I PKN 563/98

Wyrok z dnia 9 lutego 1999 r. I PKN 563/98 Uznanie, że doszło do zawarcia umowy, mocą której strony stosunku pracy zlikwidowały skutki uprzedniego rozwiązania umowy o pracę bez wypo- wiedzenia z winy pracownika, wymaga ustalenia, że strony zmierzały do osiąg- nięcia takiego celu. Przewodniczący: SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Teresa Flemming-Kulesza, Maria Mańkowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 1999 r. sprawy z powództwa Mieczysława K. przeciwko Stoczni G. Spółce Akcyjnej w G. o zapłatę, na skutek ka- sacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 1998 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Mieczysław K. wniósł o zasądzenie od pozwanej Stoczni G. SA w G. dodatku stażowego oraz wyrównania wynagrodzenia na stanowisku starszego projektanta za lata 1987-1997. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na postanowienia zakładowego systemu wynagrodzeń, na podstawie których powód został pozbawiony części dodatku za staż pracy. Wyrokiem z dnia 6 stycznia 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni oddalił powództwo. Sąd Woje- wódzki ustalił, że powód od dnia 15 maja 1968 r. do rozwiązania z nim umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP, które miało miejsce 29 października 1985 r., był zatrudniony w ówczesnej Stoczni imienia K.P. w G. W Stoczni tej (obecnie Stocznia G. SA), powód został ponownie zatrudniony z dniem 2 stycznia 1986 r. na stanowisku samodzielnego konstruktora. W dniu 9 grudnia 1987 r. powód złożył do dyrektora pozwanej Stoczni prośbę o "przywrócenie mu pełnych praw pracowni- - 2 - czych", cofniętych dnia 29 października 1985 r. wraz z rozwiązaniem z nim stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP. Na tym podaniu kierownik biura kadr od- notował, iż dotyczy ono: zaliczenia ciągłości stażu pracy do nagrody stabilizacyjnej z zysku, przywrócenia warunków pracy i płacy oraz uprawnień urlopowych. Dnia 10 grudnia 1987 r. dyrektor strony pozwanej odnotował na tym podaniu „zgoda”, co następnie zostało przekazane powodowi. Od 1 października 1987 r. u strony pozwanej obowiązywało porozumienie w sprawie wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania, zgodnie z którym do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia uprawnień do dodatku za staż pracy zaliczało się okresy poprzedniego zatrudnienia z wyłączeniem okresów zakończo- nych wygaśnięciem stosunku pracy lub jego rozwiązaniem bez wypowiedzenia z winy pracownika. Od 1 kwietnia 1990 r. porozumienie to zmieniono, między innymi w ten sposób, że do okresów, od których zależało nabycie i wysokość dodatku za staż pracy, nie wliczało się okresów pracy poza Stocznią zakończonych rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Wyłączenie to nie dotyczyło więc okresów pracy w Stoczni. W dniu 1 stycznia 1993 r. strona pozwana wprowadziła w zakładowym systemie wynagradzania zmiany dotyczące zasad wy- płacania dodatku stażowego za okres pracy w Stoczni. Zgodnie z treścią nowego uregulowania, do okresu zatrudnienia nie był wliczany okres pracy w pozwanej Stoczni, zakończony rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pra- cownika. W wyniku wprowadzenia tej zmiany, od momentu wejścia jej w życie, po- wód został pozbawiony dodatku za staż pracy w pozwanej Stoczni z uwzględnieniem okresu zatrudnienia w niej od 16 maja 1968 r. do 29 października 1985 r. Sąd Wojewódzki uznał, iż powód godząc się na zawarcie z pozwaną Stocznią nowej umowy o pracę (po wcześniejszym rozwiązaniu z nim umowy w trybie art. 52 KP) akceptował nowe warunki pracy i płacy. Sąd Wojewódzki, nie mogąc przepro- wadzić dowodu z przesłuchania ówczesnego dyrektora Stoczni na okoliczność treści oświadczenia woli z dnia 10 grudnia 1987 r., uznał iż z analizy pozostałych do- kumentów nie wynika wola dyrektora uznania rozwiązania z powodem umowy o pracę za nie istniejące i przywrócenia powoda na poprzednie stanowisko pracy star- szego projektanta. