I PKN 575/99

Wyrok z dnia 11 kwietnia 2000 r. I PKN 575/99 Brak oświadczeń pracodawcy co do dalszego trwania umowy o pracę zawartej na czas określony po jej rozwiązaniu nie może być rozumiany jako wola kontynuowania zatrudnienia. Warunkiem koniecznym uznania, że po roz- wiązaniu się umowy terminowej doszło do nawiązania nowego stosunku pracy jest ustalenie, że pracodawca miał zamiar zatrudnić byłego pracownika na określonym stanowisku. Wykonywanie przez byłego pracownika w ciągu kilku dni czynności pracowniczych bez wiedzy pracodawcy nie świadczy o zgodnym zamiarze nawiązania umowy o pracę. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca), Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2000 r. sprawy z po- wództwa Zygmunta S. przeciwko Cukrowni „K.” Spółce Akcyjnej w K. o ustalenie i dopuszczenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 30 kwietnia 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 28 grudnia 1998 r. oddalił po- wództwo Zygmunta S. o ustalenie, że z Cukrownią K. SA w K. łączy go stosunek pracy na stanowisku dyrektora Cukrowni do spraw surowcowych, a także o ustalenie, że jest nadal członkiem zarządu spółki. Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 1 października 1995 r. walne zgromadzanie akcjonariuszy pozwanej spółki powołało powoda na stanowisko członka zarządu – dyrektora do spraw surowców. W dniu 15 października 1995 r. rada nadzorcza Cukrowni zawarła z powodem umowę o pracę na wymienionym stanowisku z dniem rozpoczęcia pracy, tj. od 1 października 1995 r. Umowa o pracę w § 1 postanawiała, że zostaje zawarta na czas określony, tj. do 2 dnia odbycia walnego zgromadzenia akcjonariuszy, zatwierdzającego sprawozdanie, bilans oraz rachunek zysków i strat za rok 1997, natomiast w § 8 przewidywała, że z dniem odbycia tego zgromadzenia stosunek pracy wygasa. W dniu 1 kwietnia 1998 r. walne zgromadzenie uchwałą [...] zatwierdziło sprawozdanie finansowe za okres od 1 października 1995 r. do 30 września 1997 r., a powód nie został powołany na członka zarządu na następną kadencję. W czasie od 1 do 10 kwietnia 1998 r. powód wykonywał należące do niego czynności wynikające z zakresu czynności dyrektora do spraw surowców spółki, dni od 11 do 13 kwietnia były dniami wolnymi od pracy, a od 14 kwietnia 1998 r. powód przebywał na zwolnieniu lekarskim. Pismem z dnia 9 kwietnia 1998 r. rada nadzorcza poinformowała powoda o wygaśnięciu z dniem 1 kwietnia 1998 r. umowy o pracę na stanowisku członka zarządu-dyrektora do spraw surowców Cukrowni wobec odbycia się walnego zgromadzenia, zatwierdzającego sprawozdanie, bilans oraz rachunek zysków i strat za 1997 r. Pismo w tym przed- miocie, wysłane pod adres domowy powoda listem poleconym dnia 10 kwietnia 1998 r., zostało zwrócone z adnotacją: "adresat odmówił przyjęcia”. Powtórne pismo w tej sprawie skierowała strona pozwana dnia 18 maja 1998 r. Ponadto powód otrzymał świadectwa pracy wskazujące różne terminy ustania stosunku pracy. Jednak – zda- niem Sądu Rejonowego – decydujące znaczenie dla ustalenia daty ustania stosunku pracy powoda ma § 1 i § 8 umowy o pracę oraz § 27 statutu spółki. Ten ostatni sta- nowi, że rokiem obrotowym jest 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych, przy czym pierwszy rok obrotowy rozpoczyna się z dniem rejestracji spółki, a kończy 10 wrześ- nia 1996 r. Wynika z tego, że zatwierdzenie sprawozdania, bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 