I PKN 656/00

Wyrok z dnia 26 września 2001 r. I PKN 656/00 Domniemanie prawne z art. 139 § 1 KPC, że pismo sądowe doszło do ad- resata, nie ma zastosowania do ustalenia chwili powstania skutków oświad- czenie woli pracodawcy o przeniesieniu nauczyciela w stan nieczynny. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (spra- wozdawca), Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2001 r. sprawy z po- wództwa Doroty P. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w K. o uznanie przeniesienia w stan nieczynny za bezskuteczne, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 14 czerwca 2000 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Kielcach wyrokiem z dnia 13 września 1999 r. [...] uznał, że przeniesienie w stan nieczynny powódki Doroty P., dokonane przez poz- waną Szkołę Podstawową [...] w K. było bezskuteczne. W uzasadnieniu tego roz- strzygnięcia Sąd powołał się na poniższe ustalenia faktyczne. Powódka Dorota P. była w pozwanej Szkole zatrudniona od dnia 1 września 1991 r. Pomimo schorzeń gardła, dokuczających jej od dłuższego czasu, powódka unikała zwolnień lekarskich. Na początku maja 1999 r. lekarz stwierdził jednak, że wskazane byłoby skorzystanie przez powódkę z urlopu dla poratowania zdrowia, przy czym udzielił jej równocześnie zwolnienia od pracy do dnia 31 maja 1999 r. W dniu 12 maja 1999 r. powódka zwróciła się do dyrektora pozwanej Szkoły o wysta- wienie zaświadczenia stwierdzającego dysponowanie uprawnieniem do płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Zaświadczenie to przedstawiła komisji lekarskiej, 2 która w dniu 19 maja 1999 r. orzekła, że stan zdrowia powódki wymaga powstrzyma- nia się od pracy w okresie od dnia 1 czerwca do dnia 31 sierpnia 1999 r. w celu przeprowadzenia leczenia. Powódka zwróciła się wówczas do dyrektora o udzielenie urlopu we wspomnianym okresie, na co dyrektor w dniu 26 maja 1999 r. wyraził zgodę. Pozwana Szkoła z powodu zmian organizacyjnych przewidywanych w roku szkolnym 1999/2000 przygotowała dla nauczycieli zmianę przydziału godzin dydak- tycznych. Pod koniec kwietnia 1999 r. dyrektor pozwanej Szkoły „nieoficjalnie” poin- formował powódkę, że będzie mogła być zatrudniona tylko w niepełnym wymiarze czasu pracy, po czym pismem z dnia 21 maja 1999 r. poinformował ją, że w związku ze zmianami organizacyjnymi proponuje, w myśl art.22 ust.2 Karty Nauczyciela za- trudnienie w tygodniowym wymiarze „9/18” godzin. Równocześnie zastrzegł, że w przypadku niewyrażenia zgody na obniżenie wymiaru godzin, nastąpi zgodnie z art.20 Karty Nauczyciela rozwiązanie stosunku pracy. Pismo to wysłano w dniu 27 maja 1999 r., lecz pomimo dwukrotnego awizowania (od 28 maja oraz od 9 do 18 czerwca 1999 r.) nie zostało przez powódkę podjęte, gdyż po złożeniu wniosku o urlop dla poratowania zdrowia wyjechała poza Kielce. Dyrektor pozwanej Szkoły uznał jednak, że nie uzyskał odpowiedzi na wspomnianą propozycję i w dniu 27 maja 1999 r. postanowił o przeniesieniu powódki w trybie art.20 ust.1 Karty w stan nie- czynny na okres od dnia 1 września 1999 r. do dnia 29 lutego 2000 r. W dniu 28 lipca 1999 r, komisja lekarska przyznała powódce dalszy urlop dla poratowania zdrowia na okres od dnia 1 września do 30 listopada 1999 r. Stosowne orzeczenie dostarczył mąż powódki w dniu 30 sierpnia 1999 r. Dyrektor pozwanej Szkoły odmówił jednak przyznania tego urlopu i podjął w komisji interwencję, wsku- tek której orzeczenie zostało zmienione w ten sposób, że okres urlopowania skróco- no do dnia 31 sierpnia 1999 r. W uzasadnieniu komisja lekarska podała, że skoro powódka została z dniem 1 września 1999 r. przeniesiona w stan nieczynny, to prze- dłużenie urlopu poza tę datę jest