I PKN 562/00

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 562/00 Doręczenie zakładowej organizacji związkowej pisemnego zawiadomie- nia o zamiarze wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę (art. 38 § 1 KP) może nastąpić w każdy sposób przyjęty przez tę organizację i pracodawcę. Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2001 r. sprawy z powództwa Romana S. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA - Inspektoratowi w Ś.W. o zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 12 maja 2000 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Środzie Wlkp. z dnia 7 stycznia 2000 r. [...] i nie obciążył powoda kosztami postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powód Roman S. pracował w pozwanym Powszechnym Zakładzie Ubezpie- czeń SA Inspektorat w Ś.W. od 1974 r., przy czym od 15 lipca 1991 r. na stanowisku naczelnika wydziału odszkodowań. W dniu 17 września 1999 r. pracodawca zapoznał powoda z pisemnym oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy o pracę z zachowaniem 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia. W tym oświadczeniu pracodawcy przyczyny wypowiedzenia dotyczyły: po pierwsze - określonych nieprawidłowości w pracy kierowanego przez powoda wydziału, to jest zagubienia określonych dokumentów z akt szkodowych i niepowiadomienia przełożonego o próbie wyłudzenia odszkodowania w sprawie, któ- rej dokumenty zaginęły oraz przemilczenia zdarzeń, których następstwem miało być wypłacenie nienależnego odszkodowania, co spowodowało całkowitą utratę zaufania pracodawcy do powoda; po drugie - braku współpracy zleconej przez kierownictwo 2 Inspektoratu z naczelnikiem wydziału ubezpieczeń odnośnie do oceny ryzyka przy zawieraniu ubezpieczeń. Powód, odwołując się od wypowiedzenia umowy o pracę, wniósł o uznanie tegoż wypowiedzenia za bezskuteczne i nakazanie pozwanemu dalszego zatrudnie- nia go na dotychczasowym stanowisku do czasu rozstrzygnięcia sporu. Powód twier- dził, że wskazane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia są przyczynami nie- prawdziwymi i podanymi wyłącznie dla potrzeb możliwości znalezienia podstawy do rozwiązania z „powodem umowy o pracę”. Pozwany Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w Ś.W. wniósł o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 7 stycznia 2000 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Środzie Wiel- kopolskiej oddalił powództwo, a nadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedstawione szczegółowo w uzasadnieniu tego wyroku jego podstawy dotyczą dwóch zasadni- czych dla rozstrzygnięcia kwestii. Po pierwsze, Sąd Pracy ustalił, że - wbrew zarzu- tom powoda - wypowiedzenie umowy o pracę było zasadne wobec uzasadnionej - wskazanymi w wypowiedzeniu przyczynami - całkowitej utraty zaufania pracodawcy do powoda. Po drugie, przyjmując, że powód był członkiem branżowego NSZZ Pra- cowników PZU S.A., Sąd Pracy wyjaśniał, czy pracodawca zachował, określony w art. 38 KP tryb zawiadomienia organizacji związkowej. W kwestii tej Sąd Pracy usta- lił, że wypowiedzenie umowy o pracę poprzedziło zawiadomienie o zamiarze wypo- wiedzenia, dokonane trzykrotnie wobec przewodniczącego grupy związkowej pra- cowników PZU SA. Zawiadomienie pracodawcy z dnia 31 sierpnia 1989 r., które przyjął Grzegorz W. będący przewodniczącym grupy związkowej, było przez praco- dawcę skierowane (adresowane) do NSZZ Pracowników Oddziału Okręgowego PZU SA w P. Mając na uwadze także to, że Grzegorz W. z racji swej funkcji w grupie związkowej był członkiem zarządu właściwej organizacji zakładowej, do której skie- rowane było przedmiotowe zawiadomienie, Sąd Pracy uznał, że pracodawca dokonał zawiadomienia właściwej organizacji zakładowej stosownie