I PKN 591/00

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2001 r. I PKN 591/00 Przeniesienie nauczyciela mianowanego do innej szkoły na podstawie art. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) nie powoduje rozwiązania dotychczaso- wego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi nie przysługuje odprawa przewi- dziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, choćby przyczyną przeniesienia była likwidacja szkoły. Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Józef Iwulski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2001 r. sprawy z po- wództwa Agaty K. przeciwko Urzędowi Gminy i Miasta w D. o odprawę i ekwiwalent, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu z dnia 25 maja 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Przysusze wyrokiem z 19 listopada 1999 r. oddalił powództwo Agaty K. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w D. o zasądzenie na jej rzecz odprawy pieniężnej na podstawie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego w kwocie 6.111 złotych. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była nauczycielem mianowanym zatrudnionym w Publicznej Szkole Podstawowej w D. Decyzją dyrektora Gimnazjum w D. z 26 maja 1999 r. została z dniem 1 września 1999 r. przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i 4 Karty Nauczyciela ze stanowiska nauczyciela w Publicznej Szkole Podstawowej w D. na stanowisko bibliotekarza w Gimnazjum w D. Przeniesienie nastąpiło w wyniku uwzględnienia jej pisemnej prośby z 19 maja 1999 r. Z powódką nie rozwiązano sto- sunku pracy w dotychczasowym miejscu pracy, a nawet nie składała wniosku o takie 2 rozwiązanie. W związku z tym przepis art. 20 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela przewidują- cy prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela, z którym rozwiązano sto- sunek pracy, nie ma zastosowania do jej sytuacji. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu wyrokiem z 25 maja 2000 r. oddalił apelację powódki. W apelacji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Twierdziła, że zostały spełnione w stosunku do niej przesłanki wymagane przez art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela do otrzymania odprawy, a mianowicie: jest nauczycielem mianowanym, szkoła, w której dotychczas praco- wała, została zlikwidowana, złożyła ustny wniosek o rozwiązanie z nią stosunku pracy, a dyrektorka Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wystawiła jej świadectwo pracy. Oddalając apelację Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka, kwestionując od- mowę zastosowania wobec niej przez pracodawcę art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, przewidującego prawo do sześciomiesięcznej odprawy dla nauczyciela mianowane- go, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1 tego prze- pisu, nie bierze pod uwagę tej okoliczności, że w stosunku do niej art. 20 ust. 1 w ogóle nie mógł mieć zastosowania, ponieważ pracodawca nie rozwiązał z nią sto- sunku pracy, a jedynie przeniesiono ją do innej szkoły na podstawie art. 18 ust. 1 i 4 Karty Nauczyciela. W aktach osobowych powódki znajdują się dokumenty w postaci pisma powódki z 19 maja 1999 r., skierowanego do dyrektora Gimnazjum w D., z prośbą o przeniesienie jej do tej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela oraz pisma dyrektora Gimnazjum z 26 maja 1999 r. o przeniesieniu powódki zgodnie z jej prośbą do tejże szkoły na stanowisko bibliotekarki. Dokumenty te stanowią obiektywny do- wód, iż w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy, a jej zatrudnienie w nowej szkole jest kontynuacją stosunku pracy na podsta- wie mianowania łączącego ją z Publiczną Szkołą Podstawową w D. Przeniesienie nauczyciela do innej szkoły w trybie art. 18 Karty Nauczyciela nie powoduje rozwią- zania dotychczasowego stosunku pracy, a zatem nauczycielowi przeniesionemu na tej podstawie nie przysługuje odprawa pieniężna z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Taką interpretację przepisów przedstawiono również w zaleceniach Ministerstwa Edukacji Narodowej z 30 marca 1999 r., które wbrew zarzutom powódki zostały pra- widłowo zrealizowane przez pracodawcę. Ustawodawca nie wyłączył możliwości za- stosowania art. 18 Karty Nauczyciela do uregulowania stosunków pracy nauczycieli 3 w przypadku likwidacji szkoły, dlatego zastosowanie tego przepisu w stosunku do powódki było uzasadnione. Z zeznań Ireny G. - byłego dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wynika, że powódka składała ustny