I PKN 59/99

Wyrok z dnia 21 maja 1999 r. I PKN 59/99 Za szczególnie uzasadniony wypadek, w którym strona przegrywająca sprawę w instancji, może być obciążona kosztami tylko częściowo (art. 102 KPC), można uznać sytuację, gdy wysokość wykazanych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym mieści się w granicach wyznaczo- nych przez § 15 ust. 4 pkt 1 w związku z § 3 ust. 1, § 6 i § 7 rozporządzenia Mi- nistra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), ale nie odpowiada stopniowi zawiłości sprawy, a zwłaszcza nakładowi pracy pełnomocnika (§ 4 ust. 1 tego rozporządzenia). Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Jerzy Kwaśniewski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 maja 1999 r. sprawy z powództwa Kamili K. przeciwko Szczecińskiej Energetyce Cieplnej - Spółce z ograniczoną odpo- wiedzialnością w S. o nagrodę jubileuszową, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację; zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania kasacyj- nego w kwocie 1316,80 zł (jeden tysiąc trzysta szesnaście złotych, 80), nie obciąża- jąc jej tymi kosztami w pozostałym zakresie. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 29 czerwca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Szczecinie oddalił powództwo Kamili K. przeciwko Woje- wódzkiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej w S. o zapłatę nagrody jubileuszo- wej za 45 lat pracy w kwocie 21 493,50 zł. Sąd ustalił, że powódka w dniu 18 stycz- nia 1991 r. zwróciła się do strony pozwanej o rozwiązanie umowy o pracę w związku 2 z przejściem na emeryturę i z dniem 29 stycznia 1991 r. rozwiązano umowę o pracę za porozumieniem stron. Już od 1 lutego 1991 r. powódka podjęła ponownie u strony pozwanej pracę w wymiarze 7/8 normy czasu pracy, a od 1 stycznia 1992 r. w peł- nym wymiarze. Od 1 lutego do 31 grudnia 1991 r. powódka w czasie zatrudnienia pobierała emeryturę. Od 1 stycznia 1992 r. zawiesiła jej wypłatę. W dniu 10 czerwca 1993 r. powódka otrzymała nagrodę jubileuszową za 40 lat pracy. W dniu 5 września 1997 r. poinformowała stronę pozwaną, że z dniem 1 stycznia 1998 r. chce rozwią- zać umowę o pracę i przejść na emeryturę. Strony za porozumieniem rozwiązały umowę o pracę z dniem 31 grudnia 1997 r. Staż pracy w wymiarze 45 lat powódka uzyskałaby w dniu 10 czerwca 1998 r., a w dniu rozwiązania umowy o pracę wynosił on 44 lata, 6 miesięcy i 20 dni. Sąd pierwszej instancji uznał, że powódka przeszła na emeryturę w 1991 r., a więc rozwiązanie umowy o pracę w 1997 r. nie oznaczało przejścia na emeryturę, gdyż powódka jedynie "odwiesiła" posiadane prawo do eme- rytury. Wobec tego Sąd uznał, że nie została spełniona przesłanka nabycia prawa do nagrody jubileuszowej z § 18 pkt 13 obowiązującego u strony pozwanej Układu Zbio- rowego Pracy, w przypadku braku mniej niż 12 miesięcy stażu pracy w razie rozwią- zania umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 5 listopada 1998 r. [...] w uwzględnieniu apelacji powódki, zmienił ten wyrok i zasądził na jej rzecz żądaną kwotę. Zdaniem Sądu drugiej instancji, powódka spełniła przesłanki § 18 pkt 13 UZP, a w szczególności należy uznać, że w 1997 r. przeszła na emeryturę. Jest to bowiem sytuacja, w której pracownik przestaje pracować i zaczyna pobierać emeryturę. Po- wódka od 1992 r. podjęła pracę w pełnym wymiarze i wypłata jej emerytury uległa zawieszeniu. Podjęcie zawieszonej wypłaty emerytury po kilku latach pracy jest fak- tycznym przejściem na emeryturę. Sąd drugiej instancji odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., I PZP 8/96. Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię § 18 pkt 13 Układu Zbiorowego Pracy oraz niewłaściwe jego zastosowanie. