponownego zatrudnienia w ramach roszczeń z reaktywowanego stosunku pracy - wykazując, że przekroczenie terminu z art. 48 § 1 KP nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Oznacza to przede wszystkim, iż materialnoprawne podłoże oceny zachowań się stron stosunku pracy 5 stanowią zawsze dyspozycje art. 48 § 1 KP, a nie - jak bezpodstawnie twierdził skar- żący w kasacji - przepisy art. 63 KP oraz art. 56 i następnych KP w związku z art. 67 KP, stosowane do roszczeń z tytułu naruszenia przepisów o wygaśnięciu umowy o pracę w przypadkach określonych w Kodeksie pracy lub w przepisach szczególnych (art. 63 KP). Ponadto brak w kasacji skutecznych zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego prowadził do związania Sądu Najwyższego ustaleniami zawartymi w zaskarżonym wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97, OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436), dotyczącymi w szczególności przyjęcia, że zachowania po- wódki, która od kwietnia 1999 r. konsekwentnie zmierzała do uzyskania prawa do urlopu wychowawczego, mogły świadczyć o jej gotowości niezwłocznego podjęcia pracy w ramach reaktywowanego stosunku pracy w celu skorzystania z przysługują- cych jej uprawnień urlopowych, a działania pozwanego pracodawcy były nakierowa- ne wyłącznie na odmowę udzielenia jej urlopu wychowawczego poprzez bezprawne rozwiązanie z nią stosunku pracy w trybie art. 52 KP, a następnie bezprawną odmo- wę ponownego jej zatrudnienia. W uzasadnieniu kasacji skarżący nie podważył ta- kich miarodajnych ustaleń, poprzestając na twierdzeniu o „dowolności” ustalenia stanu gotowości podjęcia pracy przez powódkę i to wyłącznie w kontekście oczywi- ście bezpodstawnego twierdzenia o wygaśnięciu jej stosunku pracy na podstawie art. 48 i 63 KP. Stanowisko Sądu drugiej instancji należy wszakże uzupełnić wskazaniem, że niezdolność do pracy wskutek choroby powódki stanowiła usprawiedliwienie braku faktycznej gotowości podjęcia pracy także dlatego, że korzystanie ze zwolnienia le- karskiego od pracy zwalnia z obowiązku jej świadczenia. Należało też precyzyjnie ocenić dzień 14 października 1999 r., w którym powódka zwróciła się z kolejnym wnioskiem o udzielenie jej urlopu wychowawczego. Pozwany pracodawca odpowie- dział na ten wniosek negatywnie w dniu 21 października 1999 r., bezpodstawnie utrzymując, że stosunek pracy z powódką wygasł w dniu 6 października 1999 r., tj. w siódmym dniu terminu, o którym mowa w art. 48 § 1 KP. Tymczasem, jak wyżej wy- kazano, nie ma podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy w trybie art. 48 § 1 KP, niezależnie od tego, iż w dniu 6 października 1999 r. stosunek pracy z po- wódką jeszcze nie istniał (nie reaktywował się), a przeto nie mógł wygasnąć. Tym- czasem powódka, występując w dniu 14 października 1999 r. z kolejnym wnioskiem o udzielenie jej urlopu wychowawczego, zgłosiła tym samym gotowość podjęcia 6 pracy na podstawie natychmiast wykonalnego orzeczenia Sądu drugiej instancji z dnia 29 września 1999 r. (art. 388 § 1 KPC), tyle że uczyniła to z uchybieniem 7 dniowego terminu z art. 48 § 1 KP, przy czym nastąpiło to z przyczyn od niej nieza- leżnych, skoro w okresie od 4 maja do 30 października 1999 r. przebywała na nie- przerwanym zwolnieniu lekarskim, a pozwany pracodawca odmawiał przyjmowania od niej zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy. Istniały zatem przesłanki do przyjęcia, że stosunek pracy powódki reaktywował się, gdyż spóźnione zgłoszenie gotowości podjęcia pracy nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych w dniu 14 paź- dziernika 1999 r, a zatem przysługiwało jej prawo do urlopu wychowawczego z reak- tywowanego w tej dacie stosunku pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art. 39312 KPC. ========================================