wniosek o rozwiązanie z nią stosunku pracy, jednak do jego rozwiązania nie doszło, a tylko taki sposób załatwie- nia jej prośby mógł skutkować powstaniem roszczenia o odprawę z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Powódka, nie kwestionując ciągłości jej zatrudnienia, domaga się równocześnie odprawy, która przysługuje wyłącznie w razie ustania zatrudnienia w wyniku rozwiązania stosunku pracy. Zapis zawarty w świadectwie pracy wydanym powódce 31 sierpnia 1999 r., zgodnie z którym stosunek pracy ustał w wyniku roz- wiązania umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony w związku z likwidacją za- kładu pracy - Publicznej Szkoły Podstawowej w D. - ma drugorzędne znaczenie dla oceny rodzaju przekształcenia stosunku pracy powódki jako nauczyciela mianowa- nego. Skoro stosunek pracy z powódką nie został rozwiązany, lecz trwa nadal i za- trudnienie jest kontynuowane w nowej szkole, to zawarta w świadectwie pracy nie- zgodna ze stanem faktycznym informacja o jego rozwiązaniu nie może rodzić po stronie powódki uprawnień przewidzianych w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego - oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Przysusze - wniosła powódka, opierając skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, polegającą na nieprawidłowym uznaniu przez Sądy obu instancji, że w stanie faktycznym sprawy - mając na uwadze okoliczność całkowitej likwidacji szkoły, w której powódka była za- trudniona w charakterze mianowanego nauczyciela, a także fakt złożenia przez nią ustnego wniosku o rozwiązanie stosunku pracy, który to wniosek został przyjęty przez byłą dyrektor likwidowanej szkoły Irenę G. i na tej podstawie wydano powódce świadectwo pracy - brak jest podstaw do przyjęcia, że w stosunku do powódki mają zastosowanie przepisy art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nau- czyciela, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego oddalenia jej rosz- czenia o zasądzenie przysługującej jej odprawy w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonych wyroków Sądu Okręgowego w Ra- domiu i Sądu Rejonowego w Przysusze oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez zasądzenie na jej rzecz żądanej pozwem kwoty 6.111,00 zł z ustawowymi odsetka- mi, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. 4 W uzasadnieniu kasacji skarżąca podniosła, iż nie można zgodzić się z argu- mentacją Sądów obu instancji, że w przypadku powódki nie doszło do rozwiązania dotychczasowego stosunku pracy w Publicznej Szkole Podstawowej w D. Samo oświadczenie woli złożone przez powódkę dotychczasowemu pracodawcy, w osobie byłej dyrektor zlikwidowanej Publicznej Szkoły Podstawowej w D. Ireny G., w postaci wniosku o rozwiązanie stosunku pracy spowodowało rozwiązanie stosunku pracy powódki na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, co udokumentowane zostało wydaniem jej stosownego świadectwa pracy. Stronami kształtującymi stosunek pracy są pracodawca i pracownik, dlatego też jedynie ustalenia dokonane pomiędzy nimi powinny mieć kluczowe znaczenie dla oceny, czy stosunek pracy uległ rozwiązaniu. Pracodawca przyjął ustne oświadczenie powódki o rozwiązaniu stosunku pracy, które nigdy nie zostało przez powódkę skutecznie cofnięte, wobec czego uznać nale- ży, że wola stron była jednoznaczna. Przepis art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przewi- duje w przypadku likwidacji szkoły dwie możliwości - przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny lub rozwiązanie z nim stosunku pracy. Powódka nigdy nie złożyła wniosku o przeniesienie jej w stan nieczynny, tak więc zachodziła konieczność roz- wiązania z nią stosunku pracy przez dyrektora likwidowanej Publicznej Szkoły Pod- stawowej w D., który taką decyzję podjął. Nieuzasadnione jest stanowisko Sądu Okręgowego, że zapis w świadectwie pracy o ustaniu stosunku pracy w wyniku likwi- dacji zakładu pracy ma znaczenie drugorzędne. Dalsze działania władz szkolnych, wymuszające na powódce złożenie wniosku o przeniesienie w trybie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela, należy uznać za niedopuszczalną próbę obejścia prawa przez pozbawienie powódki odprawy gwarantowanej w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela. Fakt, że powódce zapewniono możliwość podjęcia pracy w nowo organizowanym Gimnazjum w D. nie unicestwia prawa powódki do domagania się sześciomiesięcz- nej odprawy. Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 13 czerwca 1995 r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995 nr 22, poz. 277). Składając pierwsze wnioski do Dyrektora tworzonego Gimnazjum w D. powódka wnosiła o rozwiązanie z nią stosunku pracy, nie było więc mowy o kontynuacji stosunku pracy i przeniesieniu. Wniosek swój zmodyfikowała na skutek błędnego pouczenia zawartego w piśmie Dyrektora Gimnazjum w D. z 6 maja 1999 r., iż zatrudnienie jej nastąpić może „jedy- nie” na podstawie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela. Dodatkowym argumentem prze- mawiającym przeciw uznaniu, że nastąpiło przeniesienie powódki w trybie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela, jest niespełnienie wymogu „przeniesienia” w ramach trwania 5 stosunku pracy. Stosunek pracy powódki w zlikwidowanej szkole ustał z dniem 31 sierpnia 1999 r. Przeniesienie jej nie mogło nastąpić po tej dacie, dlatego też akt przeniesienia nie może odnieść skutków prawnych. Powódce w nowym zakładzie pracy - w Gimnazjum w D. - ustalono warunki pracy i płacy, które zostały przez nią zaakceptowane. Brak wydania nowego aktu mianowania konwalidują czynności no- wego pracodawcy zwłaszcza, że powódka będąc nauczycielem mianowanym speł- niała warunki z art. 10 ust. 2 i 5 Karty Nauczyciela do uznania, że stosunek pracy z nią został w nowej szkole nawiązany przez mianowanie z mocy prawa, pomimo braku stosownego dokumentu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 39311 KPC, Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka- sacji biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Ponieważ skarżąca nie wskazała jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowa- nia odnoszących się do dokonywania przez sąd orzekający ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego, tym samym nie zakwestionowała skutecznie ustaleń stanowiących faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyro- ku. W związku z tym ustalenia te należy uznać za niewadliwe i jest nimi związany także Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu kasacji. Sąd Okręgowy ustalił, że z powódką nie rozwiązano stosunku pracy w dotych- czasowym miejscu pracy oraz że powódka nie składała dyrektorowi likwidowanej z dniem 31 sierpnia 1999 r. Publicznej Szkoły Podstawowej w D. wniosku o rozwiąza- nie stosunku pracy. Tym samym przepisy art. 20 ust. 1 i ust. 2 Karty Nauczyciela nie miały do powódki zastosowania. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm., w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 19, poz. 239, w tym również w brzmieniu obowiązującym w maju 1999 r., czyli w chwili dokonywania przez powódkę oraz dyrektorów Publicznej Szkoły Podstawowej w D. oraz Gimnazjum w D. czynności istotnych z punktu widzenia przedmiotu sporu), w razie całkowitej likwidacji szkoły dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nie- czynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy, przy czym 6 zgodnie z art. 20 ust. 3 rozwiązanie stosunku pracy następuje z końcem roku szkol- nego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Z kolei zgodnie z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, nauczycielowi mianowanemu, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługuje odprawa w wysokości sześcio- miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Jak wynika z przytoczonej regulacji odpowiednich przepisów Karty Nauczyciela, warunkiem uzyskania odprawy jest rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym. W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji ustaliły - i to ustalenie nie jest skutecznie kwestionowane w kasacji - że z powodu likwidacji szkoły nie doszło ani do rozwiązania z powódką stosunku pracy, ani do przeniesienia jej w stan nieczynny. Powódka została bowiem, na jej pisemny wniosek z 19 maja 1999 r., skierowany do dyrektora Gimnazjum w D., przeniesiona z dniem 1 września 1999 r., na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela, na stanowisko nauczyciela bibliotekarza w Gimnazjum w D. aktem dyrektora tej szkoły z dnia 26 maja 1999 r. Stosunek pracy nauczyciela nie rozwiązuje się z mocy prawa na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela z powodu likwidacji szkoły, lecz jego rozwiązanie wymaga podjęcia przez dyrektora likwidowanej szkoły czynności prawnych przewidzianych w art. 20 ust. 1 , a te w stosunku do powódki podjęte nie zostały. Sam ustny wniosek powódki o rozwiązanie z nią stosunku pracy, skierowany do dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w D., nie mógł wywołać takiego skutku, ponieważ zgodnie z art. 20 ust. 1 i ust. 3 Karty Nauczyciela to dyrektor likwidowanej szkoły