do obowiązku okre- ślonego w art. 38 KP. Wprawdzie Grzegorz W. dopiero w dniu 28 września 1999 r. przekazał to zawiadomienie Edmundowi K. będącemu przewodniczącym NSZZ Pra- cowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P., jednakże to opóźnienie nastąpiło z przyczyn wewnątrzzwiązkowych i niezależnych od pracodawcy. W tym kontekście Sąd Pracy miał na uwadze także zeznania świadka Edmunda K., który zeznał, że 3 zawiadomienie przewodniczącego grupy związkowej traktowane jest przez Związek jako równoznaczne z zawiadomieniem Związku. W tym kontekście Sąd Pracy uznał po pierwsze, że właściwa związkowa organizacja zakładowa została zawiadomiona na skutek przyjęcia zawiadomienia z dnia 31 sierpnia 1999 r., po drugie, że bezsku- teczny upływ terminu 5 dni od otrzymania tego zawiadomienia oznacza, iż zakładowa organizacja związkowa nie skorzystała ze swego uprawnienia do wyrażenia zastrze- żeń (art. 38 § 2 KP) oraz po trzecie, że wypowiedzenie umowy o pracę powodowi z dniem 17 września 1999 r. respektuje uprawnienia związku zawodowego. Od powyższego wyroku Sądu Pracy powód wniósł apelację, zarzucając naru- szenie art. 30 KP na skutek ustalenia, że prawdziwe i zasadne były przyczyny wypo- wiedzenia powodowi umowy o pracę oraz naruszenie art. 38 KP przez nieprawidłowe zawiadomienie Zarządu NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Ponadto, zarzucając „sprzeczność ustaleń sądu z zebranym w sprawie materiałem”, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przywrócenie go do pracy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponowne- go rozpatrzenia z zasądzeniem od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępo- wania. Po rozpoznaniu apelacji powoda Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 maja 2000 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda 12.472 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 stycznia 2000 r., dalej idącą apelację oddalił i nie obciążył po- zwanego kosztami procesu. Zawarte w powyższym wyroku rozstrzygnięcie co do istoty sprawy stanowi konsekwencję podzielenia apelacji w zakresie jej zarzutu doty- czącego art. 38 KP. W tej kwestii wyrok Sądu Okręgowego wyraża następującą ocenę. W świetle zebranego materiału dowodowego, w szczególności zeznań świad- ków Grzegorza W. i Edmunda K., załączonego do aktu statutu NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. oraz prawidłowych ustaleń Sądu Rejono- wego za zakładową organizację związkową w rozumieniu art. 38 KP może być uznany wyłącznie NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. Na- tomiast grupa związkowa działająca w ramach Inspektoratu w Ś.W. ani też jej prze- wodniczący nie byli podmiotem, z którym pracodawca był obowiązany konsultować indywidualne decyzje dotyczące stosunku pracy. Jakkolwiek pozwany podjął wysiłki, aby z obowiązku tego się wywiązać, to wobec skierowania pism do niewłaściwego 4 podmiotu, działania te muszą być uznane za prawnie bezskuteczne. Brak też pod- staw do przyjęcia, że złożenie oświadczenia woli przewodniczącemu koła związko- wego czyniło dalsze postępowanie sprawą wyłącznie wewnątrzzwiązkową, skoro nic nie przemawia za tym, że był to podmiot upoważniony do odbierania korespondencji w imieniu zakładowej organizacji związkowej. Nawet jednak w takim przypadku na- leżało się upewnić, czy oświadczenie zostało właściwie i terminowo przekazane. Nie można zatem zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, iż niezawiadomienie w terminie zakładowej organizacji związkowej było uchybieniem niezawinionym przez pracodawcę, skoro to on niewłaściwie skierował pismo dotyczące powoda. Skoro powodowi wypowiedziano umowę o pracę w dniu 17 września 1999 r., a reprezen- tująca go zakładowa organizacja