I PKN 656/01

Wyrok z dnia 26 listopada 2002 r. I PKN 656/01 Odprawa emerytalna z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) przysługuje również pracownikowi, który prawo do emerytury nabył w okresie pobierania świadczenia pieniężnego określonego w art. 131 tej ustawy w związku z wygaśnięciem stosunku pracy na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy refor- mujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Andrzej Kijowski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2002 r. sprawy z powództwa Bożeny K. przeciwko Wojewódzkiemu Inspektoratowi Inspekcji Handlowej w G.W. o zapłatę, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 28 sierpnia 2001 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 24 maja 2001 r. [...] oddalił powództwo Bożeny K. domagającej się od Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w G.W. zapłacenia odprawy emerytalnej w kwocie 12.916,63 zł. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Rejonowy powołał się na następujący stan faktyczny sprawy. Powódka Bożena K. była w Państwowej Inspekcji Handlowej zatrudniona od dnia 1 maja 1988 r. W wyniku reorganizacji została od dnia 1 stycznia 1999 r. zatrud- 2 niona przez stronę pozwaną. Stosunek pracy łączący strony ustał z dniem 30 czerwca 1999 r. na podstawie art. 58 ustawy z dnia 13 października 1998 r.- Przepi- sy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). Następnie w okresie od dnia 1 lipca 1999 r. do dnia 31 grudnia 1999 r. powódka pobierała świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm. ). Z dniem 23 grudnia 1999 r. powódka ukończyła 55 rok życia, spełniając jedną z przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, którą organ rentowy przyznał jej od dnia 1 stycznia 2000 r. Zgodnie z art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. mianowanemu urzędni- kowi państwowemu, którego stosunek pracy został rozwiązany z powodu likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, przysługuje w okresie pomiędzy ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwa przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, obliczone jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, za wyjątkiem pracownika nabywającego prawo do emerytury. Okres pobierania tego świadczenia wlicza się do okresów wymaganych dla nabycia lub zachowania upraw- nień pracowniczych oraz do okresów zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopa- trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (art.131 ust. 3 ustawy). Domagając się wypłaty odprawy emerytalnej powódka powoływała przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r., który stanowi, że urzędnikowi państwowemu przechodzą- cemu na emeryturę lub rentę przysługuje po dwudziestu latach pracy jednorazowa odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia. W pojęciu „przejścia na emeryturę” nie mieści się - zdaniem Sądu Rejonowego - taka okoliczność jak np. ist- nienie po stronie pracownika w dacie rozwiązania stosunku pracy zamiaru takiego przejścia na emeryturę. Sąd Pracy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższe- go stwierdził, że wymaganie przejścia na emeryturę lub rentę jest spełnione, gdy między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyskaniem jednego z tych świadczeń ist- nieje ścisły związek czasowy lub gdy pracownik uzyskuje powyższe prawa po wy- czerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego z tytułu choroby, która rozpoczęła się w czasie trwania zatrudnienia. Jednakże powódka w dacie ustania stosunku pracy nie spełniła przesłanek warunkujących prawo do emerytury, co stało się dopie- ro w dniu 23 grudnia 1999 r., w związku z osiągnięciem wieku wskazanego przez prawo. Tymczasem powódka nie była już wtedy pracownikiem pozwanego i do 31 3 grudnia 1999 r. pobierała świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z 13 paź- dziernika 1998 r. W niniejszej sprawie nie znajduje też - według Sądu - zastosowania przepis art. 921 k.p., który prawo do odprawy uzależnia od ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, co nie odnosi się do powódki. Apelację wniesioną przez powódkę oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2001 r. [...]. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że stosunek pracy powódki ustał z dniem 30 czerwca 1999 r. wskutek niezaproponowania jej nowych warunków pracy i płacy, a nie wskutek przejścia na emeryturę. Co prawda powódka do końca 1999 r. pobierała świadczenie pieniężne z art.131 ustawy o pracownikach urzędów państwo- wych, podlegające wliczeniu do okresów pracy warunkujących nabycie lub zachowa- nie uprawnień pracowniczych, ale w tym czasie była już pozbawiona przymiotu pra- cownika, podobnie jak osoba pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Prawo do eme- rytury powódka nabyła dopiero po zakończeniu pobierania wspomnianego świadcze- nia, a zatem ustanie stosunku pracy nie pozostawało w czasowym związku z przej- ściem na emeryturę, jak tego wymaga dotychczasowa judykatura Sądu Najwyższe- go. W kasacji od powyższego wyroku powódka zarzuciła błędną wykładnię i nie- właściwe zastosowanie art.131 ust. 1 i 3 oraz art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 6, poz.56 ze zm.), polegające na przyjęciu, że osoba, która w okresie pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę pobiera od pracodawcy świadczenie pieniężne ze środków budżetu państwowego, nie nabywa prawa do odprawy emerytalnej, gdyż rzekomo nie istnieje wówczas związek pomię- dzy