składa oświad- czenie o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. W rozpoznawanej sprawie nie zostało ustalone, aby doszło do zło- żenia przez dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej w D. oświadczenia woli o roz- wiązaniu stosunku pracy z powódką, powódka nawet nie przedstawiała takiego twierdzenia. Dyrektor likwidowanej szkoły nie podjął czynności mającej na celu roz- wiązanie z powódką - na jej wniosek - stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowie- dzeniem. Samo oświadczenie powódki - złożone ustnie - nie mogło wywrzeć skutku takiego, jaki próbuje skarżąca przedstawić w kasacji. Również wydane powódce świadectwo pracy nie mogło zastąpić oświadczenia woli dyrektora o rozwiązaniu sto- sunku pracy. Świadectwo pracy zawiera jedynie oświadczenie wiedzy pracodawcy co do faktów w nim stwierdzonych i jak każde tego rodzaju oświadczenie może zawie- rać błędną informację co do rzeczywistych okoliczności ustania stosunku zatrudnie- nia, co podlega sprostowaniu w stosownym trybie przewidzianym w przepisach Ko- 7 deksu pracy. Wydane powódce świadectwo pracy zawiera informacje nie odpowia- dające rzeczywistości. Powódka nie była zatrudniona na podstawie „umowy o pracę zawartej na czas nie określony”, lecz była nauczycielem mianowanym. Stosunek pracy powódki nie ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę, bo nie zaszły oko- liczności wskazane w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela - powódka nie została przenie- siona w stan nieczynny i nie rozwiązano z nią stosunku pracy, została natomiast przeniesiona na podstawie art. 18 ust. 1 i 4 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Świa- dectwo pracy nie podaje podstawy prawnej wygaśnięcia stosunku pracy, nie powo- łuje się na przykład na przepis art. 20 Karty Nauczyciela, a skoro nie było ani roz- wiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem przez dyrektora likwidowanej szkoły, ani przeniesienia powódki w stan nieczynny powodującego wygaśnięcie stosunku pracy z mocy prawa po sześciu miesiącach, to nie nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy, a jedynie zmiana placówki zatrudnienia z zachowaniem ciągłości i trwałości stosunku zatrudnienia nauczyciela mianowanego. Przytoczony w kasacji pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 13 czerwca 1995 r., I PRN 29/95 (OSNAPiUS 1995, nr 22, poz. 277), zgodnie z którym nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 20 ust. 1 Karty Nauczy- ciela, ma prawo do odprawy pieniężnej, przewidzianej w ust. 2 tego artykułu, choćby niezwłocznie podjął inne zatrudnienie, nie ma odniesienia do stanu faktycznego roz- poznawanej sprawy, skoro z powódką nie rozwiązano stosunku pracy. Przewidziana w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela odprawa stanowi przede wszystkim swego rodzaju rekompensatę - odszkodowanie i zadośćuczynienie - za utratę pracy. Nauczycielowi, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu sze- ściomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym (art. 20 ust. 6 Karty Nauczyciela), odprawa nie przysługuje, ponieważ równoważy ją otrzymywane w tym czasie wynagrodzenie. Odprawa nie przysługuje także nauczycielowi przeniesione- mu na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela do innej szkoły. Przeniesienie nauczy- ciela na podstawie art. 18 Karty Nauczyciela jest zwykłym sposobem zmiany sto- sunku pracy nauczyciela mianowanego. Po przeniesieniu pozostaje on z nowym pra- codawcą w tym samym stosunku pracy, choć niekiedy na innych warunkach niż uprzednio. Jest to specyficzna czynność pracodawcy w stosunku do mianowanego nauczyciela powodująca zachowanie ciągłości zatrudnienia mimo zmiany pracodaw- cy. Jak wynika z ustaleń Sądów obu instancji, w przypadku powódki zostały wypeł- nione wymagania przewidziane w art. 18 ust. 1 i ust. 4 Karty Nauczyciela, co po- 8 zwala uznać przeniesienie jej do innej szkoły za dokonane prawidłowo i skutecznie. Akt przeniesienia określa datę rozpoczęcia pracy w „nowej” szkole, która na ogół - ze względów organizacyjnych - jest zbieżna z dniem rozpoczęcia roku szkolnego. Za- warte w kasacji wywody skarżącej dotyczące rozwiązania stosunku pracy z Publicz- ną Szkołą Podstawową w D. wskutek wydania przez jej dyrektora świadectwa pracy i nawiązania stosunku pracy w Gimnazjum w D. na podstawie mianowania z mocy ustawy (art. 10 ust. 2 Karty) są pozbawione racji ze względu na to, że nie odpowia- dają ustalonemu stanowi faktycznemu. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================