października 1996 r. do 30 września 1997 r. było prawi- dłowe. Ponadto z art. 367 § 1 KH wyraźnie wynika, że członkowie pierwszego zarzą- du mogą być powołani najwyżej na 2 lata. Skoro więc uchwała o powołaniu powoda została podjęta dnia 1 października 1995 r., a okres dwuletni pokrywa się z końcem roku obrachunkowego, to znaczy, że ustanie członkostwa powoda w zarządzie spółki nastąpiło we właściwym czasie. Gdy chodzi o żądanie ustalenia, że powoda łączy nadal z pozwaną spółką stosunek pracy na stanowisku dyrektora do spraw surowców, Sąd Rejonowy uznał je za zasadne. Ustalił bowiem, że rada nadzorcza powierzyła powodowi stanowisko dy- rektora łącznie z funkcją członka zarządu, czyli na czas określony. Okoliczność ta wynika z zeznań świadków Wiesława K., Andrzeja Z. i Danuty O., a ponadto Stanis- ława R. i Anny S., którzy zeznali, że z wszystkimi członkami zarządu zostały zawarte 3 umowy na czas określony. Walne zgromadzenie akcjonariuszy odbyło się dnia 1 kwietnia 1998 r., wobec czego zgodnie z § 8 umowy stosunek pracy powoda wygasł tego dnia. Jednak od 1 do 9 kwietnia 1998 r. powód nadal świadczył pracę. Wykony- wał bowiem na terenie Cukrowni takie same czynności jak przed 1 kwietnia 1998 r., podpisywał listę obecności, stawił się na naradzie w T. jako dyrektor do spraw su- rowców Cukrowni "K.". Strona pozwana nie wykazała natomiast, że nie wiedziała o świadczeniu przez powoda pracy i że nie protestowała przeciwko temu. W tej sytu- acji, mimo że umowa o pracę z dnia 15 października 1995 r. wygasła 1 kwietnia 1998 r., to dnia 2 kwietnia 1998 r. doszło do nawiązania przez strony nowego stosunku pracy na stanowisku dyrektora do spraw surowców. Mimo to – zdaniem Sądu Rejo- nowego – powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu tego faktu, gdyż może wy- stąpić z dalej idącymi roszczeniami, np. o dopuszczenie do pracy czy zapłatę wyna- grodzenia. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 30 kwietnia 1999 r. oddalił apelację powoda. Podzielił ustalenie Sądu Rejono- wego co do tego, że stosunek pracy powoda, jako stosunek pracy z powołania, wy- gasł z mocy prawa wobec nadejścia oznaczonego terminu, tj. odbycia się walnego zgromadzenia akcjonariuszy dnia 1 kwietnia 1998 r., jednak uznał za błędne ustale- nia i wnioski przyjmujące, że doszło do nawiązania nowego stosunku pracy na sta- nowisku dyrektora do spraw surowców. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że po- wód miał świadomość rodzaju umowy o pracę łączącej go ze spółką. Jako członek zarządu wiedział, że w terminie 6 miesięcy po dacie kończącej rok obrotowy, tj. po dniu 30 września 1997 r., odbędzie się zgromadzenie akcjonariuszy, a data tego zgromadzenia będzie datą zakończenia jego stosunku pracy. Nikt przy tym nie pro- wadził rozmów z powodem na temat jego dalszego zatrudnienia w spółce. Świad- czenie przez niego pracy przez kilka dni po dniu walnego zgromadzenia akcjonariu- szy nie upoważnia do tak daleko idącego wniosku jak ten, że doszło do nawiązania stosunku pracy. Powód nie był już bowiem wtedy członkiem zarządu i nie mógł wy- konywać obowiązków dyrektora, które wiązały się z pełnieniem funkcji w zarządzie. Poza tym nie zostały uzgodnione żadne warunki pracy. Powód, niezwłocznie po otrzymaniu przez radę nadzorczą informacji o uchwałach zgromadzenia akcjonariu- szy z dnia 1 kwietnia 1998 r., został o tym zawiadomiony. Nie było więc wątpliwości co do intencji strony