zakończeniem zatrudnienia a przejściem na emeryturę. Skarżąca podniosła po- nadto zarzut niewłaściwego niezastosowania w niniejszej sprawie art. 8 k.p. w związku z art. 28 pragmatyki urzędniczej i art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 październi- ka 1998 r. wobec ustalenia, że pozwany pracodawca, nie proponując nowych warun- ków pracy i płacy osobie, której do osiągnięcia wieku emerytalnego brakowało mniej niż dwa lata, nie skorzystał ze swego prawa w sposób sprzeczny z jego społeczno- gospodarczym przeznaczeniem oraz z zasadami współżycia społecznego. Na tej podstawie skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia na jej 4 rzecz spornej odprawy wraz z ustawowymi odsetkami, jak też zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja okazała się zasadna, gdyż nie sposób zaaprobować takiej wykładni przepisów art. 28 ust. 1 w związku z art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych w powiązaniu z art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, która w okolicznościach identycznych jak stan faktyczny przedmiotowej sprawy pozwala pozbawić pracownika prawa do odprawy emerytalnej. Chodzi mia- nowicie o pracownika, który przed dniem 31 maja 1999 r. nie otrzymał propozycji dal- szego zatrudnienia w reformowanej administracji publicznej na nowych warunkach pracy lub płacy, więc jego stosunek pracy zrodzony na podstawie aktu mianowania wygasał z dniem 30 czerwca 1999 r. z mocy art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 paździer- nika 1998 r., co zgodnie z art. 58 ust. 5 pkt 1 tej ustawy dawało pracownikowi prawo do świadczenia pieniężnego określonego w art. 131 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Ten ostatni przepis stanowi zaś w ust. 1, że pracownikowi przysługuje wówczas przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy świadczenie pieniężne ze środków bu- dżetu państwa obliczone jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, chyba że zainteresowany byłby uprawniony do emerytury. Okres pobierania wspomnianego świadczenia podlega wliczeniu do okresów pracy wymaganych do nabycia lub za- chowania uprawnień pracowniczych oraz do okresów składkowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym na takich warunkach, na jakich wlicza się okres pobierania zasiłku należnego bezrobotnym na podstawie przepisów o zatrud- nieniu i bezrobociu, przy czym od kwoty świadczenia pieniężnego pracodawca od- prowadza składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego na zasadach przewidzianych dla wynagrodzenia wypłacanego w czasie trwania stosunku pracy (art. 131 ust. 3 ustawy). Co prawda, przedmiotowe świadczenie pieniężne nie jest uprawnieniem pracowniczym, ale z wygasłym stosunkiem pracy pozostaje w ścisłym związku gene- tycznym i funkcjonalnym. Rodzi się zatem pytanie, czy w okresie pobierania owego świadczenia możliwe jest nabycie prawa do odprawy emerytalnej przewidzianej w art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. 5 Na tak sformułowane pytanie Sąd Okręgowy w motywach zaskarżonego wy- roku udzielił odpowiedzi przeczącej, przy czym za rozstrzygający uznał argument odwołujący się w orzecznictwie do konieczności istnienia czasowego związku pomię- dzy ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę (tak wyrok SN z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN 172/00, OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 380). Powołany przepis stanowi jednak, że urzędnikowi państwowemu przechodzącemu na emeryturę (lub rentę z tytułu niezdolności do pracy) przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości zależnej od długości stażu pracy w urzędach. Wynika stąd tylko to, że odprawa ma jednorazowy charakter i wiąże się z „przejściem” na emeryturę, które to przejście niekoniecznie musi nastąpić w sposób bezpośredni. Zwrócił na to uwagę Sąd Naj- wyższy w wyroku z dnia 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS 1994 nr 1, poz. 12), w którym stwierdził, że prawo do odprawy emerytalnej z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. pracownik nabywa także wtedy, gdy wniosek o przejście na emeryturę złożył w czasie nieprzerwanego pobierania zasiłku chorobowego po usta- niu stosunku pracy, a prawo do emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. To samo zdaniem składu rozpoznającego niniejszą sprawę do- tyczy nabycia prawa do emerytury po zakończeniu okresu pobierania świadczenia pieniężnego z art. 131 ustawy, mającego, podobnie jak zasiłek chorobowy, charakter substytutu wynagrodzenia za pracę za okres wypowiedzenia, które jest tu, w związku z konstrukcją wygaśnięcia stosunku pracy, po prostu bezprzedmiotowe. Innymi słowy, „przejściem na emeryturę” w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy urzędniczej jest również nabycie prawa do emerytury po wygaśnięciu - na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - stosunku pracy w okresie pobierania świad- czenia pieniężnego z art. 131 ustawy urzędniczej , czy bezpośrednio po upływie tego okresu. Każdy urzędnik państwowy nabywający prawo do emerytury powinien bo- wiem jeden raz w życiu otrzymać odprawę emerytalną adekwatną do posiadanego stażu pracy, tym bardziej iż przepis art. 28 ust. 1 ustawy nie przewiduje możliwości pozbawienia tej odprawy (por. wyrok SN z 13 kwietnia 1999 r., I PKN 654/98, OSNAPiUS 2000 nr 13, poz. 502). Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 w związku z art. 39319 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================