I PKN 561/00
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Stefana S.-M. o odszkodowanie od „M.” Spółki z o.o. w W. za okres od lutego 1983 r. do czerwca 1989 r. oraz od czerwca 1989 r. do lipca 1999 r., a także o zadośćuczynienie na rzecz Centrum Zdrowia Dziecka. Powód uzyskał orzeczenie Społecznej Komisji Pojednawczej nakazujące ponowne zatrudnienie, jednak pracodawca nie wykonał tego obowiązku. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, argumentując, że ustawa z dnia 24 maja 1989 r. nie przewiduje roszczeń pieniężnych za okres poprzedzający wydanie orzeczenia Komisji, a ewentualne roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania orzeczenia uległy przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 KP lub art. 442 § 1 KC. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację powoda, uznał, że roszczenia o odszkodowanie za okres od czerwca 1989 r. do lipca 1999 r. są zasadne i mogą być dochodzone na podstawie art. 471 KC w związku z art. 300 KP, a przedawnienie należy liczyć odrębnie dla każdego okresu szkody, z uwzględnieniem 10-letniego terminu przedawnienia obowiązku wykonania orzeczenia Komisji (art. 125 § 1 KC). W zakresie roszczeń za okres od lutego 1983 r. do czerwca 1989 r., Sąd Najwyższy oddalił kasację, podzielając stanowisko sądów niższych instancji, że ustawa z 1989 r. nie przewiduje roszczeń odszkodowawczych za okres poprzedzający orzeczenie Komisji, a powództwo w tym zakresie nie miało podstaw materialnoprawnych. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w pozostałej części, wskazując na potrzebę ustalenia stanu faktycznego dotyczącego przyczyn niewykonania przez pracodawcę obowiązku zatrudnienia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad przedawnienia roszczeń pracowniczych związanych z niewykonaniem orzeczeń Komisji Pojednawczej oraz interpretacja przepisów dotyczących obowiązku pracodawcy zatrudnienia byłego pracownika.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ustawą z 1989 r. i orzeczeniami Społecznych Komisji Pojednawczych, które obecnie nie funkcjonują.
Zagadnienia prawne (3)
Czy roszczenie o odszkodowanie za okres poprzedzający przywrócenie do pracy na mocy orzeczenia Społecznej Komisji Pojednawczej przedawnia się na podstawie przepisów Kodeksu pracy czy Kodeksu cywilnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Roszczenia te mogą być dochodzone na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 415 KC lub art. 471 KC w zw. z art. 300 KP), a ich przedawnienie należy liczyć odrębnie dla każdego okresu szkody, z uwzględnieniem 10-letniego terminu przedawnienia obowiązku wykonania orzeczenia Komisji (art. 125 § 1 KC).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ustawa z 1989 r. nie reguluje bezpośrednio roszczeń pieniężnych w przypadku niewykonania obowiązku zatrudnienia, dlatego należy stosować odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego. Przedawnienie roszczeń deliktowych (art. 415 KC) jest regulowane przez art. 442 KC, a roszczeń kontraktowych (art. 471 KC) przez art. 118 KC. Obowiązek wykonania orzeczenia Komisji Pojednawczej przedawnia się w terminie 10 lat (art. 125 § 1 KC).
Czy ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych przewiduje możliwość zasądzenia odszkodowania za okres poprzedzający wydanie orzeczenia Społecznej Komisji Pojednawczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa ta nie przewiduje roszczeń odszkodowawczych za okres poprzedzający wydanie orzeczenia Komisji Pojednawczej.
Uzasadnienie
Sądy obu instancji zgodnie uznały, że ustawa z 1989 r. ma charakter moralnego zadośćuczynienia i nie wprowadza możliwości zasądzenia odszkodowań pieniężnych za okres poprzedzający orzeczenie Komisji. Roszczenia o odszkodowanie za okres po wydaniu orzeczenia, w przypadku jego niewykonania, mogą być dochodzone na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
Czy brak wolnych etatów w zakładzie pracy zwalnia pracodawcę z obowiązku zatrudnienia byłego pracownika na mocy orzeczenia Społecznej Komisji Pojednawczej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak wolnych etatów nie stanowi okoliczności uniemożliwiającej zatrudnienie, jeśli pracodawca mógł przezwyciężyć tę przeszkodę lub zaoferować inne stanowisko zgodne z kwalifikacjami pracownika.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że pracodawca może uwolnić się od obowiązku zatrudnienia tylko w przypadku wystąpienia okoliczności niezależnych od niego i niemożliwych do przezwyciężenia. Brak etatów może być taką okolicznością, ale pracodawca musi wykazać, że podjął stosowne działania, a także zaoferować inne stanowisko zgodne z kwalifikacjami pracownika.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Stefan S.-M. | osoba_fizyczna | powód |
| „M.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. | spółka | pozwany |
| Centrum Zdrowia Dziecka | instytucja | beneficjent zadośćuczynienia |
Przepisy (16)
Główne
Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze zm. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne
Nakłada na pracodawcę obowiązek zatrudnienia byłego pracownika na stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom, nie niższym niż poprzednio zajmowane, w terminie 14 dni od zgłoszenia gotowości podjęcia pracy, chyba że zachodzą okoliczności uniemożliwiające zatrudnienie.