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1990 r., I PR 284/90 (Sł. Prac. 1994 r. nr 1, s. 23), strona pozwana wy- wiodła, że w przypadku podjęcia pracy przez osobę mającą ustalone prawo do eme- rytury można jedynie mówić o zawieszeniu prawa do wypłaty przysługującego świad- czenia lub o zmniejszeniu świadczenia. W tej sytuacji pracownik, pomimo zawiesze- nia wypłaty świadczenia emerytalnego, nadal pozostaje emerytem, nawet jeśli jedno- 3 cześnie jest pracownikiem. Skoro zaś dana osoba uzyskała już status "emeryta", to nie można mówić "o przejściu jej na emeryturę" w przypadku rezygnacji z pracy przez emeryta-pracownika i odwieszeniu dotychczas zawieszonego świadczenia. Powódka wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania ka- sacyjnego w kwocie 6 000 zł oraz zwrot wydatków pełnomocnika w związku z uczestniczeniem w rozprawie przed Sądem Najwyższym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pojęcie "przejścia na emeryturę" lub "rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę" było przedmiotem wielu wypowiedzi orzecznictwa. Doty- czyły one z reguły roszczeń o odprawę emerytalną, ale mogą być odpowiednio uwzględnione przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że wypowiedzi orzecznictwa dotyczyły różnych przepisów, zawierających różne sfor- mułowania. Należy więc je odpowiednio odnieść do treści przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Trudno odnieść się do orzeczenia wskazanego w kasacji (wyrok z dnia 2 października 1990 r., I PR 284/90), gdyż nie było ono publi- kowane, a jedynie omawiane w literaturze. Jego teza ma następujące brzmienie: z istoty roszczenia o odprawę emerytalną (art. 455 KC w związku z art. 300 KP) wyni- ka, że staje się ono wymagalne w dacie "przejścia na emeryturę"; termin ten uzależ- niony jest więc od zaistnienia określonego zdarzenia prawnego, a nie od uzyskania o nim wiedzy przez dłużnika; odprawa emerytalna jest świadczeniem należnym byłemu pracownikowi i to przesądza, że ze swej istoty, jako dług pieniężny powinno być speł- nione w miejscu zamieszkania wierzyciela (dług oddawczy - art. 454 § 1 KC w związku z art. 300 KP). Gdyby chcieć wskazać orzeczenie Sądu Najwyższego prze- mawiające przeciwko uznaniu prawa powódki do nagrody jubileuszowej, to należało- by powołać uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 31 maja 1989 r., III PZP 52/88 (OSNCP 1989 z. 12, poz. 190), według której urzędnikowi państwowemu przecho- dzącemu na emeryturę lub rentę inwalidzką na podstawie przepisów ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przysługuje jednorazowa odprawa przewidziana w art. 28 ust.1 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) także wtedy, gdy przed podjęciem pracy w urzędzie państwowym otrzymał odprawę z tytułu zwolnienia z wojskowej służby zawodowej. W uzasadnie- 4 niu tej uchwały Sąd Najwyższy uznał bowiem, że warunek "przejścia na emeryturę" emeryta wojskowego, który podjął pracę w urzędzie państwowym, nie jest spełniony, gdyż samo zaprzestanie pracy w urzędzie nie powoduje żadnych skutków prawnych w sferze zaopatrzenia emerytalno-rentowego. Dlatego też urzędnik państwowy, były żołnierz zawodowy, z chwilą zaprzestania pracy, nawet po wieloletnim zatrudnieniu w urzędzie państwowym, nie nabędzie prawa do odprawy emerytalnej, jeżeli z zakoń- czeniem pracy w urzędzie nie łączy się nabycie świadczeń emerytalno-rentowych. Urzędnik taki bowiem z chwilą zaprzestania pracy nie przechodzi z urzędu państwo- wego na emeryturę, lecz jedynie, nie będąc już pracownikiem - powraca do statusu emeryta lub rencisty wojskowego. W sferze jego uprawnień emerytalno-rentowych nie nastąpi jakakolwiek zmiana wynikająca z zatrudnienia w urzędzie państwowym. W odniesieniu do tych stwierdzeń należy podkreślić (co zresztą czyniono w innych orzeczeniach), że problem dotyczył szczególnych przepisów, a zwłaszcza, że emeryt wojskowy po podjęciu pracy w urzędzie państwowym zachowywał prawo do emery- tury i jej wypłaty. W innych przypadkach podjęcia pracy przez emeryta, a w szczególności w ra- zie zawieszenia w związku z tym wypłaty emerytury, orzecznictwo było jednolite. W wyroku z dnia 13 września 1988 r., I PRN 30/88 (OSPiKA 1991 z. 3, poz. 111) Sąd Najwyższy uznał, że pracownik, który pomimo ustalonego prawa do renty inwalidz- kiej, podejmuje wykonywanie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, uzyskuje wszystkie uprawnienia związane ze stosunkiem