niemożliwe. Pismem z dnia 6 września 1999 r. dy- rektor poinformował powódkę, że od dnia 1 września 1999 r. do dnia 29 lutego 2000 r. pozostaje w stanie nieczynnym Apelację strony pozwanej oddalił Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z dnia 14 czerwca 2000 r. [...].W jego motywach Sąd stwierdził, że jako datę doręczenia pisma złożonego w urzędzie pocztowym na- leży - zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów Sądu Naj- 3 wyższego z dnia 10 maja 1971 r., III CZP 10/71, OSNCP 1971 z.11, poz.187 - trak- tować datę jego odebrania, a jeżeli adresat nie zgłosił się po korespondencję - to datę, w której upłynął siedmiodniowy termin do odbioru pisma. Dlatego nawet gdyby uznać, że przedmiotowe pismo z dnia 27 maja 1999 r., awizowane po raz pierwszy od następnego dnia, zostało powódce skutecznie dorę- czone w tym zastępczym trybie, to nastąpiło to najwcześniej w dniu 4 czerwca 1999 r, a więc wówczas, gdy przebywała już na urlopie dla poratowania zdrowia, na wyko- rzystanie którego uzyskała zgodę pracodawcy. Kasację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zarzucając naru- szenie art. 60 KC oraz art. 20 ust.1 i art. 73 ustawy - Karta Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym do dnia 5 kwietnia 2000 r., a także art.382 KPC „przez niewyjaśnie- nie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy”. Na tej podstawie domagała się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia powództwa albo uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia oraz orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przeka- zania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że wprawdzie pracodawca wydał w maju 1999 r. zaświadczenie o prawie do urlopu dla poratowania zdrowia, gdyż powódka była wtedy czynnym nauczycielem i pracowała w pełnym wymiarze godzin, lecz równocześnie od końca kwietnia („chociaż nieofi- cjalnie”) wiedziała, że w następnym roku szkolnym nie będzie już dla niej pełnego etatu, więc powinna skorzystać z oferty zatrudnienia półetatowego, a w przeciwnym razie jej stosunek pracy - po upływie okresu przeniesienia w stan nieczynny - ulegnie wygaśnięciu, w związku z czym z ewentualnego urlopu dla poratowania zdrowia może skorzystać tylko do końca sierpnia 1999 r. Późniejsze zachowanie powódki (i jej domowników) polegało jedynie - zdaniem skarżącej Szkoły - na zaniechaniu od- bioru wszelkiej korespondencji od pracodawcy jako specyficzny wyraz postawy nie- przyjmowania do wiadomości oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy. Powódka do dnia 31 maja 1999 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i już 28 maja 1999 r. mogła odebrać awizowane pismo pracodawcy z poprzedniego dnia. Przed Sądem Rejonowym zeznała natomiast, że w trakcie urlopu dla poratowania zdrowia wyje- chała poza K., przy czym zupełnie nie wiadomo dokąd się udała i na jak długo. W tych okolicznościach „przyjęcie oświadczenia woli o przeniesieniu w stan spoczynku w okresie urlopu zdrowotnego nie może rodzić ujemnych skutków prawnych dla pra- codawcy”. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej podstawy są przynajmniej czę- ściowo usprawiedliwione. W świetle przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz.357 ze zm.), w brzmie- niu obowiązującym przed dniem 6 kwietnia 2000 r., nie budzi wątpliwości, że w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w peł- nym wymiarze zajęć, dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek zainteresowanego, rozwiązuje z nim stosunek pracy (art. 20 ust. 1). Jeżeli jednak w grę wchodzi dalsze zatrudnianie w wymiarze co najmniej połowy pensum, to dyrektor może najpierw zaoferować taką zmianę warunków pracy i