pozwanej. Od powyższego wyroku powód wniósł kasację, którą oparł na obydwu pods- 4 tawach przewidzianych w art. 3931 KPC. Naruszenie przepisów postępowania polega - jego zdaniem - na nierozpoznaniu przez Sąd Okręgowy sprawy w granicach ape- lacji (art. 378 § 1 KPC) oraz na zaniechaniu obowiązku wszechstronnego wyjaśnie- nia sprawy, zwłaszcza na pominięciu faktu wypłacenia powodowi wynagrodzenia za czas od 1 do 10 kwietnia 1998 r. (art. 233 § 1 w związku z art. 299 i art. 328 § 2 KPC). Gdy natomiast chodzi o naruszenie prawa materialnego, polega ono na błęd- nej wykładni art. 22 § 1 i art. 29 § 1 KP, wyrażającej się w tym, że Sąd Okręgowy sprzecznie z utrwalonym orzecznictwem przyjął, iż faktyczne wykonywanie przez powoda pracy na rzecz pozwanej Cukrowni w czasie od 1 do 10 kwietnia 1998 r. nie spowodowało nawiązania stosunku pracy. Skarżący podniósł, że powyższego usta- lenia dokonał Sąd Okręgowy bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i na niekorzyść skarżącego, który wniósł apelację. Sąd ten nie zwrócił również uwagi na to, że przepisy prawa, praktyka i orzecznictwo Sądu Najwyższego sankcjonują umowy o pracę zawarte w sposób konkludentny. Jeżeli więc pozwana Cukrownia dopuściła powoda do pracy na stanowisku dyrektora do spraw surowców i wypłaciła mu wynagrodzenie za czas przepracowany od 1 do 10 kwietnia 1998 r., to tym sa- mym dała wyraz woli zatrudnienia go na konkretnych warunkach, które powód przy- jął, gdyż świadczył pracę aż do przerwy spowodowanej długotrwałą chorobą. Przytaczając powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okrę- gowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz orze- czenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzuty kasacji nie zasługują na uwzględnienie. Z art. 378 § 1 KPC – który zdaniem skarżącego został naruszony – wynika, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach wniosków apelacji. Przez „wnioski apelacji” należy rozumieć sta- nowisko strony skarżącej co do zakresu zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej ins- tancji. Mówiąc inaczej, we wniosku apelacyjnym strona powinna wskazać, czy zas- karża wyrok w całości czy tylko w części, a tego rodzaju określenie granic zaskarże- nia powoduje, że sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę tylko w tym oznaczo- nym zakresie (części). Sens art. 378 § 1 KPC polega bowiem na tym, że sądowi dru- giej instancji nie wolno rozszerzyć kognicji poza granice wniosku apelacyjnego. 5 Wbrew zarzutowi powoda Sąd Okręgowy nie naruszył wymienionego przepi- su. Sąd Rejonowy rozpoznawał dwa żądania powoda: o ustalenie, że łączy go z poz- waną Cukrownią stosunek pracy na stanowisku dyrektora surowcowego oraz o ustalenie, że jest on nadal członkiem zarządu strony pozwanej, i oddalił obydwa, choć z różnych przyczyn. Co do drugiego żądania uznał mianowicie, że jest ono bez- zasadne, zaś co do pierwszego – że powód nie ma interesu prawnego w ustaleniu istnienia stosunku pracy, skoro może żądać dopuszczenia go do pracy bądź też za- płaty wynagrodzenia. Pomijając jednak szczegółowe przyczyny, które wpłynęły na rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego o pierwszym żądaniu, faktem jest, że Sąd ten oddalił je ze względu na to, że nie miało oparcia we wskazanej przez powoda pods- tawie faktycznej i prawnej. Sąd Okręgowy, który rozpoznawał sprawę na skutek apelacji powoda, przyjął, że nie zasługiwała ona na uwzględnienie