związkowa, to jest NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P., została o tym zawiadomiona dopiero w dniu 28 września 1999 r., to naruszona została zasada uprzedniości zawiadomienia związku zawodowego, a tym samym wypowiedzenie dokonane zostało bez zachowania wa- runków formalnych wynikających z art. 38 KP. Za całkowicie chybione uznał natomiast Sąd Okręgowy pozostałe zarzuty apelacyjne dotyczące rzekomej bezpodstawności i niezasadności wypowiedzenia. Podzielając w tym zakresie ustalenia wyroku Sądu Pracy, Sąd Okręgowy zaakcen- tował to, że zasadniczą przyczyną wypowiedzenia powodowi umowy o pracę była całkowita utrata zaufania do niego w związku z ujawnionymi okolicznościami ubez- pieczenia samochodu Ford Mondeo należącego do Leszka S. Powód pracował jako naczelnik wydziału odszkodowań pozwanego Inspektoratu PZU, a więc na stanowi- sku szczególnego zaufania społecznego, mając wpływ na sposób, w jaki działa ins- tytucja ubezpieczeniowa oraz jej zdolność do ujawniania nieprawidłowości, co z kolei rzutuje nie tylko na jej kondycję rynkową, ale także wpływa na sytuację licznych ubezpieczonych. W tym kontekście postawa powoda wzbudza poważne zastrzeże- nia. Jakkolwiek rola, którą powód odegrał w ubezpieczeniu, a następnie w likwidacji szkody, którą zgłosił Leszek S., jest niejasna, to jednak to, co ustalono w postępowa- niu sądowym, w pełni uprawnia do wyprowadzenia wniosku, iż pozwany słusznie przyjął, że nie może darzyć Romana S. dalszym zaufaniem niezbędnym do tego, aby mógł on dłużej zajmować stanowisko naczelnika wydziału odszkodowań. Niezawia- domienie dyrektora inspektoratu o ewidentnej próbie wyłudzenia odszkodowania o znacznej wartości, nakłanianie Katarzyny W., aby i ona zachowała tę istotną dla działalności pozwanego wiadomość w tajemnicy, braki w nadzorze, które doprowa- 5 dziły do utracenia dokumentacji szkodowej wraz z fotografiami oraz brak współdzia- łania z wydziałem ubezpieczeń, czy wreszcie podjęcie działań zmierzających do li- kwidacji szkody, przy co najmniej poważnym podejrzeniu, że szkoda powstała przed zawarciem umowy ubezpieczeniowej, sprawiają, że pracodawca słusznie uznał, iż dalsze zajmowanie przez powoda jego stanowiska nie leży ani w interesie PZU, ani w interesie społecznym. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że chociaż wy- powiedzenie powodowi umowy o pracę było zasadne, to jednak ze względu na naru- szenie art. 38 KP, na podstawie art. 386 § 1 KPC w związku z art. 45 § 1 i 2 KP, zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 12.472 zł odpowiadającą trzymiesięcznemu wynagrodzeniu powoda z tytułu odszkodowania. Jeżeli bowiem wypowiedzenie było zasadne, a pracodawca uchybił jedynie przepi- som regulującym samą formę wypowiedzenia, to przywrócenie powoda do pracy nie było celowe. Powyższy wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu w jego części zmieniającej wyrok Sądu Rejonowego został zaskarżony kasacją pozwanego, zarzucającą naruszenie art. 38 § 1 KP przez bezpodstawne ustalenie, że pozwany o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę nie za- wiadomił zakładowej organizacji związkowej. Na tej podstawie wnoszący kasację żądał „uchylenia i zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 1 poprzez oddalenie po- wództwa w całości” i zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 38 § 1 KP kierownik zakładu pracy powinien o zamiarze wy- powiedzenia pracownikowi umowy o pracę zawartej na czas nie określony zawiado- mić na piśmie zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Wynikające z rozpatrywanej kasacji zagadnienie dotyczy zasto- sowania powołanego przepisu do okoliczności faktycznych, które zostały ustalone już w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Należy