I PKN 642/99

Wyrok z dnia 10 maja 2000 r. I PKN 642/99 Zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym ba- daniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczą- cego pracy (art. 100 i art. 211 pkt 5 KP), może stanowić podstawę niezwłoczne- go rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2000 r. sprawy z powództwa Waldemara U. przeciwko Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w Ł., Sekcji Inżynierii Ruchu w P.T. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 2 lipca 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 26 lutego 1999 r. [...] i przekazał sprawę temu Sądo- wi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowa- nia kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 26 lute- go 1999 r. oddalił powództwo Waldemara U. o przywrócenie do pracy w pozwanym Zakładzie Infrastruktury Kolejowej w Ł., Sekcji Inżynierii Ruchu w P.T. Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny: Powód pracuje w PKP od 1989 r., ostatnio w pozwanym Zakładzie na stano- wisku zwrotniczego. Pracodawca pismem z 23 listopada 1998 r. rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu nieobecności w pracy w okresie od 16 października 1998 r. do 3 listopada 1998 r. oraz z powodu niewykonania badań kon- 2 trolnych. Przed rozwiązaniem umowy pracodawca przeprowadził konsultację ze związkami zawodowymi działającymi w PKP. Sąd uznał pierwszy zarzut za nieudo- wodniony „w sposób dostateczny”. W ocenie Sądu brak było jednoznacznych prze- słanek do ustalenia, iż powód nie uzyskał zgody na wykorzystanie drugiej części urlopu wypoczynkowego od 16 października 1998 r. W pozwanym Zakładzie istniał zwyczaj ustnego udzielania urlopu wypoczynkowego i niewydawania kart urlopo- wych. Powód przeprowadził badania okresowe w lutym 1998 r., termin następnych badań wyznaczono mu na luty 2000 r. W toku postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim powód został skierowany na badania psychiatryczne i przebywał na obserwacji w szpitalu w B., na oddziale psy- chiatrycznym od 21 do 28 września 1998 r. Gdy 15 października 1998 r. stawił się do pracy otrzymał skierowanie na badania kontrolne psychiatryczne. Początkowo od- mawiał przyjęcia skierowania, zachowywał się arogancko, lecz ostatecznie je odebrał oświadczając, że badań nie wykona. Decyzję o skierowaniu powoda na badania podjął 12 października kierownik sekcji Ryszard K. Powód stawił się ponownie w pracy 2 listopada, bez wyników badań. Odmówił pobrania w przychodni lekarskiej skierowania na badania psychiatryczne i nie przystąpił do pracy. Do pracy przyszedł 4 listopada, a następnego dnia został przesłuchany w obecności inspektora bhp jako obwiniony w sprawie odmowy wykonania badań i lekceważącego zachowania w sto- sunku do przełożonych. Od tego dnia powód został odsunięty od wykonywania czyn- ności zwrotniczego i miał stawiać się do pracy w biurze sekcji. Przychodził do pracy, lecz odmawiał wykonywania poleceń przełożonych i bez ich zgody opuszczał miejsce pracy. Stanowisko zwrotniczego jest stanowiskiem bezpośrednio związanym z ru- chem pociągów. Każdy pracownik ma obowiązek wykonać polecenie przełożonego przeprowadzenia badań kontrolnych, niezależnie od wykonywania badań okreso- wych. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 2 lipca 1999 r. oddalił apelację powoda od omówionego wyroku. Sąd drugiej instancji podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę zachowania powoda jako naruszającego podstawowe obowiązki pracownicze. Powołał się przy tym na § 7 pkt 5 i § 8 instrukcji o służbowych badaniach lekarskich, profilaktycznej opiece zdrowot- nej i orzekaniu o zdolności do pracy pracowników PKP, zatwierdzonej do użytku służbowego zarządzeniem nr 106 Zarządu PKP z dnia 25 listopada 1996 r. Zgodnie z § 7 instrukcji w przypadku podejrzenia utraty przez pracownika zdolności do wyko- 3 nywania dotychczasowej pracy, przeprowadza się badania kontrolne. Skierowanie na badania kontrolne może być wystawione przez zakład pracy z własnej inicjatywy. Są one przeprowadzane poza terminami wynikającymi z częstotliwości badań okreso- wych i mogą polegać na specjalistycznych badaniach konsultacyjnych (§ 8). Stano- wisko zwrotniczego jest, zgodnie z wykazem stanowiącym załącznik nr 1 do instrukcji (pozycja 63 wykazu), stanowiskiem bezpośrednio związanym z ruchem pojazdów. Skierowanie powoda na badania psychiatryczne przez Wydział Karny Sądu Rejono- wego w Piotrkowie Trybunalskim uzasadniało podejrzenie, że powód nie jest osobą właściwą do kierowania ruchem pojazdów ze względu na powszechne bezpieczeń- stwo. Powód nie wykonał polecenia przeprowadzenia badań. Na mocy § 26 instrukcji pozwany odsunął od pracy pracownika uchylającego się od badania służbowego. Powód odmawiał wykonywania poleceń dotyczących pracy w biurze sekcji. Swoim zachowaniem uniemożliwił wyjaśnienie wątpliwości co do jego zdrowia. W ocenie Sądu drugiej instancji, Waldemar U. nie wykonując badań naruszył podstawowe obowiązki pracownicze, ponieważ swoim zachowaniem zdezorganizował pracę na stanowisku zwrotniczego, „jak również spowodował konieczność ustalania odpo- wiednich zastępstw w Biurze Sekcji”. Strona pozwana dopełniła wymagań określo- nych w art. 52 § 3 KP przeprowadzając konsultację ze związkami zawodowymi. Powód wniósł kasację od tego wyroku podnosząc zarzut