I PKN 597/98

Wyrok z dnia 23 lutego 1999 r. I PKN 597/98 Powództwo o ustalenie nie może zmierzać do uzyskania dowodów, które miałyby być wykorzystane w innym postępowaniu. Przewodniczący: SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Barbara Wagner (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1999 r. sprawy z powództwa Czesława A. przeciwko R. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla Kamiennego „R.” w R. o ustalenie i nakazanie wydania świadectwa pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 26 czerwca 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach-Ośro- dek Zamiejscowy w Rybniku wyrokiem z dnia 26 czerwca 1998r. [...] oddalił apelację Czesława A. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Wodzisławiu Śląskim z dnia 31 marca 1998 r. [...] oddalającego powództwo o zaliczenie okresu nauki w Za- sadniczej Szkole Górniczej Kopalni Węgla Kamiennego „ R.” do stażu pracownicze- go. Czesław A. wnosił o ustalenie, że okres nauki od 1 września 1959 r. do 30 września 1961 r. jest okresem zatrudnienia, chcąc uzyskać pewność i gwarancję, że czas ten będzie uwzględniony przy określeniu wysokości ewentualnych przyszłych jego należności ze stosunku pracy oraz świadczeń emerytalno-rentowych. W ocenie Sądu, skoro powód będzie mógł dochodzić w przyszłości określonych świadczeń, do których prawa jeszcze nie nabył, nie ma on obecnie interesu prawnego w ustaleniu okoliczności stanowiącej jedną z przesłanek nabycia prawa do tych świadczeń lub 2 ich wysokości. Jego powództwo jako niedopuszczalne w myśl art. 189 KPC powinno zostać oddalone już na tej tylko podstawie. Ponieważ jednak Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę merytorycznie i tej w przeważającej części dotyczyła apelacja, Sąd drugiej instancji odniósł się w motywach wyroku także do zasadności żądania pozwu. Podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że umowa o naukę zawarta w dniu 1 kwietnia 1959 r. między Czesławem A. i Kopalnią Węgla Kamiennego „R.” nie sta- nowiła podstawy zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W okresie nauki powód od- bywał praktyczne zajęcia dwa razy, a w III klasie trzy razy tygodniowo. Otrzymywał pomoc materialną i świadczenia przewidziane w zarządzeniu nr 80 Ministra Górnic- twa i Energetyki z dnia 22 kwietnia 1959 r. w sprawie organizacji szkół przyzakłado- wych górniczych oraz uprawnień uczniów i absolwentów tych szkół (nie publicznych). Błędne jest wprawdzie powoływanie się przy rozstrzygnięciu sprawy na zawarcie umowy na podstawie późniejszego zarządzenia, jednak w spornym okresie obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu (Dz.U. Nr 45, poz. 226), której przepisy określały treść umowy tego rodzaju. Jednym z warunków umowy o naukę zawodu było określenie wynagrodzenia za pracę. Pomoc materialna, którą otrzymywał powód w okresie nauki, nie była wynagrodzeniem należnym za pracę wykonywaną w ramach stosunku pracy nawiązanego w celu nauki zawodu. Zawarcie umowy w dniu 1 kwietnia 1959 r. należy traktować jako potwierdzenie zaistniałego wcześniej faktu podjęcia nauki na warunkach jak w umowie. Czesław A. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naru- szenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 189 KPC i niezastosowanie art. 2 ustawy z dnia 1 lipca 1949 o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 41, poz. 239 ze zm.), art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o wydawaniu Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej i Dziennika Urzędowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” ( Dz.U. Nr 58, poz. 524 ze zm.), § 4 pkt 3 uchwały nr 519 Rady Mi- nistrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie przejęcia szkolnictwa zawodowego przez Ministra Oświaty (M.P. Nr 87, poz. 1005 ze zm.), wniósł o zmianę zaskarżone- go wyroku i uwzględnienie powództwa lub o uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, w obu przypadkach z zasądzeniem od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego, Sąd błędnie przyjął, że możliwa jest realizacja jego interesu prawnego w drodze powództwa o świadczenie. Czesław A. nie jest obecnie zatrudniony, wobec czego nie ma podmiotu, do którego mógłby skierować roszczenia. Swój interes w 3 drodze powództwa o świadczenie mógłby ewentualnie realizować tylko w przyszłości. Interes powoda w ustaleniu, że naukę pobierał będąc pracownikiem, polega na uczynieniu pewnym stosunku prawnego dotychczas niepewnego. Co do meritum, kasator wywodził, że Zasadnicza Szkoła Górnicza KWK „R.” była szkołą przyzakładową, utworzoną przez Ministra Górnictwa i Energetyki. Szkoły tego typu organizowano dla młodzieży pracującej (pkt 1 ust. 1 § 1 uchwały Nr 519 Rady Ministrów z dnia 10 września 1956 r.). Powód nie mógłby zatem uczyć się w Zasadniczej Szkole Górniczej KWK „R.”, gdyby nie był pracownikiem tej kopalni. Po- zostawania Czesława A. w stosunku pracy dowodzi także fakt, że od roku 1960 na- leżał do związku zawodowego górników. Skarżący podniósł także, że zarządzenie nr 80 nie powinno stanowić podsta- wy prawnej rozstrzygnięcia sprawy, albowiem akt ten nie został opublikowany, co, w kontekście art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r., powoduje, że jego moc prawna co najmniej budzi wątpliwości. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Powód może żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Istnienie takiego interesu jest kwestionowane, gdy możliwe są inne formy ochrony praw powoda. Powszechnie aprobowany jest pogląd, że nie ma interesu w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego osoba, która może dochodzić bezpośrednio świadczenia należnego z tego stosunku. Zwłaszcza dopuszczalność wytoczenia powództwa o zasądzenie wyklucza, co do zasady, ist- nienie interesu prawnego w ustaleniu. Ocena czy powód ma interes prawny w ustaleniu prawa lub stosunku prawne- go wymaga wszakże indywidualizacji. Czesław A. podał, że ustalenie, iż naukę po- bierał w okresie zatrudnienia, ma dla niego znaczenie, gdyż wpływa na wysokość świadczeń pieniężnych od przyszłego pracodawcy, takich jak dodatek stażowy, na- groda jubileuszowa czy odprawa emerytalna. Okoliczność, że świadczenie ma cha- rakter przyszły lub potencjalny, a nawet warunkowy, nie podważa zasadności twier- dzenia, że interes prawny powoda, wnoszącego o ustalenie prawa lub stosunku prawnego, może zostać zrealizowany w drodze powództwa o to świadczenie. Powód wnosił o ustalenie faktu prawotwórczego, który, jako przesłanka nabycia prawa do określonego świadczenia lub jego wysokości, będzie musiał być ustalony w sprawie 4 o to świadczenie. Postępowanie sądowe o ustalenie nie może być środkiem do uzys- kania dowodów, które miałyby być wykorzystane w innych postępowaniach. Nadto, na razie nikt prawu powoda nie zaprzecza. Tym bardziej brak interesu prawnego w ustaleniu, o które wnosił. Merytoryczna zasadność żądania lub jej brak nie ma w tej sytuacji znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd zaskarżonym wyrokiem orzekł o braku interesu prawnego powoda w ustaleniu, że okres nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej Ko- palni Węgla Kamiennego „R.” jest okresem zatrudnienia, nie orzekał zaś, czy okres nauki w Zasadniczej Szkole Zawodowej KWK „R.” jest czy nie jest okresem zatrud- nienia. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393 12 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================