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego pozwana Stocznia wprowadzając z dniem 1 stycznia 1993 r. zmiany w zakładowym systemie wynagradzania, doko- - 3 - nała ich na niekorzyść pracowników, ale w zgodzie z obowiązującą wówczas ustawą z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagra- dzania (Dz.U. Nr 5, poz. 25 ze zm.), która w art. 16 ust. 3 (w brzmieniu obowiązują- cym od dnia 18 sierpnia 1990 r.) stanowiła, że do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia uprawnień do dodatku stażowego nie zalicza się okresów zatrudnienia zakończonych rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd pierwszej instancji uznał, że dla roszczenia powoda bez znaczenia jest decyzja dyrektora z dnia 10 grudnia 1987 r., zaliczająca powodowi cały okres pracy w Stoczni do okresu zatrudnienia dla potrzeb obliczenia dodatku stażowego, skoro późniejsze przepisy obowiązujące u strony pozwanej, wydane z mocy porozumienia zawartego pomiędzy zakładowymi organizacyjnymi związkowymi a dyrekcją odmiennie, niekorzystnie dla powoda uregulowały te kwestie. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 1998 r. [...] Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację powoda. W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji podkreślił, że ustalenia Sądu pierwszej instancji są wynikiem prawidłowej, zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, oceny materiału dowodowego. Sąd Ape- lacyjny uznał, iż wniosek powoda z dnia 9 grudnia 1987 r. był nieprecyzyjny i nie- konkretny, tak jak wyrażona na podaniu zgoda dyrektora, z której nie można wypro- wadzić ustaleń, co do rzeczywistej treści jego oświadczenia woli oraz wypływających stąd skutków w sferze pracowniczych uprawnień powoda. Zatem zapisy na tym podaniu nie mogą stanowić źródła roszczeń ze stosunku pracy. Sąd drugiej instancji uznał, iż zakres "przywróconych" praw pracowniczych powoda, precyzyjnie określo- ny został dopiero w piśmie skierowanym do niego w dniu 15 grudnia 1987 r. Nie obejmował on jednak stanowiska starszego projektanta wraz z odpowiednim wyna- grodzeniem. Zeznania złożone przez świadka - kierownika biura kadr, mimo iż ich treść przemawiała na korzyść powoda, zdaniem Sądu Apelacyjnego, stanowiły „nie- udaną próbę interpretacji faktów” oraz kłóciły się z zasadami racjonalnego rozumo- wania i doświadczenia życiowego. W kwestii wynagrodzenia z tytułu dodatku stażowego Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, iż wobec wystąpienia z pozwem w dniu 29 października 1996 r. roszczenia powoda dotyczące wyrównania dodatku stażowego za okres do 29 paź- dziernika 1993 r. uległy przedawnieniu zgodnie z art. 291 § 1 KP. Mimo przyznania - 4 - powodowi przez dyrektora prawa do dodatku stażowego w wysokości uwzględniają- cej okres zatrudnienia zakończonego rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowie- dzenia, nie przysługiwał on powodowi w takiej wysokości po zmianie zakładowego systemu wynagradzania. Kolejne bowiem zmiany porozumienia płacowego od 1 stycznia 1993 r. wprowadziły regulację, zgodnie z którą dodatek za staż pracy przys- ługiwał pracownikom pozostającym w stosunku pracy na dzień 31 grudnia 1992 r. za wszystkie okresy pracy w pozwanej Stoczni, z wyjątkiem okresów zakończonych porzuceniem pracy lub zwolnieniem bez wypowiedzenia z winy pracownika. W związku z tym pracodawca był uprawniony do obniżenia dodatku stażowego, zgodnie z postanowieniami tego porozumienia. W myśl art. 241 7 § 6 i art. 241 16 § 1 KP w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 listopada 1994 r., postanowienia poro- zumienia płacowego z dniem ich wejścia w życie zastępowały odpowiednie warunki umów o pracę. Przy wprowadzeniu zmiany zasad obliczania dodatku stażowego powoda, strona pozwana nie miała więc obowiązku dokonania wypowiedzenia zmieniającego. Powyższy wyrok powód zaskarżył kasacją, zarzucając naruszenie art. 60, 61, 65 i 70 KC w związku z art. 300 KP i art. 8 KP, przez fakt zinterpretowania przez Sąd ponownego zatrudnienia powoda jako zaoferowania nowych, innych warunków pracy, a nie zatrudnienia na warunkach sprzed zwolnienia z pracy. Powód zarzucił również „naruszenie zasady ciągłości pracy dla obliczenia dodatku stażowego przez przyjęcie za usprawiedliwione jednostronne wyłączenie bez wypowiedzenia dodatku stażowego za okres do daty zwolnienia w trybie natychmiastowym w dniu 29 paź- dziernika 1985 r., co miało wpływ na obniżenie dodatku stażowego ze skutkiem wstecznym”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest sporządzona w sposób mało czytelny i zawiera wiele nieprecy- zyjnych lub wręcz niezrozumiałych sformułowań. Przykładowo zarzuca naruszenie "zasady ciągłości pracy dla obliczenia dodatku stażowego przez przyjęcie za usprawiedliwione jednostronne wyłączenie bez wypowiedzenia dodatku stażowego za okres zwolnienia w trybie natychmiastowym". Jaką to "zasadę ciągłości pracy" ma - 5 - skarżący na myśli, a przede wszystkim z jakich przepisów prawa ją wyprowadza, w kasacji nie wspomniano. W