I PKN 601/99

Wyrok z dnia 18 kwietnia 2000 r. I PKN 601/99 Z art. 8 KP nie można wyprowadzić reguły, że każde poważne naruszenie obowiązków przez pracownika będącego członkiem komitetu założycielskiego związku zawodowego i z tego tytułu podlegającego szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy, uzasadnia oddalenie rosz- czenia o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie. Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2000 r. sprawy z po- wództwa Ilony T. przeciwko „W.” Spółce Akcyjnej w K. o odszkodowanie za niezgod- ne z prawem rozwiązanie stosunku pracy, na skutek kasacji strony pozwanej od wy- roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 22 czerwca 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 18 grudnia 1998 r. Sąd Rejonowy w Katowicach oddalił po- wództwo Ilony T. o zapłatę przez "W." SA w K. kwoty 14.500 zł tytułem odszkodowa- nia za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę w drodze wypowiedzenia oraz zasądził od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.500 zł kosztów zastęp- stwa procesowego. Ustalił, że powódka była pracownikiem strony pozwanej od dnia 9 października 1995 r. zatrudnionym na stanowisku kierownika Działu Zasobów Ludzkich, odpowiadającemu działowi kadr. Uchwałą z dnia 17 lutego 1998 r. pracow- nicy pozwanej Spółki, wśród których była także powódka, postanowili utworzyć zwią- zek zawodowy pod nazwą "K.". Powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego tego Związku, który doprowadził do rejestracji Związku Zawodowego dnia 20 lutego 1998 r. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach [...]. Tego samego dnia członkowie Za- 2 rządu pozwanej Spółki Bogdan K. i Stanisław Z. usiłowali wręczyć powódce wypo- wiedzenie umowy o pracę, zawarte w piśmie z tej samej daty, które jako przyczyny podjętej decyzji wskazywało: "brak inicjatywy, operatywności i doświadczenia wy- maganych na zajmowanym stanowisku". Zamiar wypowiedzenia powódce umowy o pracę był konsultowany w trybie art. 38 §1 KP z Zarządem Związku Zawodowego Pracowników „W.” SA, do którego to Związku należała powódka. Zarząd zakładowej organizacji związkowej nie zgłosił zastrzeżeń wobec zamierzonego wypowiedzenia. Sąd Rejonowy zaznaczył, że przytoczone okoliczności faktyczne były w spra- wie niesporne. Istotne kontrowersje wzbudzały natomiast dwie kwestie: powstanie Związku Zawodowego "K." oraz prawidłowość i zgodność z rzeczywistością przyczyn wskazanych dla uzasadnienia decyzji pracodawcy. Co do pierwszej kwestii Sąd Re- jonowy uznał, że do powstania tego związku nie doszło. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234), związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, po- wołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Natomiast założyciele Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego "K." kierowali się chęcią obrony swoich osobistych interesów. Poza tym Związek ten miał obejmo- wać swoim zasięgiem jedynie swoich członków. Wreszcie, Związek ten został zało- żony w celu uzyskania szczególnej ochrony trwałości stosunku pracy przez członków jego władz. W konsekwencji – zdaniem Sądu Rejonowego – pominięcie podstawo- wych zasad działania związku zawodowego określonych ustawą sprawia, że związek zawodowy nie powstaje. Co do drugiej kwestii Sąd ten stwierdził, że naruszenie przez powódkę obowiązków pracowniczych miało miejsce i przejawiało się w tole- rowaniu wypłacania wynagrodzenia osobom, które nie świadczyły pracy na rzecz pozwanej Spółki, w niesprzeciwianiu się zwalnianiu pracowników z bardzo dużym doświadczeniem zawodowym i zatrudnianiu pracowników nie spełniających wyma- gań formalnych, w opiniowaniu decyzji personalnych niezgodnych z potrzebami Spółki oraz niezgłaszaniu zastrzeżeń w wypadkach przeszeregowań pracowników, dokonywanych w sposób niezgodny z przepisami wewnątrzzakładowymi. Tak więc przyczyny wskazane w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę były rzeczy- wiste, skoro zostały sformułowane jako nienależyte wykonywanie obowiązków. Wbrew więc stanowisku powódki, pracodawca wypowiadając jej umowę o pracę, nie naruszył art. 38 § 1 KP oraz art. 1 ust. 1 i 2 i art. 32 ustawy o związkach zawodo- wych. 3 Sąd Okręgowy w Katowicach, po rozpoznaniu sprawy na skutek apelacji po- wódki, wyrokiem z dnia 22 czerwca 1999 r. zmienił w ten sposób zaskarżony wyrok, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 6.000 zł z odsetkami usta- wowymi tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie stosunku pracy, odrzucił apelację co do kwoty 500 zł i oddalił apelację w części dotyczącej kwoty 8.500 zł. Sąd Okręgowy przyjął, że powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego "K." i wobec tego korzystała ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę, przewidzianej w art. 32 ust.1 i 2 ustawy o związkach zawodowych. Sąd Rejonowy, prezentując odmienny pogląd, na- ruszył normy art. 181 KP oraz art. 1 ust. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o związkach za- wodowych. Zasada wolności zrzeszania się oznacza bowiem, że pracownicy – w tym także powódka – mają prawo tworzyć odpowiednie organizacje związkowe w celu reprezentacji i obrony swoich praw. Nie można przeto zgodzić się z tezą zaskarżo- nego wyroku, że nie została zachowana zasada niezależności związków zawodo- wych bądź też cel ich zakładania. Sąd drugiej instancji uznał również, że żądanie zasądzenia odszkodowania nie było sprzeczne ze społeczno-gospodarczym prze- znaczeniem prawa przysługującego powódce, wobec czego wyrok Sądu Rejonowe- go został także wydany z naruszeniem art. 8 i art. 45 § 1 KP. Gdy zaś chodzi o sprawę sposobu sformułowania przyczyny wypowiedzenia, to Sąd Okręgowy stwier- dził że pismo o wypowiedzeniu umowy o pracę nie spełniało wymagania zawartego w art. 30 § 4 KP. Przyczyna wypowiedzenia powinna bowiem „odpowiadać obiektyw- nemu stanowi faktycznemu, co wymagało oznaczenia jej w sposób skonkretyzowa- ny". Podanie jej zaś powódce w piśmie z dnia 20 lutego 1998 r. nastąpiło w sposób ogólny, gdyż taki charakter ma informacja: "nienależyte wykonywanie obowiązków pracowniczych, a w szczególności brak inicjatywy, operatywności i doświadczenia wymaganego na zajmowanym stanowisku". Z przedstawionych względów Sąd Okrę- gowy zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powódki odszkodowanie z tytułu wypowiedzenia umowy o pracę z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę w wysokości 6.000 zł, stosownie do okresu zatrudnienia powódki w pozwanej Spółce, oddalił apelację co do kwoty 8.500 zł z tego samego tytułu i odrzucił apelację dotyczącą żądania zapłaty kwoty 500 zł , które zostało zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym. Od powyższego wyroku złożyła kasację strona pozwana, opierając ją na za- 4 rzutach naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 382, art. 233 § 1, art. 224 § 1 i art. 328 § 2 KPC, oraz na zarzutach naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 § 4, art. 38, art. 8 i art. 45 KP, ponadto art. 32 ust.1 i 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Zdaniem strony pozwanej, Sąd Okręgowy nie podał w uza- sadnieniu wyroku, w jaki sposób i na podstawie jakich faktów i dowodów dokonał ustaleń i ocenił materiał dowodowy, co stanowi naruszenie art. 328 § 2 KPC. Nie rozważył również w sposób wszechstronny zebranego materiału, a to, co „uznał”, a nie ustalił, było sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zarzut ten dotyczy poglądu Sądu Okręgowego przyjmującego, że powódka była członkiem Związku Za- wodowego „K.” i że organ tego Związku powinien być zawiadomiony o zamiarze wy- powiedzenia powódce umowy o pracę. Ponadto Sąd Okręgowy pominął okoliczność ustaloną przez Sąd pierwszej instancji, tę mianowicie, że w dniu 20 lutego 1998 r., przed południem, osoby stanowiące organ pozwanej spółki chciały wręczyć powódce pismo o wypowiedzeniu jej umowy o pracę, ale powódka pisma nie przyjęła. Osoby te zapoznały ją jednak z jego treścią, co jest równoznaczne ze złożeniem oświad- czenia woli. Natomiast o powstaniu Związku Zawodowego „K.” powódka chciała zawiadomić stronę pozwaną dopiero dnia 23 lutego 1998 r. Nierozważenie powyż- szych okoliczności jest uchybieniem przepisom art. 224 i art. 233 § 1 KPC. Gdy cho- dzi o naruszenie prawa materialnego, zwłaszcza art. 30 § 4 KP, to Sąd Okręgowy, przyjmując, że przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę nie były konkret- ne, pominął obszerny materiał dowodowy zebrany w postępowaniu pierwszoinstan- cyjnym. Z materiału tego wynikało, że powódka, ze szkodą dla spółki, uczestniczyła w dokonywaniu zwolnień doświadczonych i dobrych pracowników, wielokrotnie prze- szeregowywała tych samych pracowników sprzecznie z obowiązującymi przepisami o wynagrodzeniu, tolerowała wypłacanie wynagrodzenia osobie, która pracy nie świadczyła. Fakty te uzasadniały więc wypowiedzenie jej umowy o pracę w rozu- mieniu art. 45 KP, natomiast Sąd Okręgowy naruszył przepisy art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 8 KP, przyjmując, że dopuszczalność wy- powiedzenia powódce umowy o pracę zależała od zgody Związku Zawodowego „K.”, chociaż powódka należała do Związku Zawodowego Pracowników „W.”, z którym konsultacja odbyła się w sposób prawidłowy. Przytaczając powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o uchylenie zaskar- żonego wyroku w części zasądzającej na rzecz powódki kwotę 6000 zł z tytułu odsz- kodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę i o przekazanie 5 sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania wraz z rozs- trzygnięciem o kosztach procesu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja nie mogła być uznana za zasadną. Podstawowym problemem w sprawie było to, czy strona pozwana mogła wypowiedzieć powódce umowę o pracę z pominięciem wymagań i ograniczeń przewidzianych w ustawie z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). W tej kwestii strona poz- wana nie kwestionowała w swojej kasacji przyjętego w sprawie ustalenia, zgodnie z którym powódka była członkiem Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego „K.”