I PKN 60/99

Wyrok z dnia 14 maja 1999 r. I PKN 60/99 Oczekiwanie pracownika na wezwanie go przez pracodawcę do wykony- wania pracy nie oznacza gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 KP, jeżeli takiego zachowania pracownika nie usprawiedliwiają okoliczności sprawy. Przewodniczący: Prezes SN Jan Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Jadwiga Skibińska-Adamowicz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 1999 r. sprawy z powództwa Krystyny R. przeciwko Zakładom Przemysłu Odzieżowego „O.” Spółce z o.o. w W. o ustalenie i wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej i powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 1998 r. [...] o d d a l i ł obie kasacje i zniósł wzajemnie między stronami koszty postępo- wania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka Krystyna R. wniosła przeciwko pozwanym Zakładom Przemysłu Odzieżowego „O.” Spółce z o.o. w W. pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy na stanowisku szwaczki w okresie od 1 lipca 1995 r. oraz o wynagrodzenie za czas po- zostawania bez pracy od 25 marca 1996 r. w kwocie 14.550 zł z ustawowymi odset- kami za poszczególne miesiące. Strona pozwana wniosła o oddalenie tego żądania. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieście wyrokiem z dnia 22 grudnia 1997 r. ustalił, że powódka od dnia 1 lipca 1995 r. pozostaje z pozwaną Spółką w stosunku pracy na stanowisku szwaczki i oddalił powództwo w zakresie wynagrodzenia. Sąd ten ustalił, że powódka została zatrudniona przez pozwaną w dniu 8 września 1981 r. na czas nie określony, początkowo na stanowisku szwacza, a od 1 czerwca 1987 r. krawca – brygadzisty. W marcu 1995 r. pozwana zawiadomiła KZ NSZZ „Solidarność 80”, którego powódka była członkiem i przewodniczącą komisji 2 zakładowej, o zamiarze wypowiedzenia powódce, na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), warunków pracy i płacy w związku ze zmianami orga- nizacyjnymi w sposobie pracy na wydziale szwalni oraz zmniejszeniem zatrudnienia w grupie brygadzistów i zaproponowania jej po okresie wypowiedzenia, tj. od dnia 1 lipca 1995 r., pracy na stanowisku szwaczki z zachowaniem dotychczasowego wy- nagrodzenia do końca okresu, w którym objęta jest szczególną ochroną stosunku pracy. Po wniesieniu przez zakładową organizację związkową zastrzeżeń do wypo- wiedzenia powódce warunków pracy pozwana przedstawiła sprawę Zarządowi Re- gionu [...] NSZZ „Solidarność 80” w W., który poparł stanowisko Komisji Zakładowej. W dniu 30 marca 1995 r. pozwana wypowiedziała powódce warunki pracy i płacy, proponując jej jednocześnie od 1 lipca 1995 r. stanowisko szwaczki. Powódka nie złożyła oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych jej warunków pracy przed upływem połowy okresu wypowiedzenia, a jedynie w prywatnych rozmowach z koleżankami z wydziału zaznaczała, iż nie zgodzi się na przyjęcie zmiany stanowiska z brygadzisty na szwaczkę. W dniu 4 maja 1995 r. powódka złożyła pozew do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieście o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia jej w dniu 1 kwietnia 1995 r. (data podana przez powódkę) dotychczasowych warun- ków pracy i płacy i o przywrócenie jej na poprzednie stanowisko za dotychczasowym wynagrodzeniem [...]. W uzasadnieniu pozwu, oprócz kwestionowania wskazanej przez pozwaną przyczyny wypowiedzenia, nie zawarła żadnych oświadczeń. Wyro- kiem z dnia 24 stycznia 1996 r. Sąd oddalił powództwo w tej sprawie. W dniu 29 czerwca 1995 r. dyrektor strony pozwanej Janusz N. wystosował do powódki pismo, w którym polecił jej podjęcie z dniem 1 lipca 1995 r. pracy na stanowisku szwaczki za wynagrodzeniem akordowym, zaznaczając, iż gdyby nastąpiło obniżenie jej wyna- grodzenia, otrzyma stosowny dodatek wyrównawczy. Pouczył także powódkę, iż wniesienie sprawy do Sądu nie wstrzymuje ani nie przedłuża okresu wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Powódka, która od 29 czerwca 1995 r. do 24 marca 1996 r. nieprzerwanie przebywała na zwolnieniu lekarskim, otrzymała to pismo w