płacy (art. 22 ust. 2), a dopiero następnie przenieść w stan nieczynny, który - przy zachowaniu prawa do wynagrodzenia i innych świadczeń pracowniczych - trwa przez okres sze- ściu miesięcy, po czym następuje wygaśnięcie stosunku pracy (art. 20 ust. 6). Nie- sporne jest też, że zgodnie z art. 73 ust. 1 Karty prawo do płatnego urlopu dla pora- towania zdrowia na okres do jednego roku w celu przeprowadzenia leczenia zaleco- nego przez komisję lekarską ma nauczyciel z co najmniej pięcioletnim stażem pracy i zatrudniony w szkole na czas nie określony oraz w pełnym wymiarze zajęć. Z tego prawa nie może zatem „z natury” rzeczy korzystać nauczyciel przeniesiony w stan spoczynku. Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się zatem do pytania o chwilę skutecznego zawiadomienia powódki o przeniesieniu jej w stan nieczynny. W tej kwestii skarżąca ze wskazaniem na przepisy art. 382 KPC oraz art. 60 KC twierdzi, że Sąd Okręgowy w warunkach częściowego oderwania się od ustaleń faktycznych przejętych z postępowania w pierwszej instancji próbuje bezzasadnie przypisać pracodawcy skutki zachowania powódki polegającego na „ewidentnym uchylaniu się” od odbioru wcześniej znanego jej oświadczenia o przeniesieniu w stan nieczynny. Zarzut ten jest słuszny przynajmniej o tyle, o ile Sąd Okręgowy uznał, iż wspomniane oświadczenie dotarło do powódki w dniu 4 czerwca 1999 r. Z motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia wynika bowiem, że do oceny momentu wywołania materialnoprawnych skutków przez cywilnoprawne oświadczenie woli pracodawcy z dnia 27 maja 1999 r. w sprawie przeniesienia powódki w stan nieczynny (art. 61 KC w związku z art. 300 KP), Sąd bezpodstawnie zastosował procesowe domniemanie o dojściu do adresata pisma sądowego lub odpisu pisma procesowego, doręczonych w 5 sposób określony w art. 139 § 1 KPC. Sąd Okręgowy nie zajął więc stanowiska w kwestii, kiedy oświadczenie pracodawcy o przeniesieniu w stan nieczynny doszło do powódki w taki sposób, że mogła się realnie zapoznać z jego treścią (art. 61 KC). Sąd tym bardziej nie wypowiadał się - w wyjątkowo lakonicznym skądinąd uzasad- nieniu swego wyroku - na temat, czy i jaką ewentualnie doniosłość dla rozstrzygnię- cia przedmiotowej sprawy mogą mieć - przejęte od Sądu pierwszej instancji przy- najmniej w dorozumiany sposób - następujące ustalenia faktyczne: 1) że już w końcu kwietnia 1999 r. powódka została „nieoficjalnie” poinformowana przez dyrektora poz- wanej, iż od nowego roku szkolnego może liczyć jedynie na zatrudnienie w wymiarze połowy etatu albo - w braku zgody - na przeniesienie w stan nieczynny i w konse- kwencji na ustanie stosunku pracy oraz 2) że po złożeniu wniosku o urlop dla pora- towania zdrowia i w okresie lekarskiego zwolnienia od pracy trwającego do 31 maja 1997 r. „przebywała poza K.”, wskutek czego nie mogła odebrać pism macierzystej Szkoły z dnia 21 i z dnia 27 maja 1999 r., chociaż nie przekazywała pracodawcy zmiany adresu do korespondencji, co w przypadku dłuższego wyjazdu należałoby w stosunkach pracy jako zobowiązaniach o ciągłym charakterze uważać za przedmiot pracowniczej powinności. Sąd drugiej instancji nie zweryfikował zatem faktycznej podstawy oraz kwalifikacji prawnej twierdzenia strony skarżącej, że powódka dobrze wiedziała o planie przeniesienia jej w stan nieczynny i po 21 maja 1999 r. miała też realną możliwość zapoznania się z pisemnym potwierdzeniem tego zamiaru, lecz z możliwości tej nie chciała skorzystać, co nie powinno obciążać pracodawcy. Dlatego teza ta wymyka się również spod kontroli kasacyjnej. Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 KPC orzekł jak w sentencji. ========================================