. Związek ten powstał na mocy uchwały pracowników o jego utworzeniu z dnia 17 lutego 1998 r., a został zarejestrowany w Sądzie Wojewódzkim w Katowicach w dniu 20 lutego 1998 r. [...]. Ustalenie to jest zatem wiążące dla Sądu Najwyższego. Według art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych pracodawca nie może bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po jego wygaśnięciu. Stosownie zaś do art. 32 ust. 3 tej ustawy, wymieniona ochrona przysługuje także członkom komitetu założycielskiego przez okres 6 miesięcy od dnia utworzenia komitetu założycielskiego. Z powyższego unormowania wynikają dla sprawy dwie konsekwencje. Pierwsza z nich polega na tym, że szczególna ochrona powódki, jako członka Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego „K.”, istniała nie tylko przed wypowiedzeniem jej umowy o pracę, ale także przed rozwiązaniem stosunku pracy. Druga zaś sprowadza się do tego, że jeżeli wypowiedzenie powódce umowy o pracę było wcześniejsze niż dowiedzenie się pracodawcy o jej wyborze na członka Komitetu Założycielskiego, to i tak stosunek pracy powódki podlegał szcze- gólnej ochronie, wynikającej z niedopuszczalności rozwiązania z nią - bez zgody Komitetu Założycielskiego - umowy o pracę w ciągu 6 miesięcy, poczynając od dnia utworzenia owego Komitetu. Takie stanowisko wyraził w istocie rzeczy Sąd Okręgo- wy, stwierdzając, że skoro powódka weszła w skład wskazanego organu Związku Zawodowego „K.”, to powinna korzystać z ochrony określonej w art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o związkach zawodowych. Nie wymaga bliższego uzasadnienia teza, że wy- powiedzenie lub rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem będącym członkiem 6 zarządu lub komisji rewizyjnej albo też z członkiem komitetu założycielskiego związku zawodowego działającego w zakładzie pracy, jak również z pracownikiem pełniącym z wyboru funkcję w organach organizacji związkowych działających poza zakładem pracy, bez uzyskania na to zgody organów wymienionych w art. 32 ustawy o związkach zawodowych, jest równoznaczne z naruszeniem przepisów o wypowia- daniu i rozwiązywaniu umów, które – gdy miało miejsce wypowiedzenie umowy o pracę – daje pracownikowi roszczenia przewidziane w art. 45 § 1 KP, tj. o uznanie tego wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy albo o odszkodo- wanie. Dopuszczalna jest, oczywiście, ocena przez sąd pracy roszczenia zgłoszone- go przez pracownika z punktu widzenia jego zgodności z normą zawartą w art. 8 KP. W związku z tym nie można wykluczyć, że po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy roszczenie pracownika w zgłoszonej przez niego postaci może być uznane przez sąd pracy za sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Taka z kolei ocena może prowadzić do za- sądzenia odszkodowania zamiast żądanego przez pracownika przywrócenia do pracy lub w drastycznych sytuacjach nawet do nieprzyznania jakiegokolwiek świad- czenia. Sąd Okręgowy w związku z zarzutami apelacji dotyczącymi rażącego naru- szenia przez powódkę obowiązków pracowniczych dokonał oceny wybranego przez nią roszczenia, jakim było odszkodowanie, pod kątem jego zgodności z art. 8 KP i słusznie uznał, że zasługiwało ono na uwzględnienie. Przede wszystkim pozwana spółka nie rozwiązała z powódką umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP, co pozwala przyjąć, że nie traktowała jej postępowania jako ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Poza tym w świetle uregulowania zawartego w art. 32 ustawy o związkach zawodowych w związku z art. 45 KP nie może stać się regułą to, że każde poważne naruszenie przez pracownika obowiązków będzie prowadzić do oddalenia jego roszczeń na podstawie art. 8 KP. Podsumowując przedstawione rozważania należy więc stwierdzić, że zarzut podniesiony w kasacji, jakoby Sąd Okręgowy naruszył przepisy art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 45 i art. 8 KP, jest niezasadny. Przeciw- nie, wskazane argumenty dowodzą, że strona pozwana naruszyła przepisy o szcze- gólnej ochronie pracowników pełniących funkcje w organach związku zawodowego, a tym samym przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Konkluzja ta czyni zbędnym rozważenie pozostałych zarzutów postawionych w kasacji, zarówno dotyczących na- 7 ruszenia innych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, gdyż nie mają one związku z podstawą rozstrzygnięcia wynikającą z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o związkach zawodowych, wobec czego nie mogły też mieć wpływu na sta- nowisko Sądu Najwyższego. Z tych względów z mocy art. 39212 KPC Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu kasacji. ========================================