lipcu 1995 r. W dniu 22 lutego 1996 r. pozwana doręczyła powódce za pośrednictwem poczty świadectwo pracy, w którym stwierdziła, że stosunek pracy z powódką został rozwią- zany z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia z dniem 30 czerwca 1995 r. W odpowiedzi na to pismo powódka podniosła, że jej stosunek pracy trwa nadal, 3 jako że nie odmówiła świadczenia pracy (zostało to przez Sąd ustalone), zaś od 29 czerwca 1995 r. otrzymuje nieprzerwanie zasiłek chorobowy. Pozwana, ustosunko- wując się do stanowiska powódki stwierdziła, iż powódka co prawda nie złożyła w zakładzie oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, ale złożyła w sądzie pozew, co jest jednoznaczne z nieprzyjęciem zaproponowanych warunków pracy. Podkreśliła także, że zakład jest jedynie pośrednikiem w wypłacie zasiłku chorobowego. Po zakończeniu zwolnienia lekarskiego powódka nie stawiła się u pracodawcy celem podjęcia pracy i nie zwracała się do pozwanej w żadnej for- mie o dopuszczenie jej do świadczenia pracy. Sąd ustalił ponadto, że w okresie za- trudnienia powódki u pozwanej bywały takie okresy, kiedy powódka miała trudności z wchodzeniem na teren zakładu, a w szczególności na teren wydziałów produkcyj- nych. W 1994 r. pracownikom ochrony zakazano wpuszczania powódki na teren zak- ładu, ci jednak zakazu tego nie respektowali. W 1994 r. doszło jednak do sytuacji, w której powódka nie została wpuszczona na teren zakładu i doszło do szarpaniny z pracownikami ochrony. W 1995 roku w czasie zwolnienia lekarskiego powódki mogła ona wejść na teren zakładu do kadr, kasy i lekarza, ale na polecenie dyrektora, nie mogła wejść na teren produkcji. W czasie swych wizyt w zakładzie pracy powódka była pod nadzorem ochrony, która przestrzegała polecenia dyrektora. Na podstawie opisanych ustaleń Sąd Rejonowy przyjął, że powódka nie zło- żyła we wskazanym w przepisie art. 42 § 3 KP terminie oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanego jej stanowiska szwaczki ani w formie pisemnej, ani ust- nej i w związku z tym ustalił, że powódkę łączy z pozwaną stosunek pracy na stano- wisku szwaczki. Sąd uznał jednak, że powódka nie wykazała gotowości do świad- czenia pracy na tym stanowisku i w związku z tym na mocy art. 81 § 1 KP jej rosz- czenie o wynagrodzenie należy uznać za niezasadne. Apelację od wyroku Sądu Rejonowego w części dotyczącej oddalenia po- wództwa o wynagrodzenie złożyła powódka, domagając się jego zmiany i zasądze- nia wynagrodzenia od dnia 25 marca 1996 r. do daty orzeczenia. Pozwana zaskar- żyła wyrok Sądu Rejonowego w części dotyczącej ustalenia istnienia stosunku pracy i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu lub jego zmianę przez oddalenie powództwa. Powódka w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił obie apelacje. 4 Sąd w odniesieniu do apelacji powódki zważył, że Sąd Rejonowy po przepro- wadzeniu wnikliwego postępowania dowodowego wyjaśnił wszystkie istotne okolicz- ności sprawy i z ustaleń, które poczynił, wyciągnął prawidłowe wnioski. Sąd Woje- wódzki zgodził się z Sądem Rejonowym, że powódka nie wykazała gotowości do wy- konywania pracy, ani nie doznała w jej wykonywaniu przeszkód leżących po stronie zakładu pracy. Podzielił przy tym pogląd, że gotowość pracownika do wykonywania pracy polega na pozostawaniu pracownika w dyspozycyjności wobec pracodawcy, w stanie zdolności do wykonywania pracy i z tym zamiarem. Dyspozycyjność zaś pra- cownika nie polega na jego biernym oczekiwaniu na wezwanie zakładu pracy. Zda- niem Sądu Wojewódzkiego, powódka powinna była po zwolnieniu lekarskim bądź stawić się u pozwanej celem zgłoszenia swej gotowości do świadczenia pracy, bądź zgłosić taką gotowość na piśmie. W odniesieniu do apelacji strony pozwanej Sąd Wojewódzki w pełni zaapro- bował rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego. W szczególności podzielił jego pogląd, iż złożenie przez pracownika do Sądu żądania o uznanie za bezskuteczne wypowie- dzenia warunków pracy i płacy nie może być rozumiane samo przez się jako odmo- wa przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, tym bardziej że również w treści pozwu oświadczenie w tej sprawie nie zostało zawarte. Nie mogą o tym świadczyć również poglądy powódki wyrażane w tej sprawie w kontaktach z innymi osobami. Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyły do Sądu Najwyższego obie strony. Powódka zarzuciła w kasacji naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 81 § 1 w związku z art. 8 i art. 94 pkt 10 KP przez błędną jego wykładnię oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) przez jego niezastosowanie, a ponadto naruszenie prawa procesowego przez uchybienie art. 233 KPC, mające wpływ na treść orzeczenia, przy równocze- snym naruszeniu art. 382 KPC, polegającym na niedostatecznie wnikliwej ocenie zebranego przez Sąd pierwszej instancji materiału dowodowego. Powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego i Sądu Rejonowego i zasądze- nie od pozwanej na jej rzecz dochodzonej kwoty, ewentualnie o uchylenie zaskarżo- nego wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponowne- go rozpoznania z zaliczeniem poniesionych przez powódkę kosztów postępowania, jako części kosztów w sprawie i o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosz- tów postępowania kasacyjnego, tj. zastępstwa procesowego w kwocie 800 zł. Pozwana zarzuciła w kasacji naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa proce- 5 sowego, tj. art. 381 KPC przez pominięcie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z zeznań świadka Janusza N., którego przeprowadzenia pozwana domagała się w apelacji, bez ustosunkowania się do tego wniosku dowodowego, co mogło wpłynąć na treść wyroku. W skardze zaznaczono, że dowód ten miał służyć wykazaniu, że powódka złożyła w terminie przewidzianym przez Kodeks pracy kierownikowi zakła- du pracy oświadczenie o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy. Poz- wana wniosła o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu w części od- dalającej apelację pozwanej oraz zasądzenie od powódki na jej rzecz kosztów pro- cesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisa- nych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W odniesieniu do skargi powódki za nieuzasadnione należy uznać zarówno zarzuty naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego, jak i prawa proceso- wego. W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd ten po wszechstronnym rozważeniu zebra- nego w sprawie materiału prawidłowo uznał, że apelacja powódki podlega oddaleniu. Istotnie, w stanie faktycznym sprawy domaganie się przez powódkę wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy w oparciu o art. 81 § 1 KP było nieuprawnione. Słusznie bowiem wywiódł Sąd Rejonowy, iż z treści tego przepisu wynikają dwie przesłanki nabycia prawa do takiego wynagrodzenia: po pierwsze – gotowość pra- cownika do wykonywania pracy, po drugie zaś – doznanie przeszkód z przyczyn do- tyczących pracodawcy. W przedmiotowej sprawie przepis art. 81 § 1 KP miałby za- tem zastosowanie w przypadku, w którym powódka pomimo stawienia się w zakła- dzie pracy po zakończeniu zwolnienia lekarskiego bądź też pisemnie zgłoszonej go- towości podjęcia pracy, zostałaby przez pracodawcę niedopuszczona do świadcze- nia pracy. Gotowość powódki do wykonywania pracy można by uznać wówczas, gdyby wykazała, że oddała się w tym względzie do dyspozycji zakładu pracy i w dys- pozycji tej pozostawała. Samo zaś bierne oczekiwanie skarżącej na wezwanie pra- codawcy nie spełnia tego warunku. Wbrew zarzutom powódki nie można bowiem przyjąć, aby w przedmiotowej sytuacji pracodawca był zobowiązany do takich wez- wań na podstawie zasad współżycia społecznego. Ponadto, wobec ustaleń poczy- nionych w sprawie, nie można przyjąć, że zakład pracy utrudniał skarżącej zadekla- rowanie przez nią z gotowości do pracy; mogła to uczynić zarówno osobiście, jak i 6 korespondencyjnie. Wobec zaś niezaistnienia faktu zgłoszenia takiej gotowości w jakiejkolwiek formie, bezprzedmiotowe staje się rozważanie, czy powódka, pozos- tając w gotowości do świadczenia