zauważyć, że Sąd Okrę- gowy przyjął za podstawę swej oceny fakty wyjaśnione przed Sądem Pracy oraz te same założenia interpretacyjne art. 38 § 1 KP, w szczególności, że w przepisie tym chodzi o to, ażeby zawiadomienie właściwej organizacji związkowej poprzedzało do- konanie wypowiedzenia umowy o pracę oraz że w danym wypadku właściwą zakła- 6 dową organizację związkową, w rozumieniu tego przepisu, stanowił NSZZ Pracowni- ków PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. Te ostatnie kwestie nie były zresztą między stronami sporne i było oczywiste, iż utworzona u pozwanego pracodawcy grupa związkowa, której przewodniczącym był Grzegorz W., nie jest zakładową or- ganizacją związkową. Powstało zagadnienie, czy przepis art. 38 § 1 KP został prawidłowo zastoso- wany do ustalonego stanu faktycznego. Chodziło o to, czy o zamiarze wypowiedze- nia powodowi umowy o pracę pracodawca zawiadomił NSZZ Pracowników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P. Przyjmując w tym zakresie odmienną ocenę, niż wy- rażona w wyroku Sądu Pracy, Sąd Okręgowy skoncentrował uwagę na okoliczno- ściach doręczenia pisma pracodawcy o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. Według zaskarżonego wyroku, skoro pismo to we właściwym terminie zo- stało doręczone przewodniczącemu grupy związkowej i nie doszło do NSZZ Pracow- ników PZU SA przy Oddziale Okręgowym w P., to znaczy to, że pracodawca nie wy- konał obowiązku zawiadomienia zakładowej organizacji związkowej. Przedstawione wnioskowanie, jak to zasadnie zarzucono w kasacji, jest błędne. Opiera się ono bo- wiem na ocenie faktu, z którego nie można było wnioskować o tym, czy pracodawca doręczył przedmiotowe pismo właściwej zakładowej organizacji związkowej. Sąd Okręgowy miałby rację, gdyby pracodawca skierował to pismo do przewodniczącego grupy związkowej, błędnie traktując go jako adresata konsultacji wypowiedzenia umowy o pracę. Tymczasem w świetle niezakwestionowanych, także przez Sąd Okręgowy, ustaleń Sądu Pracy pismo pracodawcy z dnia 31 sierpnia 1999 r. miało właściwego adresata. Pismo to skierowane do NSZZ Pracowników Oddziału Okrę- gowego PZU SA w P. przyjął od pracodawcy przewodniczący grupy związkowej dla- tego, że pracodawca traktował go jako osobę do tego upoważnioną. Upoważnienie przewodniczącego grupy związkowej do przyjmowania pism pracodawcy kierowa- nych do zakładowej organizacji związkowej stanowiło standardową praktykę i odpo- wiadało statutowej pozycji przewodniczącego grupy związkowej. Wynika to z ustaleń dokonanych przez Sąd Pracy na podstawie w szczególności zeznań, przesłuchanych w charakterze świadków, przewodniczącego Zarządu NSZZ Pracowników Oddziału Okręgowego PZU SA w P. oraz przewodniczącego grupy związkowej, a także statutu związku. Jeżeli zatem w świetle ustalonych okoliczności, zarówno pracodawca, jak i zakładowa organizacja związkowa zgodnie przyjmowali, iż doręczenie zawiadomie- nia konsultacyjnego, o którym mowa w art. 38 § 1 KP, do rąk przewodniczącego 7 grupy związkowej traktowane jest jako „równoznaczne” z zawiadomieniem Związku, to przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wątpliwości co do tego, czy przewodniczący grupy związkowej dysponował odpowiednim upoważnieniem - po- zbawione są podstaw. Z kolei wyjaśnienie takiej sytuacji faktycznej, iż o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, pracodawca zawiadomił na piśmie repre- zentującą powoda zakładową organizację związkową, podając przyczynę uzasad- niającą rozwiązanie umowy dokładnie odpowiada wymaganiom art. 38 § 1 KP, a od- mienna ocena zaskarżonego wyroku narusza ten przepis. Z powyższych przyczyn na podstawie art. 39315 KPC Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================