dlatego, iż w świetle ustalonych przez Sąd pierwszej instancji okoliczności faktycznych nie było podstaw do oceny, że doszło między stronami do nawiązania nowego stosunku pracy. Dlatego też, wydając wyrok o oddaleniu apelacji powoda, nie przekroczył gra- nic rozpoznania sprawy wyznaczonych przez wniosek apelacyjny, gdyż powód zas- karżył w całości wyrok Sądu Rejonowego – i w tym też zakresie rozpoznał sprawę Sąd Okręgowy. Przyjęcie natomiast przez ten Sąd innych przesłanek rozstrzygnięcia nie jest wyjściem poza granice wniosków apelacyjnych, o których stanowi art. 378 § 1 KPC. Nie jest również trafny drugi zarzut procesowy, dotyczący naruszenia art. 233 § 1 w związku z art. 299 i art. 328 § 2 KPC, uzasadniony przez powoda zaniecha- niem przez Sąd Okręgowy wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i pominięciem faktu wypłacenia powodowi przez stronę pozwaną wynagrodzenia za czas od 1 do 10 kwietnia 1998 r. Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżący nie wyjaśnił w ka- sacji, na czym polegało uchybienie przepisom art. 299 i art. 328 §2 KPC, w apelacji również nie postawił zarzutu nieprzeprowadzenia przez Sąd Rejonowy dowodu z przesłuchania stron i wadliwości sporządzonego uzasadnienia, a co więcej – w pos- tępowaniu pierwszoinstancyjnym powód był przesłuchany w charakterze strony. Tak więc zarzut dotyczący naruszenia art. 299 KPC jest oczywiście bezpodstawny. Nie mógł również odnieść skutku zarzut przypisujący Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 233 § 1 KPC wskutek pominięcia konsekwencji prawnych wynikają- cych z faktu wypłacenia powodowi wynagrodzenia za czas od 1 do 10 kwietnia 1998 r. Sąd Okręgowy – tak samo jak Sąd Rejonowy – przyjął bowiem, że umowa o pracę 6 zawarta z powodem na stanowisku członka zarządu - dyrektora do spraw do surow- ców wygasła z mocy prawa wobec nadejścia oznaczonego w tej umowie zdarzenia, tj. odbycia się dnia 1 kwietnia 1998 r. walnego zgromadzenia akcjonariuszy Spółki, zatwierdzającego sprawozdanie, bilans oraz rachunek zysków i strat za okres od 1 października 1996 r. do 30 września 1997 r. Sąd Okręgowy słusznie uznał, że powód jako członek zarządu wiedział, iż w terminie sześciu miesięcy od dnia zakończenia drugiego roku obrotowego odbędzie się walne zgromadzenie akcjonariuszy oraz że według § 8 umowy o pracę z tym właśnie dniem wygaśnie jego stosunek pracy. Nie można zresztą przyjąć innego założenia, skoro – jak ustalił Sąd Okręgowy – powód dostarczył radzie nadzorczej bilans po upływie drugiego roku obrotowego i wiedział, że po 30 września 1997 r. odbędzie się walne zgromadzenie, którego data będzie dniem zakończenia jego stosunku pracy. Nie sposób też dopuszczać, że osoba pias- tująca jedno z najwyższych stanowisk w spółce nie miała orientacji co do jasnych sformułowań umowy o pracę. W związku z tym należy stwierdzić, że strona pozwana nie miała obowiązku składania powodowi jakichkolwiek oświadczeń, z których np. wynikałoby, że nie przedłuża umowy o pracę. Gdy bowiem umowa o pracę zostaje zawarta na czas określony, brak oświadczeń w przedmiocie dalszego trwania sto- sunku pracy nie może być poczytany za czynienie pracownikowi nadziei na dalsze zatrudnienie czy też wręcz za domniemane wyrażenie woli kontynuowania zatrud- nienia. Sąd Okręgowy, przyjmując, że stosunek pracy powoda wygasł w dniu 1 kwietnia 1998 r., podkreślił, że ani przedtem, ani potem strona pozwana nie prowa- dziła z nim