pracy, doznała przeszkód w jej wykonywaniu z przyczyn dotyczących pracodawcy. To wszystko zaś doprowadziło Sąd Najwyższy do stwierdzenia, że powódka nie ma podstaw do żądania od pracodawcy wynagro- dzenia za czas niewykonywania pracy. Sąd Najwyższy rozpatrzył także ten fragment kasacji powódki, w którym za- rzuca Sądom obu instancji nieodniesienie się do przepisu art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) i uznał, iż jest on o tyle nieuzasadniony, że w tej sprawie w ogóle poza sporem pozostawało, czy pracodawca naruszył prawo, wypowiadając powódce dotychczasowe warunki pracy i płacy. Sprawa roszczenia powódki o uznanie za bezskuteczne wypowiedze- nia jej przez stronę pozwaną warunków pracy i płacy na stanowisku brygadzisty została bowiem rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieś- cie z dnia 24 stycznia 1996 r. Sąd ten uznał, że art. 32 ustawy o związkach za- wodowych nie został naruszony, jako że wypowiedzenia zmieniającego dokonano na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), który to przepis jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 32 ustawy o związ- kach zawodowych. Sprawa, w której została wniesiona kasacja, dotyczy jedynie tego, czy w wyniku owego, zgodnego z prawem wypowiedzenia zmieniającego dosz- ło do zatrudnienia powódki na stanowisku szwaczki. W tym zakresie zaś Sądy obo- wiązane były jedynie do analizy art. 42 § 3 KP, co też uczyniły. W związku z powyższym Sąd Najwyższy oddalił kasację powódki na podsta- wie art. 39312 KPC. Sąd Najwyższy nie przychylił się również to zarzutu zgłoszonego w kasacji przez stronę pozwaną. Sąd zważył przy tym, że pominięcie wnioskowanego dowodu w postępowaniu apelacyjnym, bez ustosunkowania się do tego wniosku przez sąd, istotnie może sta- nowić naruszenie przepisu art. 381 KPC i uzasadniać uwzględnienie kasacji (por. wyrok SN z dnia 16 kwietnia 1997 r., II UKN 56/97, OSNAPiUS 1998 nr 3, poz. 96). Teza ta nie odnosi się jednak do sytuacji procesowej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Strona pozwana wniosła w apelacji o przeprowadzenie dowodu z zeznań 7 świadka Janusza N. dla wykazania, że powódka złożyła w terminie przewidzianym przez Kodeks pracy kierownikowi zakładu pracy oświadczenie o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy. Pozwana zaznaczyła, iż o dowodzie tym dowie- działa się przypadkiem, już po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji przez to, że wyszło na jaw, iż dawny dyrektor przedsiębiorstwa – Janusz N. – osobiście znał sprawę przedmiotowego oświadczenia i może poświadczyć istotny dla rozstrzygnięcia fakt. Mając to na uwadze Sąd Najwyższy zważył jednak, że już Sąd pierwszej instancji ustalił, jaka jest wiedza dyrektora N. w kwestii złożenia przez po- wódkę przedmiotowego oświadczenia. Z ustaleń tego Sądu wynika bowiem, że osoba ta podpisała skierowane do powódki w dniu 29 czerwca 1995 r. pismo, po- lecające jej podjęcie z dniem 1 lipca 1995 r. pracy na stanowisku szwaczki. Trudno zatem przyjąć, że Sąd Wojewódzki, któremu art. 233 § 1 KPC nakazuje oceniać wia- rygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechs- tronnego rozważenia zebranego materiału mógł, bez pogwałcenia zasad logiki uznać, że świadkowi N. jednak było wiadome, iż powódka złożyła w ustawowym terminie oświadczenie o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy. Co wię- cej, należy wręcz uznać, że dysponowanie przez Sąd opisanym dokumentem już w trakcie postępowania w pierwszej instancji, dawało Sądowi Wojewódzkiemu wystar- czającą podstawę do przyjęcia, że Janusz N. wiedział, że powódka takiego oświad- czenia nie złożyła, co na tle całokształtu sprawy, wobec treści art. 381 KPC prowadzi do wniosku, że Sąd Wojewódzki nie naruszył prawa, nie dopuszczając (nawet bez uzasadnienia) dowodu z zeznań świadka Janusza N. W związku z powyższym Sąd Najwyższy oddalił kasację pozwanej na podsta- wie art. 39312 KPC. Sąd stosując zasadę wzajemnego zniesienia kosztów, wyrażoną w art. 100 KPC, orzekł o kosztach jak w sentencji. ========================================