I PKN 569/98

Wyrok z dnia 17 lutego 1999 r. I PKN 569/98 Nieprzejęcie pracownika w trybie art. 231 § 1 KP na skutek rozwiązania stosunku pracy przed przejęciem zakładu pracy nie wyklucza następstwa prawnego podmiotu przejmującego w zakresie roszczeń wynikających z bez- prawnego rozwiązania umowy o pracę przez dotychczasowego pracodawcę. Przewodniczący: SSN Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski (spra- wozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 1999 r. sprawy z powództwa Marii W. przeciwko Miejskiemu Ośrodkowi Kultury w K. o przywrócenie do pracy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 30 czerwca 1998 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Maria W. wniosła o przywrócenie do pracy w pozwanej Agencji Artystycznej – „E.P.” w K. W toku procesu Sąd wezwał do udziału w sprawie po stronie pozwanej Miejski Ośrodek Kultury w K. Wyrokiem z dnia 6 marca 1998 r. [...] Sąd Rejonowy- Sąd Pracy w Koszalinie oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powódka w latach 1974- 1987 pracowała jako księgowa w pozwanej Agencji, która nosiła wówczas inną naz- wę. Natomiast od dnia 24 października 1988 r. do dnia 28 maja 1997 r., kiedy roz- wiązano z powódką umowę o pracę na podstawie przepisu art. 52 § 1 pkt 1 KP, była ona zatrudniona u strony pozwanej na stanowisku głównej księgowej. Zgodnie z ustaleniami Sądu pierwszej instancji rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia nastąpiło w wyniku zarzucenia powódce: 1) naruszenia art. 100 § 1 i 2 KP na skutek samowolnego opuszczenia pracy i jednodniowej nieobecności, mimo wyraźnego po- 2 lecenia pozostania na stanowisku; 2) naruszenia § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedli- wiania nieobecności pracownika w pracy oraz udzielania pracownikowi zwolnień z pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 231), poprzez przedstawienie zwolnienia lekarskiego po pięciu dniach nieobecności w pracy; 3) naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP w wyniku wprowadzenia w błąd dyrektora i narażenia pracodawcy na niepotrzebne koszty; 4) naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP na skutek nieprawidłowości w wykonywaniu czyn- ności płacowo-księgowych; 5) naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 KP w wyniku przetrzy- mywania decyzji Urzędu Skarbowego w K. w sprawie określenia podatku. Sąd Rejo- nowy doszedł do przekonania, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż rozwiązanie z powódką umowy o pracę na podstawie przepisu art. 52 § 1 pkt 1 KP było prawnie uzasadnione. Zdaniem Sądu Rejonowego spośród wszystkich stawia- nych powódce zarzutów, dwa są rzeczywiste i zasadne. Pierwszy to fakt opuszczenia przez powódkę miejsca pracy mimo wyraźnego ostrzeżenia ze strony dyrektora, który jednocześnie gotów był zaakceptować ewentualny wniosek o udzielenie urlopu. Drugi, to wprowadzenie pracodawcy w błąd co do konieczności wykonania znacznej ilości kserokopii dokumentów, co pracodawcę naraziło na "pewne koszty oraz znaczny wysiłek". Pozostałe zarzuty, zdaniem Sądu Rejonowego, nie uzasadniały rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Wyrokiem z dnia 30 czerwca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Koszalinie oddalił apelację powódki. Sąd drugiej instancji, opierając się na treści art. 231 § 1 KP uznał, że Miejski Ośrodek Kultury w K., ujęty w wyroku Sądu Rejonowego jako strona pozwana, nie odpowiada za rozwiązanie sto- sunku pracy przez Agencję Artystyczną - "E.P." w K. Przejęcie zakładu pracy nastą- piło bowiem 1 stycznia 1998 r., czyli w momencie, gdy umowa o pracę była już roz- wiązana. Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, iż ze względu na brak sto- sunku pracy powódki w momencie przejmowania zakładu, Miejski Ośrodek Kultury w K. nie stał się z mocy prawa stroną tego stosunku, a zatem powódka nie mogła względem niego skutecznie wystąpić z żądaniem przywrócenia do pracy. Ponadto po przeanalizowaniu art. 231 § 2 i art. 56 § 2 KP, Sąd Wojewódzki uznał, iż w sytuacji niemożności uwzględnienia roszczenia o przywrócenie do pracy, zasądzeniu na rzecz powódki odszkodowania sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Sąd drugiej instancji podzielił bowiem stanowisko, iż powódka swoim zachowaniem naru- szyła prawo. Powódka samowolnie opuszczając stanowisko pracy i doprowadzając 3 do tworzenia zbędnych kopii dokumentów, naraziła pracodawcę na niepotrzebne wy- datki. Zdaniem Sądu drugiej instancji "nie zasługuje na ochronę pracownik, który na- rusza obowiązki pracownicze w nadziei, że jego trudna sytuacja życiowa stanowi dostatecznie skuteczny argument przed zwolnieniem z pracy". Wyrok ten powódka zaskarżyła kasacją, zarzucając naruszenie prawa mate- rialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 52 § 1 KP oraz błędną wy- kładnię art. 231 KP. W uzasadnieniu kasacji powódka podniosła, że jej nieobecność w pracy w dniu 9 maja 1997 r. nie była nieusprawiedliwiona. Co prawda pracodawca nie wyraził zgody na oddelegowanie powódki w tym dniu na szkolenie, jednak jej nieobecność w pracy miała być usprawiedliwiona jednodniowym urlopem wypoczyn- kowym (propozycja pracodawcy), bądź też zaliczeniem przepracowanych godzin nadliczbowych na poczet czasu pracy w tym dniu (propozycja powódki). W tych wa- runkach nie można uznać, że pracodawca miał podstawy do uznania nieobecności powódki, jako nieusprawiedliwionej, szczególnie gdy na pracodawcy zgodnie z art. 94 Kodeksu pracy ciąży obowiązek ułatwienia pracownikowi podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Tego rodzaju postępowanie, naruszające przez pracodawcę obowią- zek względem pracownika, zostało przez Sąd pominięte przy ocenie przyczyny nie- obecności powódki w pracy w dniu 9 maja 1997 r. Powódka wywiodła, że w rozumie- niu art. 52 KP, ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych zacho- dzi wówczas, gdy działanie lub zaniechanie pracownika cechuje wina umyślna lub rażące niedbalstwo. Natomiast zarzut ciężkiego naruszenia podstawowego obowiąz- ku dbałości o mienie pracodawcy, wymaga uwzględnienia stopnia winy pracownika oraz skutków tego naruszenia, a przede wszystkim powstałej szkody. Zdaniem po- wódki sporządzenie odbitek kserograficznych dokumentów księgowych w trakcie trwającej w zakładzie pracy kontroli Urzędu Skarbowego, nie może być ocenione jako zawinione działanie osoby odpowiedzialnej za stan dokumentów księgowych, jak również nie może stanowić o szkodzie. Powódka uważa, że Sąd Wojewódzki na- ruszył prawo materialne, gdyż błędnie ustalił, że w sprawie o przywrócenie powódki do pracy, stroną nie może być Miejski Ośrodek Kultury w K. Sprawę o przywrócenie do pracy powódka wniosła przeciwko Agencji Artystycznej "E.P." i w trakcie procesu nastąpiło przejęcie tej Agencji przez Miejski Ośrodek Kultury w K. na podstawie art. 231 KP. Według powódki Miejski Ośrodek Kultury przejmując Agencję "przejął także wszelkie ewentualnie toczące się procesy". Brak więc było podstawy do rozważania zastosowania art. 231 § 2 KP. 4 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji jest niejedno- znaczne w zakresie oceny zaistnienia przesłanek rozwiązania umowy o pracę w try- bie art. 52 KP. Oceniając bowiem, że roszczenie powódki o przywrócenie do pracy lub o odszkodowanie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, Sąd dru- giej instancji pośrednio przyjmuje, że rozwiązanie umowy nastąpiło z naruszeniem przepisów dotyczących tego trybu rozwiązania umowy o pracę. Równocześnie jed- nak, jako przesłankę tego rozumowania uznaje, że "nie zasługuje na ochronę pra- cownik, który narusza obowiązki pracownicze". Sąd drugiej instancji nie ocenia więc, że powódka naruszyła ciężko swoje podstawowe obowiązki pracownicze, co dopiero jest przesłanką rozwiązania umowy o pracę w trybie art. 52 KP. Równocześnie uznaje, że samo naruszenie obowiązków pracowniczych (bez uznania, że było ono ciężkie i dotyczyło obowiązków podstawowych), prowadzi do sprzeczności roszczeń z zasadami współżycia społecznego. Jest to rozumowanie oczywiście błędne. Zada- niem Sądu było bowiem przede wszystkim ocenienie, czy powódka naruszyła ciężko swoje podstawowe obowiązki pracownicze, a dopiero gdyby tak było, ewentualna ocena tego w świetle art. 8 KP. Podkreślenia