uzasadnieniu kasacji użyto wielokrotnie wyrażeń nie- zrozumiałych i wręcz nieznanych prawu. Przykładowo stwierdza się w niej, iż "wia- domo jest, że umowa o pracę składa się generalnie z pracy i z płacy" albo że "pra- codawca może wypowiedzieć umowę o pracę w ogóle, ale może też wypowiedzieć umowę o płacę lub inne składniki wynagrodzenia". We wstępnej części kasacji jest postawiony zarzut naruszenia szeregu przepisów, ale w uzasadnieniu kasacji nie próbuje się nawet dokonać wykładni tych przepisów ani wskazać na czym miało po- legać ich naruszenie, czy błąd w ich zastosowaniu. Kasacja może być uznana za spełniającą wymagania w zakresie wskazania jej podstaw i ich uzasadnienia tylko przy bardzo liberalnym podejściu. Bardzo trudno jest w tej sytuacji ustosunkować się do jej zarzutów, które w istocie sprowadzają się do wielokrotnego podnoszenia, że strona pozwana "przywróciła powodowi jego pełne prawa pracownicze". Pojęcie to nie jest zresztą zdefiniowane, a przecież nie jest powszechnie znane. Wydaje się, że konstrukcja roszczeń powoda sprowadza się do twierdzenia, że doszło do zawarcia między stronami umowy, mocą której zostały całkowicie zlik- widowane skutki prawne uprzedniego rozwiązania z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy. Tą kwestią Sądy obu instancji zajmowały się i ich usta- lenia faktyczne w tym zakresie nie budzą żadnych zastrzeżeń. Zresztą w kasacji brak zarzutu naruszenia prawa procesowego, co oznacza, że ustalenia faktyczne Sądów obu instancji wiążą Sąd Najwyższy. Należy także uznać, że wykładnia i zas- tosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego, zwłaszcza przez Sąd dru- giej instancji, jest w tym zakresie w pełni prawidłowa i przeprowadzona na wysokim poziomie merytorycznym. W szczególności Sąd drugiej instancji w pełni poprawnie zinterpretował poszczególne oświadczenia woli stron i wynikające z nich skutki prawne (art. 60 i 65 KC w związku z art. 300 KP). Słusznie przyjął, że skoro oświad- czenie strony pozwanej przy ponownym zatrudnieniu powoda było nieprecyzyjne, to decydujące znaczenie należy przypisać treści stosunku prawnego ukształtowanego po ponownym zatrudnieniu. Nie budzi żadnych zastrzeżeń, że między stronami do- szło do nawiązania nowej umowy o pracę, przy czym niektóre skutki uprzedniego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia zostały anulowane. Nie budzi jednak zas- trzeżeń wniosek, że nie usunięto wszystkich skutków tego rozwiązania. Przemawia - 6 - za tym choćby fakt, że powód został zatrudniony na innym stanowisku pracy niż po- przednio. Poza szczegółowymi wywodami Sądu drugiej instancji w tym zakresie można dodać, że w ogóle możliwość zawarcia między stronami umowy likwidującej skutki rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia była wątpliwa (por. wyrok z dnia 20 kwietnia 1983 r., I PRN 54/83, OSNCP 1983 z. 11, poz. 188 czy wyrok z dnia 22 lutego 1985 r., I PRN 6/85, OSNCP 1985 z. 12, poz. 199). Kontrowersje te zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 17 października 1986 r., III PZP 60/86 (OSNCP 1987 z. 5-6, poz. 67), w której stwierdzono, że do- puszczalne jest zawarcie ugody sądowej, na mocy której strony przekształcają roz- wiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia na rozwiązanie umowy o pracę w drodze porozumienia także bez zmiany daty rozwiązania umowy, jeżeli oświad- czenie zakładu pracy o wcześniejszym rozwiązaniu tej umowy zostało skutecznie odwołane, a zawarcie ugody nie jest sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i słusznym interesem stron. Nie budzi jednak żadnych zastrzeżeń sta- nowisko Sądów obu instancji, iż dla przyjęcia takiej umowy likwidującej skutki uprzedniego rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia jest konieczne aby oświadczenia woli stron w tym zakresie były złożone jednoznacznie i nie budziły wątpliwości co do zamiaru osiągnięcia takiego celu. Interpretacja prawa i jego zas- tosowanie w sprawie, dokonane przez Sądy obu instancji, nie zostały podważone w kasacji. Ponieważ brak jest w kasacji zarzutów dotyczących dalszych kwestii, a zwłaszcza zarzutów dotyczących zastosowania przepisów, według których zmiana treści zakładowego porozumienia płacowego doprowadziła do zmiany warunków kształtowania płacy powoda, bez konieczności dokonania wypowiedzenia zmienia- jącego, to należało uznać, że kasacja nie powołuje się na usprawiedliwione podsta- wy i podlega oddaleniu z mocy art. 393 12 KPC. ========================================