jakichkolwiek rozmów na temat jego pozostania na dotychczasowym sta- nowisku. Trafnie również ocenił, że skoro powód był zatrudniony na stanowisku członka zarządu i pełnił z tej racji obowiązki dyrektora, to niepowołanie go na członka zarządu na następną kadencję wykluczało zarazem możliwość zatrudnienia go w tym charakterze. Funkcje te bowiem były nierozłączne. Sąd drugiej instancji podkreślił ponadto, że strona pozwana niezwłocznie po otrzymaniu przez radę nadzorczą informacji o uchwale Nr 1 walnego zgromadzenia akcjonariuszy, zatwierdzającej sprawozdanie, bilans oraz rachunek zysków i strat za okres od 1 października 1996 r. do 30 września 1997 r., poinformowała powoda o wygaśnięciu stosunku pracy i niepowołaniu go w skład zarządu następnej kadencji. W świetle przytoczonych okoliczności nie można więc przypisać błędu wnioskowi Sądu Okręgowego, iż świadczenie przez powoda pracy przez kilka dni po dniu zgromadzenia wspólników nie spowodowało nawiązania w sposób dorozumiany stosunku pracy. 7 Według art. 11 KP nawiązanie stosunku pracy, bez względu na jego podstawę prawną, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Wola osoby dokonywającej czynności prawnej może być wyrażona w sposób wyraźny lub w spo- sób dorozumiany, to jest przez takie jej zachowanie, które nie pozostawia wątpliwo- ści co do rzeczywistych intencji tej osoby. Zatem warunkiem koniecznym stwierdze- nia, że po wygaśnięciu z dniem 1 kwietnia 1998 r. stosunku pracy powoda doszło do nawiązania przez strony nowego stosunku pracy na stanowisku dyrektora pozwanej Cukrowni, byłoby ustalenie, że strona pozwana miała zamiar, chciała i mogła zatrud- nić powoda na wymienionym stanowisku. Przekonanie skarżącego, że taki wniosek należy wyprowadzić z jego zachowana się polegającego na przychodzeniu do pracy przez kilka dni, podpisywaniu listy obecności i uczestniczeniu w naradzie w T., jest nieuzasadnione, a podstawa, na której się opiera – niewystarczająca. Powód bowiem pominął zupełnie wolę strony pozwanej, a jej milczenie, nie poparte ustaleniem, że wiedziała o wskazanym postępowaniu powoda, potraktował jako dorozumianą wolę nawiązania nowego stosunku pracy na stanowisku dyrektora. Tymczasem stosownie do art. 22 § 1 i art. 29 § 1 KP teza, że umowa o pracę została zawarta w sposób do- rozumiany, wymaga nie tylko ustalenia, że strony chciałyby pozostawać z sobą w stosunku pracy, ale również zgodnego ich zamiaru co do istotnych elementów skła- dających się na treść stosunku pracy. Tego zaś nie uwzględnił ani Sąd Rejonowy ani skarżący, wychodząc z błędnego założenia, że wykonywanie przez powoda w ciągu kilku dni czynności pracowniczych – bez wiedzy pracodawcy – świadczy o zgodnym zamiarze stron nawiązania stosunku pracy. Wbrew zapatrywaniu powoda, oceny tej nie może zmienić fakt wypłacenia mu pewnej kwoty jako wynagrodzenia za czas od 1 do 10 kwietnia 1998 r., gdyż zadecy- dowała o tym rada nadzorcza, wychodząc z założenia, że skoro „po wygaśnięciu umowy ... powód przychodził do pracy ...”, to należy mu za to zapłacić. Tak sformu- łowane stanowisko nie świadczy o woli nawiązania stosunku pracy. Poza tym wyga- śnięcie funkcji członka zarządu pozbawiało radę nadzorczą uprawnienia do zawarcia z powodem umowy o pracę. Z przedstawionych zatem względów kasacja okazała się bezzasadna, wobec czego Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu, stosownie do art. 39313 KPC. ========================================