pracy i traci status rencisty, jeżeli na skutek zatrudnienia jego prawo do renty ulega zawieszeniu; gdy więc rozwiąże sto- sunek pracy - co powoduje ustanie zawieszenia prawa do renty i wznowienie jej wy- płaty - uzyskuje prawo do przewidzianej w § 20 Porozumienia z dnia 26 listopada 1985 r. w sprawie branżowego systemu wynagradzania w przedsiębiorstwach prze- mysłu węglowego odprawy pieniężnej, uzależnionej od przejścia na emeryturę lub rentę inwalidzką, jeżeli poprzednio odprawa taka mu nie przysługiwała. Analizowa- nego problemu dotyczy także uchwała z dnia 26 lipca 1991 r., I PZP 30/91 (OSNCP 1992 r. z. 3, poz. 44). Stwierdzono w niej, że pracownikowi, który po przejściu na rentę otrzymał jednomiesięczną odprawę na podstawie § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1982 r. w sprawie uposażenia pracowników zakładów spo- łecznej służby zdrowia, zakładów pomocy społecznej i zakładów rehabilitacji zawo- dowej inwalidów (Dz.U. Nr 68, poz. 65), przysługuje uzupełnienie odprawy, jeżeli podjął ponownie zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, bez zawieszenia 5 prawa do renty, a w dacie kolejnego rozwiązania stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę posiada staż pracy uprawniający do odprawy w wysokości trzymie- sięcznego wynagrodzenia na podstawie § 19 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 22 września 1989 r. (Dz.U. Nr 58, poz. 346). Orzecznictwo dopuszcza więc sytuację prawną, w której następuje niejako "ponowne przejście na emeryturę". Występuje to wówczas, gdy po uzyskaniu emerytury pracownik podej- muje pracę, zwłaszcza w warunkach prowadzących do zawieszenia wypłaty świad- czenia ubezpieczeniowego. W tym zakresie można wskazać nie publikowane wyroki: z dnia 2 października 1990 r., I PR 283/90, stwierdzający, że pracownikowi, który pobrał odprawę emerytalną, a następnie w związku z ponownym zatrudnieniem i po- nownym przejściem na emeryturę uzyskał prawo do odprawy emerytalnej od ostat- niego za-kładu pracy - odprawa ta przysługuje w ograniczonym zakresie oraz z dnia 2 października 1990 r., I PR 285/90, uznający, że jeżeli pracownikowi w chwili prze- chodzenia na emeryturę przysługiwała jednorazowa odprawa w wysokości trzymie- sięcznego wynagrodzenia odpowiadająca piętnastoletniemu okresowi pracy oraz jeżeli ten sam pracownik w chwili "ponownego przejścia na emeryturę" wykazywał się już dwudziestoletnim okresem pracy, za który odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia - to przyznanie mu odprawy odpowiadającej różnicy między sześciomiesięcznym a trzymiesięcznym wynagrodzeniem stanowi uzupełnienie odprawy poprzedniej ze względu na spełnienie warunku wymaganego dla otrzymania odprawy w wyższej wysokości. Sąd Najwyższy w składzie rozpozna- jącym niniejszą sprawę poglądy te podziela. Wobec tego należało uznać, że wyrok Sądu drugiej instancji jest wynikiem prawidłowej wykładni i zastosowania prawa materialnego, a kasacja nie powołuje się na usprawiedliwioną podstawę i podlega oddaleniu z mocy art. 39312 KPC. Sąd Najwyższy zasądził na rzecz powódki jedynie część kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, nie obciążając strony pozwanej tymi kosztami w pozostałym zakresie. Wykazane przez powódkę koszty zastępstwa prze- kraczały kwotę 6 000 zł. Zastępstwo to sprowadzało się do złożenia krótkiej odpo- wiedzi na kasację oraz reprezentowania powódki przez pełnomocnika na rozprawie przed Sądem Najwyższym. Wprawdzie wysokość wykazanych kosztów mieściła się w granicach wyznaczonych przez stosowany odpowiednio § 15 ust. 4 pkt 1 w związku z § 3 ust. 1, § 6 i § 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności 6 radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.), ale nie odpowiadała stopniowi zawiłości sprawy, a zwłaszcza nakładowi pracy pełnomocnika (§ 4 ust. 1 tego rozpo- rządzenia). Sąd Najwyższy uznał, że jest to szczególnie uzasadniony wypadek w rozumieniu art. 102 KPC, w którym strona przegrywająca sprawę w instancji może być obciążona kosztami tylko częściowo. ========================================