przy tym wymaga, że nawet ciężkie na- ruszenie obowiązków pracowniczych, gdyby rozwiązanie umowy o pracę naruszało inne przepisy, nie oznacza jeszcze sprzeczności roszczeń z zasadami współżycia społecznego czy społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Aby przyjąć taką sprzeczność należałoby stwierdzić szczególną naganność zachowania pracownika (por. np. wyrok z dnia 26 marca 1998 r., I PKN 571/97, OSNAPiUS 1999 nr 5, poz. 168 czy wyrok z dnia 24 lutego 1998 r., I PKN 539/97, OSNAPiUS 1999 nr 3, poz. 87). Zarzut kasacji dotyczący naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 52 KP, nale- żało więc uznać za uzasadniony. Wydaje się, że sposób wykładni i zastosowania przez Sąd drugiej instancji art. 52 i 8 KP wynikał z przyjętej wykładni art. 231 § 1 KP i uznania, że skoro ten przepis nie ma zastosowania, to Miejski Ośrodek Kultury w K. nie jest legitymowany w zakre- sie roszczenia o przywrócenie do pracy czy o odszkodowanie. Rację ma Sąd drugiej instancji, że przepis art. 231 § 1 KP ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy w momen- cie przejęcia w całości lub części zakładu pracy w znaczeniu przedmiotowym przez innego pracodawcę trwa dany stosunek pracy. Inaczej mówiąc do przejęcia pracow- 5 nika przez nowego pracodawcę nie dochodzi, jeżeli w momencie przejęcia zakładu pracy stosunek pracy już był rozwiązany (por. np. wyrok z dnia 1 października 1997 r., I PKN 296/97, OSNAPiUS 1998 nr 14, poz. 422). Słusznie też Sąd drugiej instancji uważa, że przepis art. 231 KP, jako szczególny, wyłącza stosowanie innych przepi- sów dotyczących następstwa prawnego. Nie ma jednak racji, jeżeli przyjmuje, że brak przesłanek zastosowania art. 231 § 1 KP oznacza, że nie będą działały inne przepisy dotyczące następstwa prawnego, a więc przejścia określonych praw i obo- wiązków z jednego podmiotu na drugi. Następstwo takie i określony zakres przejęcia praw i obowiązków może wynikać wprost z konkretnego przepisu prawa, z aktu ad- ministracyjnego, czynności prawnej czy innego zdarzenia prawnego (por. np. uchwałę z dnia 22 lutego 1994 r., I PZP 1/94, OSNAPiUS 1994 nr 2, poz. 23, doty- czącą śmierci pracodawcy). Można wskazać liczne przypadki takiego przejęcia praw i obowiązków, czy wręcz sytuacji prawnej, w tym także w sposób szczególny regulują- ce przejęcie pracowników (art. 80 ustawy z dnia 23 listopada 1990 r. o łączności, Dz.U Nr 86, poz. 504 ze zm. - por. uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 czerwca 1992 r., W 12/91, OTK 1992 cz. 1, poz. 19; art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.; a poprzednio art. 9 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. Nr 51, poz. 298 ze zm. - por. uchwałę z dnia 2 czerwca 1995 r., I PZP 16/95, OSNAPiUS 1995 nr 21, poz. 261; czy art. 526 lub art. 40 § 2 KC - por. uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 15 grudnia 1992 r., I PZP 56/92, OSNCP 1993 z. 4, poz. 50; por. też uchwałę z dnia 21 września 1990 r., III PZP 4/90, OSP 1991 z. 9, poz. 208). Oznacza to, że prawidłowa ocena Sądu drugiej instancji, iż powódka jako pra- cownik nie została przejęta przez pozwany Miejski Ośrodek Kultury, gdyż jej stosu- nek pracy wcześniej się rozwiązał, a więc, że w sprawie nie miał zastosowania art. 231 § 1 KP, doprowadziła Sąd do przedwczesnego wniosku, że Ośrodek ten nie przejął obowiązków swojego poprzednika w zakresie rozwiązanych stosunków pracy. Aby to ocenić konieczne jest ustalenie na jakiej podstawie doszło do przekształceń po stronie pracodawcy i analiza, czy nie nastąpiło przejęcie obowiązków prawnych poprzednika, w tym zwłaszcza obowiązków w zakresie rozwiązanych uprzednio sto- sunków pracy. W tym znaczeniu Sąd drugiej instancji błędnie zastosował (nie zasto- sował) art. 231 § 1 KP, gdyż nieprawidłowo przyjął, że niestosowanie tego przepisu oznacza brak następstwa prawnego pozwanego Ośrodka w zakresie obowiązków 6 (roszczeń) powódki w zakresie rozwiązanego przez Agencję Artystyczną – „E.P.” w K. stosunku pracy. Prowadzi to do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39313 § 1 i 108 § 2 KPC. ========================================