Dz.U. Nr 32, poz. 172 ze zm. art. 6 § ust. 3
Ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne
Pracodawca ma obowiązek wykonać orzeczenie Społecznej Komisji Pojednawczej w zakresie określonym w art. 2 ust. 1.
KC art. 125 § § 1
Kodeks cywilny
Obowiązek stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem ugody sądowej, który nie jest związany z terminem przedawnienia, przedawnia się z upływem dziesięciu lat.
Pomocnicze
KC art. 415
Kodeks cywilny
Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
KC art. 471
Kodeks cywilny
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
KC art. 442 § § 1
Kodeks cywilny
Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie odpowiedzialnej za jej naprawienie. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.
KC art. 118
Kodeks cywilny
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
KC art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.
KC art. 120 § § 2
Kodeks cywilny
Bieg przedawnienia roszczenia o czyn, który narusza ciągłe prawo lub stosunek prawny, rozpoczyna się od dnia, w którym naruszono prawo lub stosunek prawny.
KP art. 300
Kodeks pracy
W sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
KP art. 291 § § 1
Kodeks pracy
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem jednego roku od dnia, w którym pracownik stał się uprawniony do ich dochodzenia.
KPC art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
KPC art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
KPC art. 227
Kodeks postępowania cywilnego
Przedmiotem dowodu są fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
KPC art. 393 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uwzględnienia kasacji Sąd Najwyższy orzeka reformatoryjnie albo uchyla zaskarżone orzeczenie i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu.
KPC art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
W razie uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sądowi pierwszej instancji orzeka o kosztach postępowania kasacyjnego i apelacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenia o odszkodowanie za okres od czerwca 1989 r. do lipca 1999 r. mogą być dochodzone na podstawie art. 471 KC w związku z art. 300 KP. • Przedawnienie roszczeń należy liczyć odrębnie dla każdego okresu szkody, z uwzględnieniem 10-letniego terminu przedawnienia obowiązku wykonania orzeczenia Komisji (art. 125 § 1 KC). • Brak wolnych etatów nie zwalnia pracodawcy z obowiązku zatrudnienia, jeśli mógł on przezwyciężyć tę przeszkodę lub zaoferować inne stanowisko zgodne z kwalifikacjami.
Odrzucone argumenty
Roszczenia o odszkodowanie za okres od lutego 1983 r. do czerwca 1989 r. nie mają podstaw materialnoprawnych w ustawie z 1989 r. • Roszczenia powoda uległy przedawnieniu na podstawie art. 291 § 1 KP lub art. 442 § 1 KC w pierwotnym rozumieniu sądów niższych instancji.
Godne uwagi sformułowania
Ustawa jest bowiem aktem moralnego zadośćuczynienia za stosowane represje w stosunkach pracy. • Pracodawca mógł się uwolnić od tego obowiązku (oznacza to odpowiednie ukształtowanie rozkładu ciężaru dowodu), jeżeli wykaże, iż nie miał możliwości zatrudnienia na takim stanowisku (zawsze nie niższym niż poprzednio zajmowane) z przyczyn od niego niezależnych. • Wobec tego art. 442 § 1 KC nie może mieć zastosowania. • Przedawnieniu ulegał obowiązek pozwanego wykonania orzeczenia Komisji Pojednawczej (art. 125 § 1 KC).
Skład orzekający
Józef Iwulski
przewodniczący-sprawozdawca
Jadwiga Skibińska-Adamowicz
sędzia
Barbara Wagner
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad przedawnienia roszczeń pracowniczych związanych z niewykonaniem orzeczeń Komisji Pojednawczej oraz interpretacja przepisów dotyczących obowiązku pracodawcy zatrudnienia byłego pracownika."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z ustawą z 1989 r. i orzeczeniami Społecznych Komisji Pojednawczych, które obecnie nie funkcjonują.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego kontekstu represji politycznych i ich konsekwencji prawnych dla pracowników, a także złożonych kwestii przedawnienia roszczeń pracowniczych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie pracy i historii prawa.
“Czy po 10 latach można jeszcze dochodzić odszkodowania za niesłuszne zwolnienie z pracy?”
Dane finansowe
WPS: 757 974 PLN
zadośćuczynienie na cel społeczny: 300 000 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.