naruszenia art. 56 § 1 KP „przez oddalenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunals- kim z dnia 26 lutego 1999 r. [...] oddalającego pozew o przywrócenie do pracy, w sytuacji, gdy zarzuty będące podstawą rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 KP były nieprawdziwe” oraz art. 38 §1 i art. 232 KP „poprzez nieuwzględnienie braku powiadomienia przez zakład pracy reprezentującej powoda organizacji związkowej”. Jako podstawę kasacji wskazano też „rażące uchybienia procesowe, które nie po- zwoliły na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i mogły mieć wpływ na wynik sprawy przez: -przekroczenie zakresu swobodnej oceny dowodów określonej w art. 233 §1 KPC – obrazy przepisu art. 4771 § 11 przez oddalenie po- wództwa mimo nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy”. Kasacja zawiera wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania i rozstrzygnię- cia o kosztach postępowania, ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy przez przywrócenie powoda do pracy i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu ka- sacji podniesiono, że Sąd błędnie przyjął, iż powód odmówił przeprowadzenia badań, 4 podczas gdy był on na badaniach u psychiatry 4 listopada 1998 r. Lekarz odmówił przeprowadzenia badań. Nie został on przesłuchany. Związki zawodowe ani praco- dawca nie powiadomili powoda o zgodzie na rozwiązanie umowy o pracę. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Pozwany pracodawca rozwiązał umowę o pracę z powodem bez wypowie- dzenia, na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP, podając jako przyczynę nieobecność w pracy w dniach od 16 października do 3 listopada 1998 r. oraz niewykonanie badań kontrolnych („zgodnie z § 7 ust. 5 Instrukcji S-1”). Takie określenie przyczyn nie- zwłocznego rozwiązania umowy o pracę wyznacza zakres ustaleń i ocen sądu co do możliwości przypisania powodowi ciężkiego naruszenia przez niego podstawowych obowiązków pracowniczych. Sądy obu instancji nie znalazły podstaw do ustalenia, że nieobecność powoda w pracy we wskazanych dniach była nieusprawiedliwiona, a co za tym idzie, by ta powołana przez pracodawcę okoliczność mogła stanowić podsta- wę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę. Pozostawało zatem do rozważenia, czy pracodawca udowodnił, że powód przez niewykonanie badań kontrolnych dopu- ścił się ciężkiego naruszenia podstawowego obowiązku pracowniczego. Stawiany powodowi zarzut może być rozumiany jako zawinione niewykonanie polecenia pra- codawcy dotyczącego pracy (art. 100 § 1 KP), a także jako zawinione niewykonanie obowiązku poddawania się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleco- nym badaniom lekarskim, wynikającego z art. 211 pkt 5 KP. Przekonujące są wywo- dy Sądu Okręgowego co do zasadności wydania powodowi polecenia wykonania badań kontrolnych. Dla przypisania powodowi ciężkiego naruszenia obowiązku wy- konania polecenia pracodawcy i poddania się badaniom nie jest jednak wystarczają- ce ustalenie, że 2 listopada stawił się on do pracy bez wyników badań. W aktach znajduje się dokument [...], z którego wynika, że powód zgłosił się 4 listopada do le- karza psychiatry specjalistycznej przychodni kolejowej. Badanie zostało odłożone do czasu otrzymania przez lekarza dokumentacji ze szpitala i opinii z zakładu pracy. Sąd Okręgowy nie odniósł się do tego dokumentu, ani nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego na okoliczność dalszego procedowania lekarza i postę- powania powoda w tej sprawie, chociaż z protokołu rozprawy apelacyjnej wynika, że rozpoczął wyjaśnianie tej kwestii odbierając od powoda oświadczenie co do niektó- 5 rych jej aspektów. Powód nie został jednak przesłuchany (nie był też przesłuchany przez Sąd pierwszej instancji). W tej sytuacji przypisanie powodowi ciężkiego naru- szenia jego podstawowych obowiązków polegającego na niewykonaniu badań kon- trolnych zostało dokonane z naruszeniem art. 233 §1 KPC. Ta podstawa kasacji oka- zała się uzasadniona. Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty stanowiące podstawy kasacji. Przepis art. 56 § 1 KP nie został naruszony, gdyż Sąd Okręgowy nie odmówił uwzględnienia wymienionego w nim roszczenia, mimo ustalenia, że z powodem roz- wiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązy- waniu umów o pracę w tym trybie. Zapadł wyrok oddalający apelację, ponieważ Sąd nie ustalił naruszenia przepisów, a zatem nie stwierdził podstaw do stosowania art. 56 §1 KP. Przepis art. 38 §1 KP jako dotyczący rozwiązania umowy o pracę za wy- powiedzeniem nie miał zastosowania w tej sprawie. Zarzut naruszenia art. 232 KP jest niezrozumiały. Nie twierdzi się bowiem w kasacji, by pracodawca zasięgał opinii organizacji nie reprezentującej powoda, a Sąd takie działanie zaaprobował. Nie są też zrozumiałe stwierdzenia o braku zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powo- dem. Nie wiadomo z czego wynikać miałby obowiązek pracodawcy uzyskania takiej zgody. Art. 4771 § 11 KPC również nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie o przywrócenie do pracy. Przepis ten stosuje się tylko w sprawach o ustalenie istnie- nia stosunku pracy, co wynika wprost z jego brzmienia. Zważywszy powyższe, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 39313 § 1 KPC. ========================================